قرائت› دفتر ۶› بخش ۹۱ - رجوع کردن به قصهٔ طلب کردن آن موش آن چغز را لبلب جو و کشیدن سر رشته تا چغز را در آب خبر شود از طلب او› بیت ۲۹۶۹
M6:2969 — جنس و ناجنس از خرد دانی شناخت / سوی صورتها نشاید زود تاخت
M6:2969
شرح و معنا · به زبانِ تو — AI
این بیت میگوید که برای شناختن ذات واقعی افراد و چیزها باید از عقل و بصیرت استفاده کرد و نباید فریب ظاهر آنها را خورد و با عجله قضاوت کرد.
این بیت در میانهٔ داستان موش و غوک (چغز) آمده و یک نتیجهگیری مهم از ابیات پیشین است. مولانا تأکید میکند که معیار اصلی برای تشخیص سازگاری و ناسازگاری (جنس و ناجنس بودن) میان دو موجود، «خرد» است، نه «صورت» یا ظاهر. «تاختن به سوی صورتها» کنایه از تصمیمگیری و قضاوت شتابزده بر اساس شکل و شمایل بیرونی است، کاری که چشم ظاهربین انجام میدهد.
در ابیات قبل، مولانا چشم را به دلیل فریفته شدن به «خضرای دمن» (سبزهای که بر روی فضولات روییده) سرزنش کرده و عقل را «دامبین» و عامل رهایی خوانده است. بنابراین، این بیت یک اصل کلی را بیان میکند: خرد و عقل ابزاری است که به ما امکان میدهد از سطح ظواهر عبور کرده و به باطن و حقیقت امور پی ببریم. دوستی موش (موجودی خاکی) با غوک (موجودی آبی) از همان ابتدا محکوم به شکست است، زیرا با وجود ظاهر دوستانه، ذات و «جنس» آنها با هم متفاوت است. این تفاوت را تنها عقل میتواند پیش از وقوع فاجعه تشخیص دهد.
- جنس و ناجنس
- سازگار و ناسازگار، همذات و غیر همذات
- خرد
- عقل، فهم عمیق، بصیرت
- صورتها
- ظواهر، شکلهای بیرونی
- نشاید
- شایسته نیست، نباید
- تاخت
- تاختن، حمله کردن، با شتاب رفتن
گفتگو — دربارهٔ این بیت بپرس — پاسخ از دل مثنوی، با ارجاع به ابیات
گفتگوی تو تا وقتی عمومیاش نکنی، فقط روی همین دستگاه میماند.
پرسشهای خوانندگان0
هنوز پرسشی بهاشتراک گذاشته نشده — اولین نفر باش.