पढ़िए› दफ़्तर 6› किताब अल-मुवतद अल-करीम का पूरा होना› शेर 14
M6:14 — مه فشاند نور و سگ عو عو کند / هر کسی بر خلقت خود می‌تند
M6:14
شرحِ سروش — उनके रिकॉर्ड किए गए मसनवी व्याख्यानों से
این متن بر پایهٔ سخنرانی‌های ضبط‌شدهٔ دکتر سروش دربارهٔ مثنوی بازنویسی شده است. بازبینی نهایی توسط ایشان انجام نشده.
ترجمه و معنا
ترجمه به فارسی روان: ماه نور خود را می‌پراکند و سگ عوعو می‌کند؛ هر کس بر اساس سرشت و طینت خود عمل می‌کند. معنا: این بیت بیان می‌کند که هر موجودی، چه بلندمرتبه و چه فرومایه، بنا بر ماهیت و خلقت خویش رفتار می‌کند و این کار بر دیگری تأثیری ندارد.
شرح
این بیت، که در بسترِ دعوت پیامبران و اولیا به حق و مواجهه با انکار و مخالفت سفلگان آمده است، یک حقیقت بنیادین در جهان‌بینی مولانا را آشکار می‌کند: هر موجودی، از بلندترین تا فرومایه‌ترین، بر اساس سرشت و خلقت خود رفتار می‌کند و این تقدیر ازلی، بر روند کار دیگران بی‌تأثیر است. مثال ماه و سگ، تمثیلی رسا از این اصل است.
من معتقدم، مولانا در اینجا نه تنها یک توصیف از جهان، که یک دستورالعمل روانی و وجودی به ما می‌دهد. ماه، نماد نورانیت، کمال و لطف الهی است. کارش نورافشانی است. سگ، که در اینجا به معنای موجودی فرومایه و معترض به کار می‌رود، کارش عوعو کردن و ایجاد مزاحمت است. آیا عوعوی سگ می‌تواند مسیر و ماهیت ماه را تغییر دهد؟ هرگز! ماه همچنان نور می‌افشاند و سگ همچنان عوعو می‌کند. این دو، هر یک بر "خلقت خود می‌تند"؛ یعنی بر اساس آنچه آفریده شده‌اند، تار و پود وجود خود را می‌ریسند و کنش می‌کنند.
این یک نظام تقابلی نیست، بلکه یک نظامِ تعادلی است. همان‌طور که مولانا در ادامه می‌گوید: «هر کسی را خدمتی داده قضا / درخور آن گوهرش در ابتلا». قضای الهی، یعنی مدیریت حکیمانهٔ عالم، هر موجودی را به خدمتی گماشته و بر اساس گوهر و ذاتش او را می‌آزماید. وجود عناصر متضاد و حتی به ظاهر مضر، بخشی از این تدبیر حکیمانه است. همان‌گونه که سرکه و انگبین در سکنجبین، با وجود تضاد در طعم و مزاج، با هم آمیخته و یک "شیء ثالث مفید" را پدید می‌آورند؛ عناصر متضاد جهان نیز در کنار هم، نظام هستی را کامل می‌کنند. قهر الهی (سرکه) و لطف الهی (انگبین) هر دو ارکان این عالمند و نمی‌توان یکی را حذف کرد.
درس مولانا در اینجاست که ما نباید از "عوعوی سگان" یعنی مخالفت‌ها، انکارها و بدگویی‌ها، از مسیر اصلی خود بازمانیم. آنکه ماموریت نورافشانی دارد، باید نور بتاباند و آنکه کارش اعتراض و مزاحمت است، در همان مدار خود می‌گردد. همان‌طور که نوح (ع) نهصد سال دعوت می‌کرد و انکار قومش می‌افزود، اما از گفتن بازنماند. چرا که "گفت از بانگ و علالای سگان / هیچ واگردد ز راهی کاروان؟". خیر، کاروان راه خود را می‌رود و ماه نور خود را می‌افشاند. وظیفه ما عمل به "خلقت خود" است، فارغ از هیاهو و ناهنجاری‌های محیط. این است درس استقامت، خودشناسی و اعتماد به حکمت الهی در کائنات.
نکات کلیدی
- هر موجودی بر اساس ماهیت و سرشت خود عمل می‌کند، بی‌آنکه از دیگری تأثیر پذیرد یا کارش را مختل کند.
- وجود اضداد و عناصر به ظاهر نامطلوب در جهان، بخشی از تدبیر حکیمانهٔ الهی و برای حفظ تعادل نظام هستی است.
- مؤمن و سالک نباید از مخالفت‌ها و عوعوی سگانِ زمانه، از راه و مقصد اصلی خود باز بماند؛ کاروان راه خود را می‌رود.
- درس این بیت، استقامت و پایداری در مسیر نورافشانی و عمل به وظیفهٔ ذاتی است.
- خودشناسی و فهم جایگاه خویش در نظام خلقت، کلید درک این حکمت و پرهیز از گله و شکایت است.
