Lire Livre 6 Le Seyyed Malik Tirmizi faisant proclamer : « Quiconque se rendra à Samarcande en trois ou quatre jours pour telle affaire, je lui donnerai une robe d'honneur, un cheval, un esclave, une esclave et tant d'or. » Le bouffon entendit la nouvelle de cette proclamation au village et vint en courant vers le roi, disant : « Moi, en tout cas, je ne peux pas y aller. » Verset 2614

M6:2614 — غیرت حق پرده‌ای انگیختست / سفلی و علوی به هم آمیختست

غیرت حق پرده‌ای انگیختستسفلی و علوی به هم آمیختست
✦ Rendre ce beyt en Français

M6:2614

❋ ❋ ❋

شرحِ سروش — tiré de ses conférences enregistrées sur le Masnavi

عبدالکریم سروش از درس‌گفتارهای مثنوی ↗

این متن بر پایهٔ سخنرانی‌های ضبط‌شدهٔ دکتر سروش دربارهٔ مثنوی بازنویسی شده است. بازبینی نهایی توسط ایشان انجام نشده.

ترجمه و معنا

ترجمه به فارسی روان: غیرت حق پرده‌ای برافراشته است؛ از این رو، هر آنچه فرودین و فرازین است، با یکدیگر درآمیخته. معنا: این بیت بیان می‌کند که ارادهٔ الهی یا «غیرت حق» سبب شده تا در این جهان، عالم بالا و پایین، یا جنبه‌های والا و پست وجود، آن‌چنان به هم آمیخته شوند که تفکیکشان آسان نباشد.

شرح

این بیت بسیار کلیدی است، زیرا به ماهیت آمیخته و ناخالص این جهان هستی اشاره می‌کند، جهانی که تشخیص پاک از ناپاک و حقیقت از مجاز در آن کار آسانی نیست. من معتقدم که مولانا در اینجا از «غیرت حق» سخن می‌گوید تا پرده‌ای از راز را بردارد؛ پرده‌ای که خود سبب پیچیدگی و آمیختگی در عالم شده است. «غیرت حق» در عرفان یک مفهوم عمیق است. خدای متعال گاهی از شدت «غیرت» و عشق به ذات خود، برخی حقایق را پنهان می‌کند یا آن را در پرده‌ای از تجلیات متکثر می‌پوشاند. درست مثل عاشقی که نام معشوق خود را بر زبان نمی‌آورد، یا آن را به رمز و اشاره بیان می‌کند تا از گزند نااهلان در امان بماند. به یاد آورید که مولانا خود در آغاز مثنوی، «بسم‌الله» نمی‌آورد و من این را ناشی از همین «غیرت عشق» می‌دانم؛ نام محبوب آن‌قدر مقدس است که نباید سکهٔ رایج هر مجلسی شود. این «غیرت» است که پرده‌ای افکنده و در نتیجه، «سفلی و علوی» در هم آمیخته‌اند. منظور از «سفلی و علوی» چیست؟ این دو جنبه‌های مختلفی از وجود را شامل می‌شوند. «علوی» به معنای موجودات عالم بالا، اندیشه‌های ناب، روح‌های پاک و متعالی، یا حتی انسان‌های خردمند و بصیر است. در مقابل، «سفلی» به عالم پایین، افکار پست، روح‌های تیره و آلوده به گل‌ولای دنیایی، یا انسان‌های با «عقل جزوی» اشاره دارد. این جهان ما، جهان «ناخالصی‌هاست»؛ همه‌چیز در آن به هم درآمیخته است. ظاهراً نمی‌توان به‌راحتی تشخیص داد که کدام فکر ناب است و کدام آلوده، کدام روح پاک است و کدام گلناک. این آمیختگی نتیجهٔ «غیرت حق» است. گویی خداوند نمی‌خواسته که حقیقت به راحتی در دسترس همگان قرار گیرد. این پنهان‌کاری، خود آزمایشی است برای جویندگان راستین. اگر قرار بود حق و باطل، علوی و سفلی، به‌وضوح از هم جدا باشند، دیگر چه نیازی به سیروسلوک، چه نیازی به تفکر و تدبر، و چه نیازی به «خویشتن‌شناسی» بود؟ همین درهم‌آمیختگی است که میدان را برای تلاش و ریاضت فراهم می‌آورد. باید سفر کرد، نه فقط در آفاق، بلکه در انفس، تا بتوان آن «مصباحی» را یافت که «مشتعل گشته ز نور آسمان». آن عقل پیامبرانه یا روح روشنی که از دیگران پیشی گرفته است، در همین جهان آمیخته پنهان است و یافتنش نیازمند چشم بصیرت و جستجوی مداوم است. این بیت نشان می‌دهد که مولانا جهان را کج و ناقص نمی‌بیند تا از آن شکایت کند؛ بلکه پیچیدگی و آمیختگی آن را جزئی از معماری الهی می‌داند که خود حاصل غیرت و ارادهٔ حق است.

نکات کلیدی

  • «غیرت حق» سبب آمیختگی حقایق در جهان شده و تمییز علوی از سفلی را دشوار ساخته است.
  • این آمیختگی نه نقص، بلکه تدبیر الهی برای پنهان نگه داشتن حقایق از نااهلان و آزمودن جویندگان است.
  • «سفلی» اشاره به جنبه‌های مادی و پست و «علوی» به ابعاد روحانی و متعالی هستی و انسان دارد.
  • تشخیص سره از ناسره در این جهان، نیازمند سفر در آفاق و انفس و کسب بصیرت است.
  • آمیختگیِ ظاهری، پنهان‌کاریِ خداوند از شدت عشق و غیرت اوست، شبیه به عدم ذکر «بسم‌الله» در آغاز مثنوی.

Sources: d6-s60 · 17:07:00 d6-s60 · 18:43:00 d6-s60 · 21:03:00

به زبانِ تو — Votre langue · AI

Discussion — Ask about this beyt — answered from the Masnavi, every verse cited

Your conversation stays on this device unless you share it.

What readers asked

No questions shared yet — yours could be the first.