पढ़िए› दफ़्तर 1› “हमने छोटे जिहाद से बड़े जिहाद की ओर वापसी की” की व्याख्या› शेर 1381
M1:1381 — دوزخست این نَفس و دوزخ اژدهاست / کو به دریاها نگردد کم و کاست
M1:1381
अर्थ · به زبانِ تو — आपकी भाषा · AI
نفس اماره یا همان خودِ حیوانی انسان، مانند جهنم و اژدهایی سیریناپذیر است که عطش و حرص آن با تمام نعمتهای دنیا نیز فرونمینشیند.
این بیت در چارچوب حدیث معروف «بازگشت از جهاد اصغر به جهاد اکبر» قرار دارد. مولانا پس از بیان اینکه مبارزه با دشمن درونی (نفس) بسیار دشوارتر از جنگ با دشمن بیرونی است، به توصیف ماهیت این دشمن میپردازد.
او «نفس» را به دو چیز تشبیه میکند: یکی «دوزخ» و دیگری «اژدها». این نفس، همچون جهنم، طبیعتی آتشین، ویرانگر و بلعنده دارد. سپس این جهنم را به اژدهایی تشبیه میکند که ویژگی اصلیاش، سیریناپذیری مطلق است. این اژدها آنقدر عظیم و سوزان است که حتی اگر تمام آبهای دریاها را بر آن بریزند، نه آتشش خاموش میشود و نه از حجمش چیزی کم میشود. این تصویر، حرص و آز بینهایت نفس را نشان میدهد که هرچه بیشتر به دست میآورد، حریصتر و مطالبهگرتر میشود.
مولانا در ابیات بعدی این تصویر را بسط میدهد و توضیح میدهد که این نفس (که جزئی از جهنم کل است) تنها با یک چیز آرام میگیرد: وقتی که خداوند با جلال و قدرت مطلق خود بر آن قدم بگذارد و آن را مهار کند. بنابراین، پیروزی در «جهاد اکبر» کار انسان بهتنهایی نیست و نیازمند یاری و تجلی خداوند است.
- نَفس
- در اینجا: خودِ حیوانی و سرکش انسان، نفس اماره، منِ پایین
- دوزخ
- جهنم
- اژدها
- ماری بسیار بزرگ و افسانهای، نماد ویرانگری و حرص
- کو
- مخفف «که او»
- کم و کاست
- کم شدن، کاهش یافتن، نقصان
Discussion — Ask about this beyt — answered from the Masnavi, every verse cited
Your conversation stays on this device unless you share it.
What readers asked0
No questions shared yet — yours could be the first.