Lire› Livre 1› Les chrétiens suivent le vizir› Verset 379
M1:379 — می‌رهانی هر دمی ما را و باز / سوی دامی می‌رویم ای بی‌نیاز
M1:379
شرحِ سروش — tiré de ses conférences enregistrées sur le Masnavi
این متن بر پایهٔ سخنرانی‌های ضبط‌شدهٔ دکتر سروش دربارهٔ مثنوی بازنویسی شده است. بازبینی نهایی توسط ایشان انجام نشده.
ترجمه و معنا
ترجمه به فارسی روان: ای خدای بی‌نیاز، تو ما را هر لحظه از دامی می‌رهانی و با این حال، ما باز به سوی دامی دیگر می‌رویم. معنا: این بیت بیان می‌کند که انسان، با وجود نجات‌های پی‌درپی الهی، به دلیل ضعف و حرص درونی، پیوسته خود را در دام‌های جدید دنیا گرفتار می‌سازد.
شرح
این بیت، از دعاهای بی‌تکلف و بسیار دلنشین مولاناست که گویی از زبان حال هر سالکی برمی‌خیزد. در اینجا مولانا، پس از آنکه داستان وزیر حیله‌گر و دجال‌صفت را روایت می‌کند، یک باره به خود می‌آید و دست به دعا برمی‌دارد و از خداوند یاری می‌طلبد. این "اظهار عجز"، نشان از پویایی و نوسان احوال روحی مولاناست که گاه از قوت روحی خود می‌گوید و گاه چونان انسانی عادی، ضعف‌های خویش را بر خداوند عرضه می‌دارد.
من این را تجربهٔ مشترک همهٔ ما می‌دانم؛ تجربه‌ای که می‌گوید اطراف ما را هزاران دام و دانه فرا گرفته است. دام‌هایی که نه فقط از بیرون، بلکه از درون نیز برخاسته‌اند؛ از همین "حرص بی‌نوای" ما. انسان چنان حریص آفریده شده که تا نعمتی یا لقمه‌ای می‌بیند، بی‌ملاحظه به سویش می‌شتابد و در دام می‌افتد. این بیت تصویری عمیق از ماهیت بشر ارائه می‌دهد که حتی اگر به قدر یک "باز" یا "سیمرغ" توانمند و هوشیار باشد، باز هم "دم به دم ما بسته دام نویم". این بدان معناست که گریز از یک دام، تضمین رهایی مطلق نیست؛ بلکه تجربه‌ای پیوسته از افتادن و رها شدن است. گویی یک جبر درونی، انسان را به سوی دامی دیگر می‌کشاند.
دعاهای مثنوی، چنان که قبلاً هم گفته‌ام، دعاهایی صمیمانه و "بی‌تکلف" است که ناگهان و "مقتضای موقعیت" بر زبان مولانا جاری می‌شود. این دعا از پیش طراحی نشده، بلکه از دل موقعیت و تجربه‌ای زیسته برخاسته است. مولانا در اینجا با خداوند "صمیمانه و خالصانه" سخن می‌گوید، نه با آداب و تشریفات.
آنچه در این بیت مهم است، اقرار به ضعف و نیاز همیشگی انسان در برابر دام‌های دنیاست، دام‌هایی که پایان‌ناپذیرند و همیشه در کمین ما نشسته‌اند. "بی‌نیاز" خواندن خداوند در مقابل این ضعف، تعبیری عمیق است؛ یعنی اوست که نیازی به ما ندارد، اما همواره دستگیر و رهاننده است. این دعایی است که در عین اعتراف به نقص، امید به لطف بی‌پایان الهی را در خود نهفته دارد.
نکات کلیدی
- انسان، با وجود هوشیاری، به دلیل حرص ذاتی و ضعف نفس، پیوسته در دام‌های جدید دنیا گرفتار می‌شود.
- رهایـی الهی پی‌درپی رخ می‌دهد، اما این رهایی پایان چرخهٔ افتادن در دام‌ها نیست.
- دعای مولانا در اینجا، بی‌تکلف و برخاسته از دل موقعیت است و نمایانگر صمیمیت او با خداوند است.
- مولانا ضعف و نیاز انسان را در برابر دام‌های جهان می‌پذیرد، نه اینکه از خدا شکایت کند.
