पढ़िए दफ़्तर 6 रात के चोरों की कहानी कि सुलतान महमूद रात को उनके बीच पड़ गया कि मैं भी तुम में से एक हूँ, और उनकी हालत से वाक़िफ़ हुआ, आदि शेर 2883

M6:2883 — این قضا بر نیک و بد حاکم بود / بر قضا شاهد نه حاکم می‌شود

این قضا بر نیک و بد حاکم بودبر قضا شاهد نه حاکم می‌شود
✦ इस बैत को हिन्दी में प्रस्तुत करें

M6:2883

❋ ❋ ❋

شرحِ سروش — उनके रिकॉर्ड किए गए मसनवी व्याख्यानों से

عبدالکریم سروش از درس‌گفتارهای مثنوی ↗

این متن بر پایهٔ سخنرانی‌های ضبط‌شدهٔ دکتر سروش دربارهٔ مثنوی بازنویسی شده است. بازبینی نهایی توسط ایشان انجام نشده.

ترجمه و معنا

ترجمه به فارسی روان: این قضاوت بر نیک و بد حکم می‌راند؛ اما گواه (شاهد) خود بر این قضاوت حکمفرماست. معنا: این بیت دربارهٔ سلسله مراتب قدرت در قضاوت است؛ قاضی بر امور حکم می‌کند، اما گواه (شاهد) با شهادت خود، بر حکم قاضی تأثیر می‌گذارد و آن را هدایت می‌کند.

شرح

در این بیت، مولانا به یکی از نکات ظریف و عمیق دربارهٔ جایگاه «شاهد» و «قاضی» اشاره می‌کند. من پیشتر هم گفته‌ام که مولانا چه تعبیر بلندی از شهادت و شفاعت دارد؛ که همانند گواهی است که در دادگاه حاضر می‌شود و سخن او حتی بر سر قاضی هم روان است، یعنی قاضی موظف است که به گواهی شاهد اعتنا کند و بر وفق آن عمل نماید. این بیت نیز دقیقاً همین نکته را روشن می‌کند.

بیت می‌گوید که «این قضا بر نیک و بد حاکم بود». اینجا «قضا» در معنای قضاوت دادگاهی و حکم‌رانی قاضی است. قاضی است که دربارهٔ نیک و بد، درست و نادرست، و گناهکار بودن یا نبودن یک متهم حکم می‌دهد. او بر خوب و بد امور بشر حاکم است و حکم او نافذ. اما مولانا بلافاصله اضافه می‌کند: «بر قضا شاهد نه حاکم می‌شود». یعنی شاهد، آن کسی که به صحنه حاضر است و حقیقت را گواهی می‌دهد، خود بر این قضاوت و بر این قاضی حاکم است.

این یک سلسله مراتب معنادار است. قاضی قدرت حکمرانی دارد، اما این شاهد است که با شهادت خود، مسیر قضاوت را تعیین می‌کند و قاضی را به پذیرش حقیقتی که شهادت می‌دهد، وادار می‌سازد. به عبارت دیگر، قاضی اسیر حقیقت است و این حقیقت را شاهد است که به محکمه می‌آورد. این آموزه بسیار مهمی است که قدرت نه تنها در صدور حکم، بلکه بالاتر از آن، در گواهی و احقاق حقیقت است. جایگاه شاهد در اینجا بسیار رفعت یافته است، چرا که شهادت او، حتی قاضی را که بر نیک و بد حکم می‌راند، زیر فرمان خود می‌آورد.

نکات کلیدی

  • شاهد، با گواهی خود، بر قاضی و حکم او سیطره دارد.
  • جایگاه شاهد، به دلیل حامل بودن حقیقت، فراتر از قاضی است.
  • قدرت حقیقی نه در صدور حکم، بلکه در احقاق حقیقت است.
  • این بیت سلسله مراتب نفوذ را از گواه به قاضی نشان می‌دهد.

Sources: d6-s66 · 00:08:50

به زبانِ تو — आपकी भाषा · AI

Discussion — Ask about this beyt — answered from the Masnavi, every verse cited

Your conversation stays on this device unless you share it.

What readers asked

No questions shared yet — yours could be the first.