Lire› Livre 1› Le roi envoie des messagers à Samarkand pour y amener l'orfèvre› Verset 217
M1:217 — این بگفت و رفت در دَم زیر خاک / آن کنیزک شد ز عشق و رنج پاک
M1:217
شرحِ سروش — tiré de ses conférences enregistrées sur le Masnavi
این متن بر پایهٔ سخنرانیهای ضبطشدهٔ دکتر سروش دربارهٔ مثنوی بازنویسی شده است. بازبینی نهایی توسط ایشان انجام نشده.
ترجمه و معنا
ترجمه به فارسی روان: این را گفت و بیدرنگ در زیر خاک رفت. آن کنیزک نیز از قید عشق و رنج پاک شد. معنا: زرگر پس از سخنان حکیم در دم جان سپرد و به خاک رفت، و کنیزک نیز با مرگ او از بند رنج و عشق ناپایدار آزاد گشت و تطهیر شد.
شرح
این بیت، نقطهٔ پایانیست بر سرنوشت تلخ زرگری که به طمع مال و مقام، سر از پا نشناخت و راهی سفر مرگ شد. مولانا در اینجا با قاطعیت تمام، نتیجهگیری معرفتبخش خود را از کل این ماجرا عرضه میکند و ریشههای آنچه گذشت را از یک عشق ظاهری و «رنگی» میداند. در واقع، اینجاست که معانی عمیقتر داستان از پس پرده بیرون میآیند.
من پیشتر هم در اشاره به این داستان گفته بودم که در جهان ما «کار از کار خیزد». هر عمل و رویدادی، خود مقدمه و مسبب رویدادهای دیگر میشود. اینجا نیز همانطور که عشق پادشاه به کنیزک، او را به طبیب الهی رساند و این طبیب حقیقت را بر او آشکار کرد که «معشوقم تو بودستی نه آن»، همین سلسلهٔ علّی و معلولی در مورد زرگر بیچاره نیز صدق میکند. طمع و «غرور» (به معنای فریبخوردگی در زبان مولانا) زرگر، او را به سرنوشتی سوق داد که خودش با پای خویش به سوی «سوءالقضا» میرفت؛ یعنی تقدیر بد و ناگوار، هرچند در خیالش ملک و عز و مهتری میدید. این همان «بوسهٔ مرگ» است که در ادبیات مسیحی هم نمونه دارد؛ ظاهراً دعوت به تکریم، اما در باطن فرمان به نابودی.
با مرگ زرگر، مولانا نتیجهای هستیشناسانه و عمیق میگیرد: «عشقهایی کز پی رنگی بود / عشق نبود عاقبت ننگی بود.» هر عشقی که بر مبنای ظواهر فانی و «رنگ»ی بنا شده باشد – خواه جمال زرگر، خواه مال و جاه و مقام او – پایدار نخواهد بود. این عشقها سرانجام به رسوایی و «ننگ» میانجامد، چرا که آن «رنگ» دیر یا زود زایل میشود. مولانا تأکید میکند که چنین عشقی، عشقی «مرده» است؛ نه به معنای کسی که جان باخته، بلکه به معنای فانی و فناپذیر. «زان که عشق مردگان پاینده نیست / زان که مرده سوی ما آینده نیست.» چیزی که خود رو به نیستی دارد، نمیتواند پایدار بماند و عطش روح را سیراب کند.
در مقابل این عشقهای فانی، مولانا تنها راه رستگاری را در «عشق زنده» میبیند: «عشق زنده در روان و در بصر / هر دمی باشد ز غنچه تازهتر.» این عشق، عشق به «حی لا یموت» است، به خداوند زندهای که هرگز نمیمیرد و هر لحظه حیاتی نو میبخشد. «عشق آن زنده گزین کو باقی است / وز شراب جانفزایت ساقی است.» این همان عشقی است که انبیا و اولیا را به مقصد رساند و «کار و کیا» بخشید.
این بیت همچنین بیانگر یک قانون کلی در نظام هستی است که مولانا در ابیات بعدی نیز به آن اشاره خواهد کرد: «این جهان کوه است و فعل ما ندا / سوی ما آید نداها را صدا.» هر عملی که انسان انجام دهد، پژواک آن به خود او بازمیگردد. زرگر با طمعورزی و بیوفایی به خانواده و شهرش، خود را به کام مرگ افکند، و کنیزک نیز با مرگ او از بند عشقی فانی و رنجی دیرپا پاک شد. این مکافات عمل، نه از سر انتقام، بلکه از سر نظمی کیهانیست که هر کنشی را پاسخ میدهد.
