Baca› Kitab 4› Penjelasan bahwa ilusi adalah kebalikan dari akal dan penentangnya, menyerupai akal tetapi bukan akal, dan kisah dialog Musa (saw) yang memiliki akal dengan Firaun yang memiliki ilusi› Bait 2298
M4:2298 — عقل ضد شهوتست ای پهلوان / آنک شهوت می‌تند عقلش مخوان
M4:2298
Makna · به زبانِ تو — Bahasamu · AI
عقل حقیقی در تضاد کامل با شهوت و امیال نفسانی قرار دارد؛ بنابراین، آن نیرویی که در خدمت شهوت باشد، عقل نیست، بلکه چیز دیگری است.
مولانا در این بخش، به تعریف و تمایز میان «عقل» و «وهم» می‌پردازد. او عقل را نیرویی الهی و نورانی معرفی می‌کند که ذاتاً با شهوت و امیال نفسانی سر ستیز دارد. شهوت، که شامل تمام خواسته‌های حیوانی و دنیوی است، انسان را به سوی پستی و خودپرستی می‌کشاند، در حالی که عقل او را به سوی تعالی و حقیقت دعوت می‌کند.
بنابراین، معیار اصلی برای تشخیص عقل حقیقی از بدل آن (که مولانا آن را «وهم» می‌نامد) همین است: آیا این نیرو در خدمت نفس است یا در برابر آن می‌ایستد؟ اگر قوه‌ای در انسان، هرچقدر هم هوشمند و زیرک به نظر برسد، صرفاً ابزاری برای رسیدن به خواسته‌های نفسانی و ارضای شهوات باشد، آن را نباید با عقل اشتباه گرفت. این همان «وهم» است که ظاهری شبیه عقل دارد اما کارکردش دقیقاً برعکس است. در ادامه، مولانا فرعون را نمونه‌ی کامل صاحب «وهم» و موسی (ع) را نماد «عقل» الهی معرفی می‌کند.
- پهلوان
- در اینجا به معنی سالک، جوانمرد، ای انسانِ در میدانِ مبارزه با نفس
- می‌تَنَد
- می‌بافد، می‌سازد، برپا می‌کند
- مَخوان
- صدا نزن، ننام، به حساب نیاور
Discussion — Ask about this beyt — answered from the Masnavi, every verse cited
Your conversation stays on this device unless you share it.
What readers asked0
No questions shared yet — yours could be the first.