Baca› Kitab 6› Kharazmshah rahimahullah melihat seekor kuda yang sangat langka dalam rombongannya saat berkeliling, dan hati raja terpikat pada keindahan dan kelincahan kuda itu, dan Imad al-Mulk mendinginkan hati raja terhadap kuda itu, dan raja memilihnya di atas pandangannya, seperti yang dikatakan oleh Hakim rahimahullah dalam Ilahi-nama: 'Ketika lidah dengki menjadi pedagang, kau akan menemukan Yusuf dari kain karung. Karena perantaraan saudara-saudara Yusuf yang dengki, begitu banyak keindahan yang tersembunyi dan tampak buruk di hati para pembeli sehingga 'mereka termasuk orang-orang yang tidak menginginkannya'› Bait 3355

M6:3355 — پس یقین گشتش که جذبه زان سریست / کار حق هر لحظه نادر آوریست

پس یقین گشتش که جذبه زان سریستکار حق هر لحظه نادر آوریست
✦ Render bait ini dalam Bahasa Indonesia

M6:3355

❋ ❋ ❋

شرحِ سروش — dari rekaman kuliah Masnavi-nya

عبدالکریم سروش از درس‌گفتارهای مثنوی ↗

این متن بر پایهٔ سخنرانی‌های ضبط‌شدهٔ دکتر سروش دربارهٔ مثنوی بازنویسی شده است. بازبینی نهایی توسط ایشان انجام نشده.

ترجمه و معنا

ترجمه به فارسی روان: پس بر او یقین شد که این کشش (جذبه) از سرّی پنهان است؛ زیرا کار خداوند هر لحظه آفرینشی نو و بی‌سابقه است.

معنا: این بیت بیان می‌کند که جاذبه‌های عمیق، منشأیی الهی و پنهان دارند و خداوند در هر آن، آفرینش‌هایی تازه و بی‌مانند پدید می‌آورد.

شرح

در این بیت، مولانا به نکته‌ای بنیادین در معرفت الهی اشاره می‌کند که ریشه در داستان‌های پیشین مثنوی دارد، از جمله داستان اسبی که پادشاه را بی‌اختیار شیفته خود می‌کرد. او می‌گوید پادشاه در نهایت به این یقین می‌رسد که این جاذبه و کششی که دل او را برده، از خاصیت خود آن اسب نیست، بلکه «زان سریست»؛ از یک راز و قلمرویی دیگر می‌آید، قلمرو الهی. این همان چیزی است که من در جای دیگری از آن به «تمویه الهی» تعبیر کرده‌ام؛ یعنی خداوند گاهی امری را به صورتی غیر از ذات حقیقی‌اش می‌نمایاند تا دل‌ها را به خود جذب کند. این نوعی جادوگری الهی است که دل‌ها را مسحور می‌کند و از ظاهر به باطن می‌کشد.

نیم‌بیت دوم، «کار حق هر لحظه نادرآوری است»، قاعده کلی این آفرینش مستمر و نو به نو را بیان می‌کند. این تعبیر بسیار بلند و عمیق است و متکی بر این حقیقت عرفانی است که «لا تکرار فی التجلی»؛ در تجلیات و ظهورات حق تکراری نیست. هر لحظه، خداوند در حال آفرینشی جدید و بی‌سابقه است. هر پدیده‌ای که در عالم رخ می‌دهد، چه در جهان بیرون و چه در درون ما، یک «نادرآوری» است، یک اتفاق بی‌نظیر و یگانه است.

اما چرا ما این «نادرآوری» را درک نمی‌کنیم؟ مولانا خود در جای دیگر پاسخ می‌دهد که ما دچار «خطای حس و عقل» هستیم. ما جهان را «کهنه» می‌بینیم و از «کهنه‌خواری» رنج می‌بریم، در حالی که در حقیقت چیزی کهنه در این عالم نیست؛ هر لحظه نو می‌شود. ما با خطای بصری خود، مانند کسی که آتش‌گردان را می‌گرداند و دایره‌ای از آتش می‌بیند، یا پدیده «فای فنومنن» که نور متحرک را تصور می‌کند، پدیده‌های پی‌درپی را یکپارچه و ثابت می‌بینیم و از پویایی و نو شدن مداوم آن‌ها غافل می‌مانیم. این رکود در درک، گاهی به افسردگی و غم منجر می‌شود، زیرا ما جریان بی‌وقفه و طوفان‌های روح خویش را نمی‌بینیم.

مولانا راه گریز از این «کهنه‌خواری» و رکود را در «نظر کردن به دل خود» می‌داند. اگر به تحولات باطنی خود بنگریم و خاشاک غفلت را از روی جویبار روح برداریم، خواهیم دید که این روح در تموجی مستمر است و طوفان‌های نوح در آن برپاست. آنگاه «نادرآوری» خداوند را در درون خویش تجربه خواهیم کرد.

این «نادرآوری» حتی در پدیده‌هایی که از نظر ما منفی تلقی می‌شوند، همچون بت‌پرستی، نیز جاری است. مولانا می‌گوید که «اسب سنگین، گاو سنگین ز ابتلا / می‌شود مسجود از مکر خدا». یعنی حتی جاذبه‌ای که کافران به بت‌ها پیدا می‌کنند و آن‌ها را می‌پرستند، نه از ذات آن سنگ بی‌جان، بلکه از «مکر خدا» است. «مکر» در اینجا به معنای فریبکاری سلبی نیست، بلکه به معنای یک تدبیر پنهان و یک «چشم‌بندی» الهی است که دل‌ها را از «دیگر جهان» به سوی خود می‌کشد، حتی اگر این کشش در ظاهری بت‌گونه نمودار شود. این نیز خود جلوه‌ای از «نادرآوری» و حکمت بی‌کران حق است که سرّش را ما نمی‌دانیم.

نکات کلیدی

  • جاذبه‌های عمیق (جذبه) نه از ویژگی‌های ظاهری یک شیء، که از سرّی الهی و پنهان برمی‌خیزند.
  • کار خداوند در هر لحظه، آفرینشی بی‌سابقه و نو به نو (نادرآوری) است؛ هیچ تجلی‌ای تکرار تجلی دیگر نیست.
  • قصور حس و عقل انسانی اغلب مانع درک این نوآفرینی مداوم می‌شود و جهان را به خطا «کهنه» می‌بیند.
  • برای مشاهده «نادرآوری» الهی، باید به درون خود و تحولات بی‌وقفه روح نظر کرد.
  • حتی کشش‌ها و شیفتگی‌های ظاهراً نامعقول (مانند بت‌پرستی) نیز می‌توانند از نوعی تدبیر پنهان و «مکر الهی» نشأت گیرند که دل‌ها را از «دیگر جهان» به سوی خود می‌کشد.

Sources: d6-s75 · 00:54:28 d6-s75 · 00:56:01 d6-s75 · 00:57:09 d6-s75 · 01:00:00 d6-s75 · 01:01:35 d6-s75 · 01:03:22

❋

به زبانِ تو — Bahasamu · AI

❋

Discussion — Ask about this beyt — answered from the Masnavi, every verse cited

Your conversation stays on this device unless you share it.

What readers asked

No questions shared yet — yours could be the first.