در نهایت، مولانا با این نتیجهگیری، پیام امید خود را که یکی از نامهای مثنوی «امیدنامه» است، به مخاطب عرضه میکند. او به خواننده میآموزد که اگرچه راه عشق حقیقی دشوار مینماید، اما نباید ناامید بود: «تو مگو ما را بدان شه بار نیست / با کریمان کارها دشوار نیست.» خداوند، کریم است و کرم او بینهایت. این صفتیست که در مکتب اشعریت نیز مورد تأکید بود و مولانا نیز آن را در سراسر مثنوی برجسته میکند. جانِ آدمی که بالاترین بسامد را در واژگان مولانا دارد، با این عشق «زنده» پاک و تطهیر میشود و به کمال میرسد.
نکات کلیدی
- هر عشقی که بر مبنای ظواهر فانی (مال، جمال) بنا شده باشد، ناپایدار است و به رسوایی میانجامد.
- عشق راستین و پایدار، عشق به آن «زنده»ای است که هرگز نمیمیرد؛ یعنی خداوند.
- سرنوشت زرگر نمادی است از پاداش و مکافات اعمال: «این جهان کوه است و فعل ما ندا، سوی ما آید نداها را صدا».
- کنیزک از بند «عشق مرده» آزاد شد و جانی تازه یافت؛ این رهایی، پالایش و تطهیر بود.
- مولانا با تأکید بر صفت «کریم» الهی، پیام امید میدهد که دست یافتن به عشق الهی برای هیچکس دشوار نیست.
Sources: d1-s20 · 00:52:54 d1-s20 · 00:02:45 d1-s20 · 01:17:36
This text was reconstructed from Dr. Abdolkarim Soroush's recorded Masnavi lectures. It has not been reviewed and approved by him.
Translation & meaning
Translation: He said this and instantly went under the soil. That maiden became pure from love and suffering. Meaning: The goldsmith, having heard the Sage's words, immediately died and was laid to rest. The maiden, freed from the binds of transient love and its accompanying suffering, became purified.
Explanation
This verse marks the grim conclusion of the goldsmith's fate. Driven by greed for wealth and status, he lost all sense of self, embarking on a journey towards death. Here, Rumi, with absolute certainty, presents his profound insight derived from the entire episode, identifying the roots of what transpired in a superficial and 'colored' (رنگی) love.
As I have said before regarding this narrative, in our world, 'one deed leads to another' (کار از کار خیزد). Every action and event becomes the prelude and cause of subsequent events. Just as the king's love for the maiden led him to the divine physician, who then revealed the truth to him – 'My Beloved was you, not that other' – the same chain of causality applies to the unfortunate goldsmith. His greed and 'ghurūr' (meaning 'deception' or 'being deceived' in Rumi's language, distinct from modern Persian's 'pride') propelled him towards a fate where he walked towards 'sūʾ al-qaḍā' (an evil destiny or bad predestination) with his own feet, even though he envisioned royalty, honor, and eminence. This is the 'kiss of death' of Christian literature; ostensibly an invitation to honor, but in reality, a command to annihilation.
With the goldsmith's death, Rumi draws a deep ontological conclusion: "Loves that were based on outward hues (rangī) / Were not love; in the end, they were disgrace." Any love built upon transient appearances, or 'hues'—be it the goldsmith's beauty or his wealth and status—will not endure. Such loves ultimately lead to 'disgrace' (nang), because those 'hues' will sooner or later fade. Rumi emphasizes that such a love is a 'dead' love; not in the sense of one who has died, but as something perishable and transient. "For the love of the dead is not lasting / For the dead do not return to us." That which is destined for non-existence cannot persist and quench the soul's thirst.
In contrast to these fleeting loves, Rumi sees the sole path to salvation in 'living love': "Living love, in spirit and in sight / Every moment, is fresher than a bud." This love is for the 'Hayy al-Lā Yamūt' (the Ever-Living who never dies), for God who bestows new life every moment. "Choose that Living One whose love endures / And who, with soul-refreshing wine, pours for you." This is the very love that led prophets and saints to their destination and granted them 'status and splendor' (kār o kiyā).
This verse also articulates a universal law of existence that Rumi will further elaborate upon in later verses: "This world is a mountain, and our deeds are cries / The echoes of those cries return to us." Every action a human being performs, its echo returns to them. The goldsmith, through his greed and disloyalty to his family and city, brought himself to his demise, and the maiden, through his death, was purified from the bondage of a transient love and long-suffered pain. This recompense for actions is not out of vengeance, but from a cosmic order that responds to every deed.
Ultimately, with this conclusion, Rumi offers his message of hope, for which one of the Masnavi's titles is 'Book of Hope' (Omid-nāmeh). He teaches the reader that although the path of true love may seem difficult, one should not despair: "Do not say, 'We have no access to that King' / With the Generous (Karīm), tasks are not hard." God is the Most Generous, and His generosity is boundless. This is an attribute emphasized in the Ash'arite school of thought, and Rumi highlights it throughout the Masnavi. The 'jān' (soul) of humanity, which is the most frequently used word in Rumi's vocabulary, is purified and perfected through this 'living' love.
