M1:337 — چون غَرَض آمد، هنر پوشیده شد / صد حجاب از دل به سوی دیده شد

Dieser Vers enthüllt die Tiefe von Rumis Erkenntnistheorie: Wie die inneren Wünsche, Bindungen und Absichten des Menschen seine Wahrnehmung der Realität formen. Rumi spricht hier von honar (هنر), was nicht nur „Kunst“, sondern eine tiefere „Fertigkeit“ oder ein „Urteilsvermögen“ bezeichnet – im Sinne eines „knowing how“ (Wissen, wie) statt eines bloßen „knowing that“ (Wissen, dass).

Wenn ein starkes, eigennütziges Motiv – gharaz (غرض) – im Herzen entsteht, wird unser wahrheitserkennendes Auge außer Kraft gesetzt. Der Geist wird so sehr von diesem Motiv eingenommen, dass er die Fähigkeit verliert, die Schönheit, die Feinheiten und die verborgenen Wahrheiten der Dinge zu sehen. Rumi vergleicht dies mit dem Unterschied zwischen einem Meisterkoch, der mit einem Bissen alle Zutaten erkennen kann, und einer gierig hungrigen Person, die nur ans Sattwerden denkt und kein Gespür für die „Kunst“ des Kochens hat. Der Eigennutz tötet den feinen Geschmack und schafft Schleier.

Der zweite Teil des Verses – „hundert Schleier zogen vom Herz zum Auge wild“ – verdeutlicht dieses Phänomen. Diese Schleier sind unzählige Barrieren, die sich zwischen das Herz (den Sitz der Intuition und Einsicht) und das Auge (den äußeren Blick und den Verstand) schieben. Der Mensch, der von gharaz getrieben ist, sieht die Dinge verzerrt, so wie der schielende Mann in der Geschichte, der aus Zorn eine Flasche als zwei wahrnimmt. Dieser Mechanismus beschränkt sich nicht auf materielle Gier; manchmal ist unser gharaz unser Stolz und unsere Selbstgefälligkeit. Menschen lehnen bestimmte Wahrheiten ab, weil diese ihren Stolz in Frage stellen und die falsche Krone der Selbstherrlichkeit von ihrem Haupt stoßen. Diese Abneigung gegen die Wahrheit ist selbst eine Form von gharaz, die Schleier zwischen Herz und Auge legt.

Es ist jedoch wichtig zu beachten, dass Rumi nicht jede Emotion als hinderlich betrachtet. Er unterscheidet: Während Eigennutz und Gier Schleier schaffen, können bestimmte „Bindungen“ und „Erfahrungen“ einen sechsten oder siebten Sinn erwecken und Bereiche der Wahrheit enthüllen, die für die gewöhnlichen Sinne unzugänglich sind. Die Liebe ist für Rumi von dieser Art. Sie wirft keine Schleier auf, sondern öffnet die Augen des Herzens und lässt Vollkommenheiten im Geliebten erkennen, die der Verstand allein nicht sehen kann. Nicht jedes Motiv ist also ein Schleier, sondern nur jenes, das das Auge für die Wahrheit verschließt und die Entfaltung der inneren „Kunst“ des Menschen verhindert.

This verse presents a core principle of Rumi's epistemology: our inner state, particularly our desires and intentions, fundamentally shapes our perception of reality. The verse follows the example of a cross-eyed man who sees one bottle as two, a metaphor for how anger and lust distort vision. Here, Rumi generalizes the principle.

The term gharaz refers to a powerful, self-serving motive, an ulterior aim, or greed. When such an intention takes hold, honar—which means art, skill, virtue, or discernment—is obscured. A mind consumed by gharaz loses its capacity to appreciate subtlety, beauty, and truth. Like a starving person who only sees food as a means to satisfy hunger, ignoring the chef's artistry, the person with gharaz is blind to the deeper reality of things. Their perception becomes purely utilitarian and distorted by their desire.

The second hemistich explains how this happens: "a hundred veils from the heart spread to the eye." These veils are the biases, justifications, and emotional blockages that arise from the selfish motive. They stand between the heart (del), the seat of intuitive insight and true perception, and the eye (dīdeh), which represents both physical sight and intellectual understanding. This is why the bigoted king in the story, consumed by the gharaz of his prejudice, is incapable of seeing the truth of the believers he persecutes. His hatred acts as a thick curtain, distorting everything he sees.

