قرائت› دفتر ۶› بخش ۹۴ - آمدن جعفر رضی الله عنه به گرفتن قلعه به تنهایی و مشورت کردن ملک آن قلعه در دفع او و گفتن آن وزیر ملک را کی زنهار تسلیم کن و از جهل تهور مکن کی این مرد میدست و از حق جمعیت عظیم دارد در جان خویش الی آخره› بیت ۳۰۵۵

M6:3055 — بنهد اندر روی دیگر نور خود / که ببیند نیم‌شب هر نیک و بد

بنهد اندر روی دیگر نور خودکه ببیند نیم‌شب هر نیک و بد
✦ ارائهٔ این بیت به فارسی

M6:3055

❋ ❋ ❋

شرحِ سروش — برگرفته از درس‌گفتارهای ضبط‌شدهٔ مثنوی او

عبدالکریم سروش از درس‌گفتارهای مثنوی ↗

این متن بر پایهٔ سخنرانی‌های ضبط‌شدهٔ دکتر سروش دربارهٔ مثنوی بازنویسی شده است. بازبینی نهایی توسط ایشان انجام نشده.

ترجمه و معنا

ترجمه به فارسی روان: خداوند نور خود را در چهره‌ای دیگر می‌نهد که آن شخص هر خوب و بدی را نیم‌شب ببیند.

معنا: مولانا بیان می‌کند که خداوند قادر است بخشی از نور خویش را به چهره‌ای ببخشد که صاحب آن چهره بتواند نیک و بد را حتی در تاریکی مطلق تشخیص دهد و ببیند.

شرح

در این بیت، مولانا از قدرت بی‌کران خداوند سخن می‌گوید، و اینکه چگونه می‌تواند نور خود را، نه فقط در خورشید و ستارگان، بلکه در روی یک انسان عادی بگذارد تا او را به بینشی فوق‌طبیعی مجهز کند. بی‌هیچ تردیدی، این بیانگر آن است که خداوند، «مالک‌الملک» عالم، همان‌طور که برترین زیبایی را به یوسف عطا می‌کند یا نیروی صولت را به شیر می‌بخشد، موهبت ادراکی خاصی را نیز به بندگان برگزیده‌اش ارزانی می‌دارد. مولانا خود در ادامه همین بحث، این نور را به داستان شیخی نابینا پیوند می‌زند که با وجود کوری جسمانی، قادر بود نیمه‌شب قرآن بخواند و نیک و بد را از هم بازشناسد. این روشن می‌کند که «نور خط» یا «نور خود» که در این بیت آمده، اشاره به نور ظاهری نیست، بلکه فروغی از بصیرت الهی است که به فرد توانایی می‌دهد تا از ورای حجاب‌های تاریکی و ناپیدایی، حقایق را ببیند و آن‌ها را از باطل بازشناسد. این بینش، فراتر از دید مادی چشم است؛ ادراکی است که خداوند به عنوان فیض و عطایی خاص، به بندگان برگزیده‌اش می‌بخشد و معجزه‌وار پرده از سرّ نهان برمی‌دارد. بنابراین، آنچه در اینجا مطرح است، نه توانایی ذاتی انسان، بلکه اعطای مستقیم الهی است که حد و مرزی نمی‌شناسد و قوانین ظاهری طبیعت را درمی‌نوردد تا نشانه‌ای از قدرت لایزال خود بر جای گذارد و به ما بنمایاند که مراتب هستی ورای محسوسات ماست.

نکات کلیدی

  • بینایی حقیقی فراتر از چشم مادی است و از نور الهی سرچشمه می‌گیرد.
  • خداوند «مالک‌الملک» است و قدرت اعطای بینش و ادراکات ماورائی را دارد.
  • تشخیص نیک و بد در تاریکی، نمادی از بصیرت باطنی و تمییز حق از باطل است.
  • این بینش موهبتی الهی است و نه تلاشی صرفاً بشری.

Sources: d6-s68 · 01:02:34 d6-s68 · 01:05:02 d6-s68 · 01:07:16

❋

به زبانِ تو — AI

❋

گفتگو — دربارهٔ این بیت بپرس — پاسخ از دل مثنوی، با ارجاع به ابیات

گفتگوی تو تا وقتی عمومی‌اش نکنی، فقط روی همین دستگاه می‌ماند.

پرسش‌های خوانندگان

هنوز پرسشی به‌اشتراک گذاشته نشده — اولین نفر باش.