Lire Livre 6 Tout le Livre du Mouwattâ Verset 64

M6:64 — جنگها بین کان اصول صلحهاست / چون نبی که جنگ او بهر خداست

جنگها بین کان اصول صلحهاستچون نبی که جنگ او بهر خداست
✦ Rendre ce beyt en Français

M6:64

❋ ❋ ❋

شرحِ سروش — tiré de ses conférences enregistrées sur le Masnavi

عبدالکریم سروش از درس‌گفتارهای مثنوی ↗

این متن بر پایهٔ سخنرانی‌های ضبط‌شدهٔ دکتر سروش دربارهٔ مثنوی بازنویسی شده است. بازبینی نهایی توسط ایشان انجام نشده.

ترجمه و معنا

ترجمه به فارسی روان: جنگ‌هایی (که ظاهراً می‌بینیم) اصول صلح‌ها هستند، همانند جنگ پیامبر که تنها برای خداست. معنا: این بیت بیان می‌کند که برخی جنگ‌ها، به‌ویژه جنگ پیامبران، نه از سر دنیاطلبی بلکه از جنس اصول پایداری هستند که به صلح حقیقی و الهی منتهی می‌شوند و غایتشان خیر است.

شرح

مولانا در مواضع مختلف مثنوی، عالم جان و جهان آخرت را عاری از خصومت و نزاع تصویر می‌کند؛ جهانی که در آن «لا یسمعون فیها لغوا و لا تأثیما»، جایی که «جنگی در او نیست، غم در او نیست». این عالم، قلمروِ خواسته‌های پاک و نفوس مطهره است که از هرگونه تعارض مادی و هوس‌انگیز تهی‌ست. اما در اینجا، مولانا با یک «شبهه مقدر» روبرو می‌شود و آن را پاسخ می‌دهد: اگر عالم جان این‌گونه است، پس چگونه می‌توان جنگ پیامبران را توجیه کرد؟ مگر نه اینکه آن‌ها نیز از روح الهی برخوردارند؟

این بیت، پاسخ درخشان مولانا به این پرسش است. من بی‌هیچ تردیدی این را موضعی قاطع از سوی مولانا می‌دانم: «جنگها بین کان اصول صلحهاست / چون نبی که جنگ او بهر خداست». جنگ پیامبران، جنگی دنیوی یا برخاسته از هوای نفس و جاه‌طلبی نیست. این نزاع، ماهیتاً با جنگ‌های بشری متفاوت است. این جنگ، نه برای کسب غنیمت، نه برای سلطه بر جسم‌ها، و نه برای اغراض حقیر مادی است، بلکه «بهر خداست». این «جنگ» در حقیقت، تلاشی است برای برقراری «اصول صلح‌ها»؛ یعنی بنیان نهادن قواعدی اخلاقی و معنوی که در نهایت به استقرار صلح پایدار و سعادت حقیقی در جامعه و روح انسان‌ها می‌انجامد.

پیامبر، چنان که مولانا خود می‌گوید، «نبی السیف» است، اما این شمشیر برای دنیا کشیده نمی‌شود. جنگ او به خاطر مقاصد نیکو و الهی‌ست؛ برای «تأمین حسن عاقبت» است. مولانا این را با دین عیسی (ع) مقایسه می‌کند که «مصلحت در دین عیسی غار و کوه» است. هر دو رویکرد، در بستر خود، به حقانیت و خیر منتهی می‌شوند. پیامبر (ص) هم بر «جان‌ها» غلبه می‌خواست، که همان ایمان آوردن است، و هم بر «جسم‌ها» که همان تسلیم و پذیرش اسلام است. این غلبه، غلبه بر گمراهی و جهل است تا راه را برای صلح واقعی و الهی هموار کند. بنابراین، آنچه در ظاهر «جنگ» می‌نماید، در باطن، بنیان‌گذار صلح است؛ یعنی عملی از جنس جان و برای تعالی جان‌ها. این یک دیدگاه بسیار عمیق است که کنش‌های ظاهراً خشونت‌بار را از خاستگاه‌های پلید مادی جدا می‌کند و آن‌ها را به ریشه‌های معنوی و صلح‌آفرین پیوند می‌زند.

نکات کلیدی

  • جنگ‌های پیامبران ماهیت متفاوتی از جنگ‌های دنیوی دارند؛ آن‌ها از جنس اصول صلح حقیقی‌اند.
  • آنچه در ظاهر «جنگ» می‌نماید، اگر «بهر خداست»، در باطن به برقراری صلح و سعادت پایدار می‌انجامد.
  • هدف اصلی جنگ‌های الهی، نه سلطه مادی، بلکه برقراری ایمان در جان‌ها و تسلیم در جسم‌ها برای خیر نهایی است.
  • مولانا عمل پیامبر (ص) را با رویکرد عارفانه عیسی (ع) مقایسه می‌کند تا نشان دهد مسیرهای مختلفی می‌توانند به یک هدف الهی ختم شوند.

Sources: d6-s02 · 00:44:57 d6-s02 · 00:47:14

به زبانِ تو — Votre langue · AI

Discussion — Ask about this beyt — answered from the Masnavi, every verse cited

Your conversation stays on this device unless you share it.

What readers asked

No questions shared yet — yours could be the first.