قرائت دفتر ۶ بخش ۱۰ - وا نمودن پادشاه به امرا و متعصبان در راه ایاز سبب فضیلت و مرتبت و قربت و جامگی او بریشان بر وجهی کی ایشان را حجت و اعتراض نماند بیت ۴۰۰

M6:400 — هر چه زین سی میر اندر سی مقام / کشف شد زو آن به یکدم شد تمام

هر چه زین سی میر اندر سی مقامکشف شد زو آن به یکدم شد تمام
✦ ارائهٔ این بیت به فارسی

M6:400

❋ ❋ ❋

شرحِ سروش — برگرفته از درس‌گفتارهای ضبط‌شدهٔ مثنوی او

عبدالکریم سروش از درس‌گفتارهای مثنوی ↗

این متن بر پایهٔ سخنرانی‌های ضبط‌شدهٔ دکتر سروش دربارهٔ مثنوی بازنویسی شده است. بازبینی نهایی توسط ایشان انجام نشده.

ترجمه و معنا

ترجمه به فارسی روان: آنچه از این سی امیر، در سی مرتبه (با سی سفر) آشکار شد، همهٔ آن یکباره در یک دَم و با یک حرکت از سوی او [ایاز] به انجام رسید. معنا: این بیت نشان می‌دهد که ایاز با تیزبینی و دقت نظر خود، آنچه را سی امیر در سی نوبت کشف کردند، به یکباره و در یک لحظه کامل و تمام کرد. این ستایش از زیرکی و بینایی اوست.

شرح

بی‌تردید مولانا در این بیت، قدرت بینش و زیرکی ایاز را به رخ می‌کشد و آن را در تقابل با کندی و بی‌بصیرتی سی امیر قرار می‌دهد. ایاز، بی‌آنکه نیاز به هدایت جزءبه‌جزء داشته باشد، وقتی سررشته‌ای را به دست می‌گیرد، تمامی پیامدها و مدلولات آن را تا انتها دنبال می‌کند. این مراقبت و زیرکی، او را قادر می‌سازد تا آنچه را سی امیر با سی بار رفت و آمد و سی مرحله کشف می‌کنند، در یک دَم و یک لحظه به تمامی دریابد.

این قصه در اینجا بیشتر برای تبیین چیستی «زیرکی»، «بینایی» و «مراقبت» در نگاه مولانا آمده است. مولانا می‌خواهد بگوید که بصیرت حقیقی آن است که فرد نه فقط یک جانب از عمل یا گفتار را ببیند، بلکه تمامی جوانب و نتایج آن را پیش‌بینی کند و کار را یکجا و یکپارچه به انجام رساند. ایاز نماد این تیزبینی است؛ او منتظر نمی‌ماند که سلطان یکی‌یکی از او چیزی بخواهد، بلکه وقتی به او اشارت شد، به اقتضای ذکاوت خود، تا عمق کار می‌رود. این قدرت دریافت یکپارچه و جامع، هم در امور دنیوی کارساز است و هم، به طریق اولی، در سلوک معنوی که نیازمند بینش کلی‌نگر است. توجه داشته باشید که مولانا بلافاصله پس از این بیت، داستان را به سمت بحث «جبر و اختیار» می‌کشاند، اما خود این بیت، نقطه پایانی بر داستان ایاز و سی امیر است که بر زیرکی و هوشمندی او گواهی می‌دهد و نشان می‌دهد که چگونه می‌توان با یک «دم» و یک «اشارت»، «سی مقام» را در نوردید.

نکات کلیدی

  • بیت بر اهمیت زیرکی و بصیرت جامع تأکید دارد، که تفاوت آن را با تلاش‌های جزءنگر و سطحی نشان می‌دهد.
  • ایاز با درک کل‌نگر و پیش‌بینی‌کنندهٔ خود، نمایندهٔ «مراقبت» و «زیرکی» است.
  • توانایی ایاز در دریافت تمام اطلاعات «به یک دم»، قدرت بینش و فهم یکپارچه را به تصویر می‌کشد.
  • پیام این داستان در اینجا، درسی برای زندگی دنیوی و سلوک معنوی است که چگونه با یک اشاره، به عمق امور پی برد.

Sources: d6-s10 · 00:10:45 d6-s10 · 00:11:47 d6-s10 · 00:12:51

به زبانِ تو — AI

گفتگو — دربارهٔ این بیت بپرس — پاسخ از دل مثنوی، با ارجاع به ابیات

گفتگوی تو تا وقتی عمومی‌اش نکنی، فقط روی همین دستگاه می‌ماند.

پرسش‌های خوانندگان

هنوز پرسشی به‌اشتراک گذاشته نشده — اولین نفر باش.