M1:471 — در یکی راهِ ریاضت را و جوع / رکن توبه کرده و شرط رجوع

此节诗句出自一个故事：一位穆斯林维齐尔（وزیر，即大臣）假意改信基督教，凭借其智慧与虔诚赢得了国王和王子们的绝对信任。为了从内部瓦解这个基督教王国，他为每一位王子单独撰写了一部内容彼此矛盾的“福音书卷”。

这节诗句描述了其中一卷书的内容。维齐尔在里面规定了一条极端严苛的灵修道路：将“ ریاضت ”（riyāżat，即苦修、禁欲）和“ جوع ”（jūʿ，即饥饿）设定为灵性成长不可动摇的基石（رکن, rukn）与核心前提（شرط, sharṭ）。这代表了一种强调通过身体的磨难来净化灵魂、获得救赎的宗教思想。

鲁米在此并非赞同这种观点，而是将其作为众多相互冲突的“真理”之一呈现出来。紧随其后的诗句立刻就提出了完全相反的主张：有的书卷说苦修无用，慷慨才是正道；有的又说，苦修与慷慨皆是隐秘的偶像崇拜（شرک, shirk），唯有全然的托靠（توکل, tawakkul）与顺服（تسلیم, taslīm）才行。通过展示这些尖锐的矛盾，鲁米揭示了教条主义的荒谬，以及当人们将相对的路径绝对化时，宗教是如何分裂并走向纷争的。

این بیت یکی از مسیرهای معنوی متضادی را توصیف می‌کند که وزیر مکار برای مسیحیان طراحی کرده بود. او در یکی از این نامه‌ها، راه رسیدن به خدا را از طریق «ریاضت» و «جوع» (گرسنگی) معرفی می‌کند. این دو، از ارکان مهم در بسیاری از سنت‌های عرفانی، از جمله تصوف، برای تهذیب نفس و شکستن قدرت تن هستند.

مولانا با این بیت نشان می‌دهد که چگونه یک حقیقت معنوی می‌تواند ابزاری برای فریب شود. وزیر، با جدا کردن این دستورالعمل از دیگر حقایق و مطلق کردن آن، راه را برای ایجاد تفرقه باز می‌کند. در بیت‌های بعدی، مولانا بلافاصله مسیرهای کاملاً متضادی را معرفی می‌کند: یکی می‌گوید ریاضت بی‌فایده است و فقط بخشش (جود) راهگشاست، دیگری می‌گوید هر دو ریاضت و بخشش شرک است و فقط باید تسلیم و توکل کرد. این تضادها نشان می‌دهند که تأکید افراطی بر یک جنبه از دین و نادیده گرفتن جنبه‌های دیگر، چگونه می‌تواند به جای هدایت، موجب گمراهی و اختلاف شود.