- بی‌نیاز بودن خداوند به معنای عدم نیاز او به ماست، اما او همواره دستگیر و نجات‌دهنده انسان است.
Sources: d1-s30 · 00:23:57
This text was reconstructed from Dr. Abdolkarim Soroush's recorded Masnavi lectures. It has not been reviewed and approved by him.
Translation & meaning
Translation: You, the Self-Sufficient (Bīnīyāz), deliver us from a snare each moment, / Yet again, we head towards another trap. Meaning: This verse speaks to humanity's inherent weakness and greed, leading us to constantly fall into new worldly traps, even as God repeatedly grants us deliverance.
Explanation
This verse presents one of Rumi's most unadorned and heartfelt prayers, a spontaneous utterance reflecting the state of every seeker. Here, after recounting the tale of the cunning, Dajjal-like minister, Rumi suddenly turns inward, raising his hands in supplication and crying out for divine aid. This “expression of helplessness” (iẓhār-i ʿajz) reveals the dynamic oscillation of Rumi's spiritual states; at times he speaks from a place of profound spiritual strength, and at others, he, like any ordinary human, lays bare his weaknesses before God.
I consider this a universal human experience: one in which we find ourselves perpetually surrounded by a multitude of "snares and baits" (dām o dāna). These traps emanate not only from external circumstances but also, crucially, from within us—from our own "hapless greed" (ḥarīṣ-i bī-navā). Humanity is created with such avarice that upon glimpsing any bounty or morsel, we rush heedlessly towards it, thereby falling into the trap. This verse offers a profound image of human nature: even if we were to become as mighty and vigilant as a "falcon" (bāz) or a "simurgh" (sīmurgh), we are still "caught in new snares moment by moment" (dam ba dam mā basta dām-i novīm).
This implies that escaping one trap is no guarantee of absolute freedom; rather, it is a continuous cycle of falling and being liberated. It is as if an inner compulsion draws humanity towards yet another snare. Rumi's prayers in the Masnavi, as I have noted before, are spontaneous and "unceremonious" (bī-takalluf), arising suddenly, dictated by the "exigency of the moment" (muqtaẓā-yi mowqeʿiyat). Such a prayer is not premeditated but springs from the heart of a lived experience. Here, Rumi converses with God "intimately and sincerely" (ṣamīmāna va khāleṣāna), devoid of formalities or pretension.
What is paramount in this verse is the acknowledgment of humanity's constant weakness and perpetual need in the face of the world's endless snares, which are forever lying in wait. Addressing God as "the Self-Sufficient" (Bīnīyāz) in contrast to this weakness is a profound expression; it signifies that God has no need of us, yet He is always the Helper and the Deliverer. This prayer, while confessing human imperfection, simultaneously harbors the hope of boundless divine grace.
Key takeaways
- Despite human vigilance, innate greed and spiritual weakness lead individuals to constantly fall into new worldly traps.
- Divine deliverance occurs repeatedly, yet this liberation does not end the cycle of falling into snares.
- Rumi's prayer here is unadorned and arises from the heart of the moment, reflecting his intimate connection with God.
- Rumi acknowledges human weakness and need in the face of worldly snares, rather than complaining against God.
- God's Self-Sufficiency (Bīnīyāz) implies His independence from us, yet He consistently acts as our Helper and Deliverer.