Sources: d6-s01 · 00:45:03 d6-s01 · 00:47:25 d6-s01 · 00:50:51 d6-s47 · 00:41:01
This text was reconstructed from Dr. Abdolkarim Soroush's recorded Masnavi lectures. It has not been reviewed and approved by him.
Translation & meaning
Translation: The moon scatters light, and the dog barks; / Each acts according to its own nature. Meaning: This verse asserts that every being, from the sublime to the mundane, acts in accordance with its inherent nature and creation, and one's actions do not impede the other's.
Explanation
This couplet, nestled within the broader discourse on prophets' and saints' divine invitations and their encounters with the denial and opposition of lesser souls, unveils a fundamental truth in Mawlana's worldview: every being, from the most exalted to the most humble, acts according to its inherent nature and creation. This preordained disposition does not impede the work of others.
I firmly believe that Mawlana here offers not merely a description of the world, but a profound psychological and existential instruction. The moon symbolizes luminosity, perfection, and divine grace; its function is to radiate light. The dog, used here as a symbol of a low-minded, protesting being, barks and creates nuisance. Can the barking of a dog alter the path or nature of the moon? Never! The moon continues to shed light, and the dog continues to bark. Each 'acts according to its own nature' (literally, 'spins on its own creation'); that is, they weave the fabric of their existence and act in accordance with what they were created to be.
This is not a system of opposition, but one of profound equilibrium. As Mawlana elaborates elsewhere, 'Divine decree has assigned a service to everyone, / Testing their essence according to it.' Divine providence, the wise management of the cosmos, has appointed every being to a specific task, testing it according to its intrinsic nature. The existence of seemingly contradictory and even harmful elements is part of this sagacious design. Just as vinegar and honey, despite their contrasting tastes and temperaments, blend in sekanjebin (a Persian sweet-and-sour drink) to create a beneficial 'third entity,' so too do the world's opposing elements complete the cosmic order. Divine wrath (symbolized by vinegar) and divine grace (by honey) are both pillars of this world, and neither can be eliminated.
Mawlana's lesson here is that we should not be deterred from our essential path by the 'barking of dogs'—that is, by opposition, denial, and slander. He who is tasked with radiating light must shine, and he whose work is protest and nuisance will revolve in his own sphere. Just as Noah, peace be upon him, preached for nine hundred years while his people's denial grew, yet he did not cease his proclamation. For, as Mawlana asks, 'Do caravans ever turn back from their path / Because of the barking and clamor of dogs?' No, the caravan proceeds on its journey, and the moon continues to shed its light. Our duty is to act according to 'our own creation,' oblivious to the clamor and discord of our surroundings. This is the lesson of steadfastness, self-knowledge, and trust in the divine wisdom pervading the universe.
Key takeaways
- Every being acts according to its inherent nature and disposition, without being affected or hindered by others.
- The presence of opposites and seemingly undesirable elements in the world is part of divine wisdom, maintaining cosmic equilibrium.
- The seeker must not be deterred by opposition or the 'barking of dogs' from their essential path and purpose; the caravan proceeds regardless.
- The lesson of this verse is steadfastness and perseverance in radiating light and fulfilling one's intrinsic duty.
- Self-knowledge and understanding one's place in the order of creation are key to grasping this wisdom and refraining from complaint.
Sources: d6-s01 · 00:45:03 d6-s01 · 00:47:25 d6-s01 · 00:50:51 d6-s47 · 00:41:01
به زبانِ تو — आपकी भाषा · AI
यह शेर बताता है कि हर प्राणी, चाहे वह महान हो या तुच्छ, अपने स्वभाव और प्रकृति के अनुसार ही काम करता है, और एक का काम दूसरे के काम में बाधा नहीं डालता।
यह शेर पैगंबरों और संतों के ईश्वरीय संदेश और निम्न स्तर के लोगों द्वारा उनके इनकार और विरोध के संदर्भ में आता है। यह मौलाना की विश्व-दृष्टि में एक मौलिक सत्य को उजागर करता है: हर प्राणी, सबसे ऊँचे से लेकर सबसे नीचे तक, अपने स्वभाव और सृष्टि के अनुसार व्यवहार करता है, और यह पूर्वनियत विधान दूसरों के काम को प्रभावित नहीं करता। चाँद और कुत्ते का उदाहरण इस सिद्धांत का एक सशक्त प्रतीक है।
