Lire Livre 6 Supplication et refuge auprès de Dieu contre la tentation du choix et des moyens du choix, que les cieux et les terres se sont plaints et ont craint le choix et les moyens du choix, et la création de l'homme s'est trouvée passionnée par la recherche de son choix et des moyens du choix, comme un malade se voit avec peu de choix, il désire la santé qui est la cause du choix, afin que son choix augmente, et il désire un poste pour que son choix augmente. Et le lieu de la colère divine envers les nations passées a été l'excès de choix et les moyens du choix. On n'a jamais vu de pharaon dénué. Verset 232

M6:232 — هیچ کس را تا نگردد او فنا / نیست ره در بارگاه کبریا

هیچ کس را تا نگردد او فنانیست ره در بارگاه کبریا
✦ Rendre ce beyt en Français

M6:232

❋ ❋ ❋

شرحِ سروش — tiré de ses conférences enregistrées sur le Masnavi

عبدالکریم سروش از درس‌گفتارهای مثنوی ↗

این متن بر پایهٔ سخنرانی‌های ضبط‌شدهٔ دکتر سروش دربارهٔ مثنوی بازنویسی شده است. بازبینی نهایی توسط ایشان انجام نشده.

ترجمه و معنا

ترجمه به فارسی روان: هیچ‌کس را راهی به درگاه عظمت الهی نیست، مگر آنکه او به فنا، یعنی نیستیِ خویشتنِ خود، رسد.

معنا: برای رسیدن به حقیقت مطلق و ساحت کبریایی الهی، انسان ناگزیر است که پیش از آن، هستیِ کاذب و خودبنیاد خویش را محو و نابود کند.

شرح

این بیت، چکیدهٔ یک بصیرت عمیق مولوی در باب طبیعت انسان و راه وصول به حقیقت است. می‌بینیم که آدمیان، همگان، همواره از "اختیار و هستِ خود" می‌گریزند؛ نه تنها از آنکه مسئولیت‌های آن بار سنگینی بر دوش می‌نهد، بلکه از آنکه نفسِ خودآگاهی و هستیِ فردی، دامی است که اضطراب و دوزخ را با خود می‌آورد. این "فکر و ذکر اختیاری دوزخ است"؛ از همین روست که ما به مستی، به اشتغال، به هر بی‌خودی‌ای پناه می‌بریم تا دمی از این "هوشیاری" بگریزیم و از خودِ زندان‌بانِ خود غافل شویم.

مولانا اینجا به ریشه‌های اضطراب بنیادین بشر اشاره می‌کند. روان‌کاوان معاصر نیز از چهار اضطراب اصلی بشر سخن می‌گویند: مرگ، تنهایی، پوچی و البته اختیار و مسئولیت. این آخرین، همان اضطرابی است که مولوی بر آن انگشت می‌نهد. انسان از آزادی و بارِ انتخاب می‌ترسد و برای فرار از آن، پناه به "بی‌خودی" می‌برد؛ اما این پناه بردن، اغلب از جنس مستی‌ها یا شغل‌های بیهوده است که به قول مولانا، عین بیکاری‌اند و راهی به رهایی حقیقی نمی‌برند.

راه حقیقی که مولانا نشان می‌دهد، "فنا" است. فنا، تسلیم شدن به واقعیت نیست، بل گذر از واقعیتِ کاذبِ خودی است. این یک خودکشیِ منفعلانه برای رهایی از مرگ نیست؛ این گریز از تنهایی با گم شدن در جمع نیست؛ این معناتراشی کاذب برای فرار از پوچی نیست. "فنا" راهی‌ست به سوی "بارگاه کبریا". همان‌طور که خداوند در قرآن می‌فرماید: "ان استطعتم ان تنفذوا من اقطار السماوات و الارض فانفذوا لا تنفذون الا به سلطان" (رحمن: ۳۳). اگر می‌خواهید از این "زندان هستی" و "دام خودی" بگریزید، این "نفوذ" ممکن نیست مگر با "سلطان".

و این سلطانِ راهگشا، چیزی نیست جز فنا. این فنا، نه صرفاً محو شدن در نیستیِ محض، بلکه فنای هستیِ متوهمانه و خودبنیادی است که خود را در برابر حقیقت مطلق می‌پندارد. وقتی آدمی از این "خود" که "لاف از خودی می‌زند"، رها می‌شود، آنگاه بابِ بارگاهِ کبریا، که ساحت عظمت و بی‌کرانگی حضرت حق است، به رویش گشوده می‌گردد. این فنا، کاستن از "قوت" خویش است که مولانا در توصیه به "ساده‌زیستی" و "قناعت" به آن اشاره می‌کند. هر چه کمتر بخواهی، کمتر بخواهی باشی، کمتر گزینه‌هایت تو را در بند کنند، کمتر گرفتار اضطراب مسئولیت و آزادی خواهی شد. این فنا، نفیِ آن خودی است که "فکر و ذکر اختیاری"اش دوزخ اوست، تا به حقیقتی بزرگ‌تر و فراخ‌تر وصل شود.

نکات کلیدی

  • بشر از بارِ "اختیار" و "هستی خود" می‌گریزد، زیرا آن را "دام" و "دوزخ" می‌یابد.
  • راه‌حل‌های ظاهری چون مستی یا اشتغال، فراری موقت از خودآگاهی هستند و به رهایی واقعی نمی‌انجامند.
  • اضطراب آزادی و مسئولیت از دغدغه‌های بنیادین انسان است که مولانا آن را تصدیق می‌کند.
  • "فنا" به معنای محو کردن هستی کاذب خود، سلطان و قدرت حقیقی برای نفوذ از زندان خودی است.
  • تنها با گذار از فناست که راه به بارگاه کبریا و عظمت مطلق الهی گشوده می‌شود.
  • قناعت و ساده‌زیستی، راهی برای کاستن از "قوت" و در نتیجه تقلیل اضطراب مسئولیت است.

Sources: d6-s07 · 23:45:00 d6-s07 · 29:55:00 d6-s07 · 00:71:36

به زبانِ تو — Votre langue · AI

Discussion — Ask about this beyt — answered from the Masnavi, every verse cited

Your conversation stays on this device unless you share it.

What readers asked

No questions shared yet — yours could be the first.