Key takeaways
- Any love based on transient, 'colored' appearances (wealth, beauty) is impermanent and leads to disgrace.
- True and lasting love is directed towards the 'Living One' who never dies; that is, God.
- The goldsmith's fate symbolizes the recompense of actions: 'This world is a mountain, our actions are cries, and the echoes return to us.'
- The maiden was freed from the bondage of 'dead love,' finding new life and purification through this release.
- Rumi, by emphasizing God's attribute of 'Generosity' (Karīm), offers a message of hope that attaining divine love is not difficult for anyone.
Sources: d1-s20 · 00:52:54 d1-s20 · 00:02:45 d1-s20 · 01:17:36
به زبانِ تو — Votre langue · AI
金匠听完神医的话后即刻死去，被埋入土中；侍女也随着他的死亡，从短暂之爱与随之而来的痛苦束缚中得到净化与解脱。
这句诗为金匠悲惨的命运画上了句号。他因贪图财富与地位而迷失自我，踏上了一条死亡之路。鲁米在此以不容置疑的口吻，从整个故事中提炼出其深刻的见解，指出这一切的根源在于一种肤浅的、基于“色彩”（رنگ, rangī）的爱。实际上，故事更深层的含义正是在此处揭开。
正如苏鲁什博士所言，在我们这个世界，“一事引发另一事”（کار از کار خیزد）。每一个行为与事件，都会成为后续事件的缘由。国王对侍女的爱，将他引向了神医；神医又向他揭示了真相——“我的爱侣是你，而非他人”。这同一条因果链，也同样适用于那不幸的金匠。他的贪婪与“غرور”（ghurūr，在鲁米笔下意为“受骗”，而非现代波斯语中的“骄傲”），将他推向了既定的厄运。他自以为正走向王权、荣耀与尊贵，实则是亲手将自己送入了“恶命”（سوءالقضا, sūʾ al-qaḍā）。这正是所谓的“死亡之吻”：表面上是尊荣的邀约，实则是毁灭的敕令。
借金匠之死，鲁米得出了一个深刻的本体论结论：“凡因色彩而生之爱，终非真爱，徒留耻辱。”任何建立在易逝表象——无论是金匠的俊美，还是他的财富地位——之上的爱，都无法长久。这类爱最终只会导向“耻辱”（ننگ, nang），因为那些“色彩”迟早会消逝。鲁米强调，这是一种“死”的爱，并非指爱人已逝，而是指其爱恋的对象是终将消亡的、短暂的存在。“因为对亡者之爱无法永恒，因为亡者不会再回到我们身旁。”一个自身正走向虚无的事物，无法持久，也无法抚慰灵魂的渴望。
与这些短暂的爱相对，鲁米认为唯一的救赎之道在于“活的爱”：“活的爱，在灵魂中，在眼眸里，每一瞬间，都比花蕾更新鲜。”这是对“永生不死者”（حی لا یموت, Ḥayy al-Lā Yamūt）——即真主——的爱。祂永不消逝，且时时刻刻赋予新的生命。“你当选择那永存者的爱，祂会用那振奋灵魂的美酒为你斟酌。”这正是引领先知与圣徒们抵达终点、并赋予他们“伟业与尊荣”（کار و کیا, kār o kiyā）的爱。
这句诗也阐明了宇宙间的一条普遍法则，鲁米在后文中会进一步阐述：“此世如山，我行如声；声声呐喊，回响归身。”人的一切行为，其回声终将返回自身。金匠因贪婪和对他家庭、城邦的背弃，将自己推向了死亡的深渊；而侍女也因他的死，从一段短暂的爱恋与长期的痛苦中得到净化。这种业报并非出于报复，而是源于一种宇宙秩序，它回应着每一个行为。
- در دَم
- （波斯语）立刻，顷刻之间，一刹那。字面意思是“一口气之间”。
- پاک
- （波斯语）纯洁的，干净的，清白的。在此处，有“解脱”、“净化”之意，指从情感的束缚和痛苦中被释放出来。
Tras las palabras del sabio, el orfebre murió en el acto y fue sepultado; con su muerte, la esclava fue liberada y purificada de las ataduras de un amor pasajero y su sufrimiento.
Este verso marca la sombría conclusión del destino del orfebre. Impulsado por la codicia de riquezas y estatus, se embarcó en un viaje hacia su propia muerte. Aquí, Rumi presenta con certeza su profunda conclusión de todo el episodio, identificando las raíces de lo sucedido en un amor superficial y «colorido» (rangī).
