M5:48 — هم‌چو یغماجیست، خانه می‌کَند / زود زود انبان خود پر می‌کند

Este verso forma parte de una alegoría en la que Rumi interpreta la instrucción coránica a Abraham de domar cuatro aves. Rumi identifica estas aves con cuatro rasgos negativos del alma (nafs). El pato, descrito aquí, simboliza la avaricia (ḥirṣ).

La imagen es la de un yaghmājī, un saqueador que irrumpe en una casa durante un pillaje. El tiempo es limitado y el miedo a que llegue otro ladrón es constante. Por eso, no discrimina: agarra todo lo que puede —perlas y garbanzos, lo húmedo y lo seco— y lo mete a la fuerza en su saco (anbān). No hay tiempo para evaluar el valor de las cosas; el único impulso es acumular lo máximo posible antes de que se acabe la oportunidad.

El punto de Rumi es que así opera la avaricia en el alma humana. Es una fuerza ciega e impulsada por el pánico, un miedo a la escasez que nos lleva a consumir y acaparar sin discernimiento ni paz. La persona avara vive en un estado de emergencia constante, incapaz de disfrutar de nada porque siempre está buscando más, temiendo que el momento se escape.

این بیت در میانه‌ی داستان تمثیلی «چهار مرغ» آمده است که در آن، مولانا چهار خوی ناپسند نفس انسان را به چهار پرنده تشبیه می‌کند: حرص (بط)، شهوت (خروس)، جاه‌طلبی (طاووس)، و آرزوهای دور و دراز دنیوی (زاغ).

در اینجا، مولانا صفت «حرص» را که به «بط» تشبیه شده، بیشتر توضیح می‌دهد. او حرص را به یک «یغماجی» یا غارتگر تشبیه می‌کند که به خانه‌ای هجوم برده است. چنین غارتگری وقت زیادی ندارد و از ترس اینکه دیگران سر برسند، با شتاب و بدون اینکه خوب و بد را از هم جدا کند، هرچه به دستش می‌رسد در کیسه یا انبان خود می‌ریزد. برای او فرقی نمی‌کند که مروارید برمی‌دارد یا نخود؛ مهم این است که کیسه‌اش را هرچه سریع‌تر پر کند.

این تصویر، طبیعت کور و عجولانه‌ی حرص را به خوبی نشان می‌دهد. فرد حریص، همچون این غارتگر، در زندگی فرصت را کوتاه می‌بیند و با ولع و بدون تفکر، به دنبال انباشتن هر چیزی است، بی‌آنکه به ارزش واقعی آن فکر کند. این شتابزدگی و بی‌دقتی، ویژگی اصلی حرص است که انسان را از تشخیص ارزش‌های حقیقی باز می‌دارد.