यहाँ मौलाना हमें केवल दुनिया का वर्णन नहीं दे रहे, बल्कि एक गहरा मनोवैज्ञानिक और अस्तित्वगत निर्देश दे रहे हैं। चाँद प्रकाश, पूर्णता और ईश्वरीय कृपा का प्रतीक है; उसका काम प्रकाश फैलाना है। कुत्ता, जो यहाँ एक निम्न-मानसिकता वाले, विरोध करने वाले प्राणी का प्रतीक है, उसका काम भौंकना और उपद्रव करना है। क्या कुत्ते का भौंकना चाँद के रास्ते या स्वभाव को बदल सकता है? कभी नहीं! चाँद प्रकाश बिखेरता रहता है और कुत्ता भौंकता रहता है। दोनों अपनी "ख़िल्क़त" (خلقت) यानी अपनी सृष्टि के अनुसार ही अपने अस्तित्व का ताना-बाना बुनते हैं और कर्म करते हैं।
यह कोई विरोधाभासी व्यवस्था नहीं है, बल्कि गहरे संतुलन की व्यवस्था है। जैसा कि मौलाना आगे कहते हैं, ईश्वरीय विधान ने हर प्राणी को एक सेवा सौंपी है और उसके सार के अनुसार उसकी परीक्षा लेता है। दुनिया में विरोधी और यहाँ तक कि हानिकारक लगने वाले तत्वों का अस्तित्व भी इसी बुद्धिमत्तापूर्ण योजना का हिस्सा है। जैसे सिरका और शहद, अपने स्वाद और मिज़ाज में विपरीत होने के बावजूद, सिकंजबीन (एक फ़ारसी पेय) में मिलकर एक लाभकारी 'तीसरी चीज़' बनाते हैं, वैसे ही दुनिया के विरोधी तत्व मिलकर ब्रह्मांड की व्यवस्था को पूरा करते हैं। ईश्वरीय प्रकोप (सिरका) और ईश्वरीय कृपा (शहद) दोनों इस दुनिया के स्तंभ हैं।
मौलाना का सबक यह है कि हमें "कुत्तों के भौंकने" यानी विरोध, इनकार और निंदा से अपने मुख्य मार्ग से विचलित नहीं होना चाहिए। जिसे प्रकाश फैलाने का काम सौंपा गया है, उसे चमकना चाहिए, और जिसका काम विरोध करना है, वह अपनी ही धुरी पर घूमता रहेगा। जैसे हज़रत नूह ने नौ सौ वर्षों तक उपदेश दिया और उनकी क़ौम का इनकार बढ़ता गया, फिर भी वे नहीं रुके। कारवाँ कुत्तों के भौंकने से अपना रास्ता नहीं बदलता। हमारा कर्तव्य अपने आस-पास के कोलाहल की परवाह किए बिना, अपनी "ख़िल्क़त" के अनुसार कार्य करना है। यही दृढ़ता, आत्म-ज्ञान और ब्रह्मांड में व्याप्त ईश्वरीय ज्ञान पर विश्वास का पाठ है।
- خلقت
- सृष्टि, रचना, प्रकृति, स्वभाव। यहाँ इसका अर्थ उस मूल स्वभाव से है जिसके साथ किसी प्राणी को बनाया गया है।
- می‌تند
- बुनता है। यह 'तनीदन' क्रिया से है, जिसका शाब्दिक अर्थ है 'बुनना' या 'कातना'। यहाँ इसका लाक्षणिक अर्थ है 'अपने स्वभाव के अनुसार कार्य करना' या 'अपने अस्तित्व के ताने-बाने को बुनना'।
- مه
- चाँद, चंद्रमा।
- فشاند
- बिखेरता है, फैलाता है। यह 'फ़शांदन' क्रिया से है।
Every being, whether noble or base, acts according to its own inherent nature, and the actions of one do not impede the other.
This couplet, set in the context of prophets facing rejection from the unworthy, reveals a core principle in Rumi's worldview: every creature acts according to its divinely ordained nature (khelqat). The moon's purpose is to shine, symbolizing divine grace and perfection. The dog's nature is to bark, symbolizing the low-minded protests of those who deny the truth. The dog's barking can never stop the moon from shining; likewise, the opposition of ignorant people cannot deter the saint or prophet from their mission.
This is not a system of conflict, but of cosmic balance. As the surrounding verses explain, God's decree (qazā) has assigned a function to everyone, testing them according to their essential character. The existence of opposites is part of this wise design. Rumi compares this to sekanjebin, a Persian drink where the sourness of vinegar (divine wrath) and the sweetness of honey (divine grace) combine to create something beneficial. Both are necessary for the whole.
The essential lesson is one of steadfastness. The spiritual traveler, like Noah who preached for nine hundred years despite constant denial, must not be swayed by the 'barking of dogs'—the slander and opposition of the world. The caravan of truth continues on its path, regardless of the noise from the sidelines. Our duty is to understand our own nature and fulfill our purpose, trusting in the divine wisdom that governs all things.
- خلقت
- khelqat: Creation; innate nature, disposition, or temperament. It refers to the essential character with which a being is created by God.
- می‌تند
- mi-tanad: Literally 'weaves' or 'spins'. Here it is used metaphorically to mean 'acts' or 'proceeds', implying that one's actions are like weaving a fabric whose threads are determined by one's innate nature.
- عو عو
- ʿow ʿow: An onomatopoeic word for the barking of a dog, like 'woof woof' or 'bow-wow' in English.
Discussion — Ask about this beyt — answered from the Masnavi, every verse cited
Your conversation stays on this device unless you share it.
What readers asked0
No questions shared yet — yours could be the first.