पढ़िए› दफ़्तर 2› मु’आविया का इब्लीस से फिर उसकी चाल का वर्णन करना› शेर 2672
M2:2672 — ای ز فرزین‌بندهای مشکلت / سوخته دلها سیه گشته دلت
M2:2672
अर्थ · به زبانِ تو — आपकी भाषा · AI
ای ابلیس، تو با نقشه‌های دشوار و حیله‌های شطرنج‌گونه‌ات دل‌های بسیاری را سوزانده‌ای، اما در نتیجهٔ این کارها، دل خودت نیز سیاه و تباه شده است.
این بیت بخشی از سخنان معاویه خطاب به ابلیس است. معاویه در حال برشمردن قدرت و تأثیر ویرانگر ابلیس بر تاریخ بشر است. مولانا در اینجا از استعارهٔ شطرنج استفاده می‌کند که در بیت قبل آغاز شده بود. «فرزین‌بند» یک اصطلاح شطرنجی برای دامی پیچیده و تقریباً گریزناپذیر است که با مهرهٔ وزیر (فرزین) اجرا می‌شود.
معاویه می‌گوید که ابلیس با چنین ترفندهای هوشمندانه و پیچیده‌ای، استادان و انسان‌های بزرگ بسیاری را به دام انداخته و دل‌هایشان را سوزانده است (استعاره از گمراهی و رنج معنوی). اما این پیروزی‌ها بهایی داشته است: قلب خود ابلیس در این فرآیند سیاه و از نور حقیقت تهی گشته است. این بیت به یک اصل عرفانی اشاره دارد که هر عمل بد، پیش از آنکه به دیگری آسیب بزند، به روح خود فاعل لطمه می‌زند و او را از منبع خیر و نور دورتر می‌کند. سیاهی دل ابلیس، نتیجهٔ قهری مکر و حیله‌ورزی خود اوست.
- فرزین‌بند
- اصطلاحی در شطرنج؛ دامی که با مهرهٔ وزیر (فرزین) چیده می‌شود، کنایه از نقشه و حیلهٔ بسیار پیچیده و ماهرانه.
- مشکلت
- دشوار و پیچیدهٔ تو.
- سیه گشته
- سیاه شده است، تباه گشته است.
Discussion — Ask about this beyt — answered from the Masnavi, every verse cited
Your conversation stays on this device unless you share it.
What readers asked0
No questions shared yet — yours could be the first.