Sources: d1-s30 · 00:23:57
به زبانِ تو — Votre langue · AI
此诗节言明，纵然有神明一次次的拯救，人因其内在的软弱与贪婪，依旧会不断陷入尘世新的罗网之中。
这节诗是鲁米最质朴、最动人心弦的祈祷之一，仿佛是每一位求道者的心声。在讲述了那个狡猾如敌基督（旦扎勒，Dajjāl）般的维齐尔的故事后，鲁米笔锋一转，回归自身，举手祈求神的帮助。这种“示弱”之举，揭示了鲁米精神状态的动态变化；他时而充满灵性的力量，时而又如凡人一般，在神面前展露自己的软弱。
我认为这是一种普世的人类经验：我们发现自己永远被无数的“罗网与诱饵”（dām o dāna）所包围。这些陷阱不仅来自外界，更关键的是源于我们的内心——源于我们那“可悲的贪婪”（ḥarīṣ-i bī-navā）。人性中被植入了如此的贪欲，以至于一见到任何好处或一口美食，便不顾一切地冲过去，从而落入陷阱。这节诗深刻地描绘了人性的本质：即便我们变得像“猎鹰”（bāz）或“西摩格”（sīmurgh）神鸟一样强大和警觉，我们仍然“时时刻刻被新的罗网所缚”。这意味着，逃脱一个罗网并不能保证彻底的自由；毋宁说，这是一个不断坠落又不断被解救的持续循环。仿佛有一种内在的冲动，将人引向下一个罗网。
《玛斯纳维》中的祈祷，正如我之前所说，是“不拘礼节”（bī-takalluf）的，是“因时而发”（muqtaẓā-yi mowqeʿiyat），在特定情境下脱口而出的。这样的祈祷并非预先设计，而是发自鲜活的生命体验。在这里，鲁米与神的对话是“亲密而真诚的”（ṣamīmāna va khāleṣāna），没有任何繁文缛节。
这节诗的关键在于，承认人在面对世界无穷无尽、时刻潜伏的罗网时，永远是软弱和有需求的。与此相对，称神为“无求者”（Bīnīyāz），是一个深刻的表达；它意味着神全然不需要我们，却永远是我们的援助者与拯救者。这篇祷文，在承认人的不完美的同时，也蕴含了对神无限恩典的希望。
- بی‌نیاز
- “无求者”、“自足者”。苏菲派术语，指神的一个属性，即祂自身圆满，不依赖、不需要任何受造物。与人类永远“有求”（niyāzmand）的状态形成对比。
- دمی
- 一个瞬间，一刹那。源于“دم”（dam），意为“呼吸”。此处指极短的时间单位。
این بیت بیان می‌کند که انسان، با وجود نجات‌های پی‌درپی الهی، به دلیل ضعف و حرص درونی، پیوسته خود را در دام‌های جدید دنیا گرفتار می‌سازد.
این بیت یکی از دعاهای بی‌تکلف و بسیار دلنشین مولاناست که گویی از زبان حال هر سالکی بیان می‌شود. مولانا پس از روایت داستان وزیر دجال‌صفت، ناگهان به خود می‌آید و با «اظهار عجز»، از خداوند یاری می‌طلبد. این تغییر حالت، نشان‌دهندهٔ نوسان احوال روحی اوست که گاه از قدرت معنوی سخن می‌گوید و گاه همچون انسانی عادی، ضعف‌هایش را به درگاه خدا عرضه می‌کند.
این تجربهٔ مشترک همهٔ ماست که پیرامونمان را هزاران «دام و دانه» فرا گرفته است. این دام‌ها نه فقط بیرونی، که از درون ما و از «حرص بی‌نوای» ما نیز برمی‌خیزند. انسان چنان حریص است که با دیدن هر نعمتی، بی‌محابا به سویش می‌شتابد و در دام می‌افتد. این بیت تصویری عمیق از ماهیت بشر است که حتی اگر به قدر یک «باز» یا «سیمرغ» قدرتمند و هوشیار باشد، باز هم «دم به دم بستهٔ دام نو» است. گریز از یک دام، تضمین رهایی مطلق نیست، بلکه چرخه‌ای پیوسته از افتادن و نجات یافتن است.
دعاهای مثنوی، برخلاف دعاهای رسمی، صمیمانه و «بی‌تکلف» هستند و از دل موقعیت و تجربه‌ای زیسته برمی‌خیزند. مولانا در اینجا خالصانه و بدون تشریفات با خداوند سخن می‌گوید. نکتهٔ کلیدی در این بیت، اقرار به ضعف و نیاز همیشگی انسان در برابر دام‌های بی‌پایان دنیاست. «بی‌نیاز» خواندن خداوند در مقابل این ضعف، تعبیری عمیق است: خدا به ما نیازی ندارد، اما همواره دستگیر و رهانندهٔ ماست. این دعا در عین اعتراف به نقص، امید به لطف بی‌پایان الهی را در خود دارد.
- بی‌نیاز
- یکی از صفات خداوند؛ کسی که به هیچ‌چیز و هیچ‌کس نیاز ندارد.
- دمی
- لحظه‌ای، آنی.
- می‌رهانی
- نجات می‌دهی، آزاد می‌کنی.
Discussion — Ask about this beyt — answered from the Masnavi, every verse cited
Your conversation stays on this device unless you share it.
What readers asked0
No questions shared yet — yours could be the first.