पढ़िए› दफ़्तर 6› विलाल का हिजाज़ की धूप में 'अहद अहद' कहना रसूलुल्लाह (सल्लल्लाहु अलैहि व सल्लम) की मोहब्बत में, उन सुबहों में जब उसका यहूदी आका बुतपरस्ती के कारण उसे हिजाज़ की धूप में कंटीली टहनी से मारता था, और विलाल के बदन से खून उबलता था, और उससे बेइरादा 'अहद अहद' निकलता था, जैसे दूसरे दर्दनाक लोगों से बेइरादा आहें निकलती हैं, क्योंकि वह इश्क़ के दर्द से भरा हुआ था, उसे कांटे के दर्द को दूर करने का कोई ध्यान नहीं था, जैसे फ़िरौन के जादूगर और ज़रजिस और अन्य, जिनकी गिनती नहीं की जा सकती।› शेर 913
M6:913 — گر نمیبینی تو جو را در کمین / گردش دولاب گردونی ببین
M6:913
अर्थ · به زبانِ تو — आपकी भाषा · AI
اگر نمیتوانی مستقیماً جریان پنهان تقدیر الهی را ببینی، به حرکت و چرخش پدیدههای آشکار عالم، از جمله افلاک، نگاه کن که خود گواه بر وجود آن نیروی محرک غیبی است.
مولانا در این بیت، پس از تشبیه عاشقان به سنگ آسیاب که بیاختیار در حال چرخشاند، یک اصل مهم عرفانی را بیان میکند: راه شناخت علتهای پنهان، مشاهدهٔ معلولهای آشکار است.
همانطور که چرخش سنگ بزرگ آسیاب (دولاب) نشاندهندهٔ وجود و قدرت جریان آبی (جو) است که آن را به حرکت درمیآورد، حتی اگر خود آن آب از دید پنهان باشد، چرخش دائمی و بیوقفهٔ افلاک و تمام پدیدههای عالم نیز گواه روشنی بر وجود یک اراده و قدرت برتر و پنهان (قضا و قدر الهی) است که همه چیز را میگرداند. مولانا مخاطب را دعوت میکند که از طریق نگریستن به این «گردش» در جهان، به آن «جویبار» پنهان ایمان بیاورد.
این بیت، استدلالی از معلول به علت است. اگر خودِ «قضا» را در «کمین» و خفا نمیبینی، به آثار آن که در سراسر هستی، از کوچکترین ذره تا عظیمترین افلاک، در حال جنبش و چرخشاند، بنگر. این نگاه، انسان را از انکار به اقرار و از غفلت به تسلیم میرساند، همانگونه که عاشقان راستین همچون بلال، خود را به جریان عشق الهی سپردهاند.
- جو
- جوی آب، جریان آبی که آسیاب را میچرخاند
- در کمین
- پنهان، در خفا، در جایی که دیده نمیشود
- دولاب
- چرخ چاه، چرخ آسیاب، هر وسیلهٔ چرخنده بزرگ
- گردونی
- آسمانی، منسوب به گردون (آسمان)، شبیه به چرخ و فلک
Discussion — Ask about this beyt — answered from the Masnavi, every verse cited
Your conversation stays on this device unless you share it.
What readers asked0
No questions shared yet — yours could be the first.