M1:2116 — خود چه جای ترک و تاجیکست و زنگ / فهم کرده است آن ندا را چوب و سنگ

مولانا در این بخش از داستان، ندایی را توصیف می‌کند که در خواب به خلیفه عمر می‌رسد. این ندا، یک صدای معمولی نیست، بلکه «ندای حق» است؛ صدایی ازلی که منشأ تمام هستی است. مولانا برای نشان دادن قدرت و نفوذ این پیام الهی، از یک اغراق شاعرانه و عمیق عرفانی استفاده می‌کند.

ابتدا در بیت قبل می‌گوید که اقوام گوناگون (ترک، کرد، پارسی، عرب) این ندا را بدون نیاز به گوش و زبان می‌فهمند. سپس در این بیت، پا را فراتر می‌گذارد و می‌گوید: «چه جای ترک و تاجیک و زنگ؟» یعنی صحبت از انسان‌ها با نژادهای مختلف که پیش پا افتاده است؛ حتی جمادات و اشیای بی‌جان مانند چوب و سنگ هم این پیام را درک کرده‌اند.

این بیان، اشاره به باوری عرفانی دارد که بر اساس آن، تمام ذرات عالم، از جاندار و بی‌جان، در حال تسبیح و درک حضور خداوند هستند، هرچند ما زبان آن‌ها را نمی‌فهمیم. این ندا همان فرمان «کُن» (باش) الهی است که کل هستی را از نیستی به وجود آورده و هر ذره‌ای با تمام وجود به آن «بلی» گفته است. بنابراین، درک این پیام به عقل و حواس ظاهری انسان محدود نیست، بلکه یک دریافت وجودی است که در سرشت تمام کائنات نهفته است.