这句诗揭示了鲁米认识论的深邃之处：人的内在欲望、执念和意图，如何从根本上塑造了他对现实的感知和理解。鲁米在此谈论的与其说是“知识”，不如说是一种“技能”或“品味”。

鲁米精妙地写道：“私欲（gharaz）一起，百艺（honar）皆藏”。当强烈的动机、贪婪或欲望在心中升起时，我们那善于辨别、能见真相的眼睛便会失灵。我们的心神完全被那个“私欲”占据，以至于失去了看见事物之美、精微之处和隐藏真相的能力。这就好比一位技艺精湛的厨师，尝一口便能辨别菜肴的所有配料和烹饪心血；而一个贪婪的饿汉，一心只想着填饱肚子，对烹饪的“艺术”毫无鉴赏力。“私欲”扼杀了品味，制造了障蔽。

诗的下半句进一步阐明了这一现象：“百重 حجاب（hijab，意为“帷幕”或“障蔽”），由心生于眼上。”这“百重 حجاب”是无数的障碍，横亘在作为直觉与洞察力中心的心（دل‎, del）和作为外在视觉与理智理解的眼（دیده‎, dideh）之间。一个“心怀私欲”的人会迷失方向，颠倒黑白，受人蒙蔽。这不仅限于物质上的贪婪，有时我们的“私欲”就是我们的傲慢和自负。人为何会厌恶某些真相？正是因为那些真相恰恰会挑战他们的骄傲，摘下他们自负的虚假王冠，将他们赤裸裸地暴露出来。这种对真相的憎恶本身就是一种“私欲”，在心与眼之间设下了百重障蔽。

然而，鲁米并非简单地否定情感对认知的影响。他作了区分：虽然私欲和贪婪会制造障蔽，但某些“执念”和“体验”，尤其是“爱”，反而能唤醒人的第六感或第七感，揭示出普通感官无法企及的真理。在鲁米看来，爱非但不会造成障蔽，反而能开启心眼，让人在挚爱者身上看到仅凭理智无法洞见的圆满之境。因此，并非所有动机都是障蔽，只有那些蒙蔽人眼、不见真相、阻碍内在“艺术”显现的私欲，才是真正的 حجاب。

این بیت کلیدی، ژرفای معرفت‌شناسی مولانا را به ما نشان می‌دهد؛ اینکه چگونه امیال، تعلقات و مقاصد درونی انسان، بر دریافت و ادراک او از واقعیت تأثیر می‌گذارد. مولانا با ظرافت می‌فرماید: «چون غرض آمد، هنر پوشیده شد.» وقتی یک انگیزهٔ نیرومند، یک طمع یا یک خواستهٔ قوی در دل پدید می‌آید، چشم هنرشناس و حقیقت‌بین ما از کار می‌افتد. ذهن ما چنان درگیر آن «غرض» می‌شود که دیگر توان دیدن زیبایی‌ها، ظرافت‌ها و حقایق پنهان امور را ندارد. غرض، ذوق را می‌کُشد و حجاب می‌آفریند.

ادامهٔ بیت، این پدیده را بیشتر روشن می‌کند: «صد حجاب از دل به سوی دیده شد.» این صد حجاب، موانع بی‌شماری هستند که بین دل (کانون ادراک و بصیرت) و دیده (چشم ظاهری و فهم عقلی) فاصله می‌اندازند. انسانِ «باغرض»، حقایق را واژگون می‌بیند و فریب می‌خورد. این مکانیزم فقط در طمع مادی خلاصه نمی‌شود؛ گاهی «غرض» ما کبر و خودبینی‌مان است. انسان‌ها از برخی حقایق بدشان می‌آید، چرا؟ چون آن حقایق، درست همان‌هایی هستند که با کبرشان برخورد می‌کنند و تاج دروغین خودبینی را از سرشان می‌کشند. این تنفر از حقیقت، خود نوعی «غرض» است که صدها حجاب میان دل و دیده می‌اندازد.

البته مولانا صرفاً منکر تأثیر احساسات بر ادراک نیست. او تمایز می‌گذارد: اگرچه غرض و طمع، حجاب می‌آفریند، اما برخی «تعلقات» و «تجربه‌ها» می‌توانند حس ششم و هفتم آدمی را بیدار کنند و دایره‌هایی از حقایق را نشان دهند که با حواس عادی قابل درک نیستند. عشق، به نظر مولانا، از این نوع است؛ عشقی که به تعبیر او، «تو را عشق شناسد، نه خرد.» عشق، نه تنها حجاب نمی‌افکند، بلکه چشمان دل را می‌گشاید و کمالاتی را در معشوق می‌بیند که عقل از دیدنشان عاجز است. پس هر انگیزه‌ای حجاب نیست؛ غرضی حجاب است که چشم را به روی حقیقت می‌بندد.