Con la muerte del orfebre, Rumi extrae una profunda conclusión ontológica: cualquier amor construido sobre apariencias efímeras —ya sea la belleza del orfebre, su riqueza o su posición— no perdurará. Tales amores conducen finalmente a la deshonra (nang), porque esas «apariencias» o «colores» tarde o temprano se desvanecen. Rumi subraya que tal amor es un amor «muerto»; no en el sentido de alguien que ha fallecido, sino como algo perecedero y transitorio. Como dicen los versos siguientes, «el amor por los muertos no es duradero, porque los muertos no vuelven a nosotros».
En contraste con estos amores fugaces, Rumi ve el único camino hacia la salvación en el «amor vivo»: el amor por el Ḥayy al-Lā Yamūt (el Viviente que nunca muere), es decir, Dios. Este es el amor que guio a los profetas y santos a su destino.
Este verso también articula una ley universal que Rumi había mencionado justo antes: «Este mundo es una montaña y nuestros actos un grito; el eco de esos gritos vuelve a nosotros». El orfebre, con su codicia y deslealtad, se precipitó a su propia ruina. Y la esclava, con la muerte de él, fue purificada de las cadenas de un amor efímero y un prolongado sufrimiento. Esta recompensa de los actos no surge de la venganza, sino de un orden cósmico que responde a cada acción. La liberación de la esclava fue una purificación, un renacimiento de su alma (jān).
- در دَم
- Literalmente 'en el aliento'. Una expresión idiomática que significa 'al instante', 'inmediatamente'.
- کنیزک
- Una esclava, sirvienta o doncella. El sufijo '-ak' es un diminutivo, que puede transmitir afecto, juventud o insignificancia, dependiendo del contexto.
- پاک
- Puro, limpio. En un contexto sufí, a menudo implica una purificación espiritual o una limpieza del alma de apegos mundanos y aflicciones.
زرگر پس از شنیدن سخنان طبیب الهی، بیدرنگ جان داد و به خاک سپرده شد و با مرگ او، کنیزک نیز از بند عشق ناپایدار و رنجهایش رهایی یافت و پاک شد.
این بیت، نقطهٔ پایانی بر سرنوشت تلخ زرگری است که به طمع مال و مقام، راهی سفر مرگ شد. مولانا با این بیت، نتیجهگیری معرفتی خود را از این داستان بیان میکند و ریشهٔ ماجرا را در یک عشق ظاهری و «رنگی» میداند.
همانطور که عشق پادشاه به کنیزک، او را به طبیب الهی رساند، طمع و «غرور» (به معنای فریبخوردگی در زبان مولانا) نیز زرگر را به سوی «سوءالقضا» یا سرنوشت شوم کشاند. او در خیالش پادشاهی و بزرگی میدید، اما در حقیقت با پای خود به سوی مرگ میرفت. این همان «بوسهٔ مرگ» است که در ظاهر دعوت به بزرگی و در باطن، فرمان نابودی است.
با مرگ زرگر، مولانا به یک نتیجهٔ عمیق هستیشناسانه میرسد: هر عشقی که بر پایهٔ ظواهر فانی و «رنگ» (مانند زیبایی یا ثروت) بنا شده باشد، پایدار نیست و سرانجام به «ننگ» و رسوایی میانجامد. چنین عشقی، عشقی «مرده» است، زیرا معشوق آن فناپذیر است و چیزی که رو به نیستی میرود، نمیتواند روح تشنه را سیراب کند. در مقابل، مولانا راه نجات را در «عشق زنده» میبیند؛ یعنی عشق به خداوند «حی لا یموت» که هرگز نمیمیرد و هر لحظه حیاتی نو میبخشد.
این بیت همچنین بیانگر یک قانون کلی در هستی است که مولانا در ابیات پیشین به آن اشاره کرده بود: «این جهان، کوه است و فعل ما ندا / سوی ما آید نداها را صدا». هر عملی، پژواکی دارد که به صاحبش بازمیگردد. زرگر با طمعورزی به کام مرگ افتاد و کنیزک با مرگ او، از بند عشقی گذرا و رنجی طولانی پاک و تطهیر شد. در نهایت، مولانا پیام امید خود را میدهد که با وجود دشواریهای راه، نباید ناامید بود، زیرا «با کریمان کارها دشوار نیست» و خداوند بخشنده راه را بر جویندگان عشق حقیقی نمیبندد.
- در دَم
- فوراً، همان لحظه، بیدرنگ
- پاک شد
- در اینجا به معنای رها شدن، تطهیر شدن و آسوده گشتن از یک رنج یا وابستگی است.
Discussion — Ask about this beyt — answered from the Masnavi, every verse cited
Your conversation stays on this device unless you share it.
What readers asked0
No questions shared yet — yours could be the first.