M1:194 — ای شده اندر سفر با صد رضا / خود به پای خویش تا سوء القضا

Este verso capta el trágico destino del orfebre, pero Rumi lo utiliza para señalar una verdad más profunda: cómo el ser humano, por su propia voluntad y deseo («con cien consentimientos» y «por tu propio pie»), se encamina hacia un sūʾ al-qaḍā (un mal decreto o destino amargo). Esta tragedia de desconocer las consecuencias ocultas de nuestros actos es fundamental en la vida.

El pobre orfebre es engañado por las falsas promesas del rey; confunde los regalos y el oro con un golpe de suerte, sin darse cuenta de que son el precio de su propia sangre. Es un «beso de la muerte», una apariencia agradable que esconde una intención letal. Rumi subraya aquí el principio de que «en el mundo, una cosa surge de otra». Ninguna acción está aislada; cada acto desencadena una cadena de consecuencias que a menudo se desvían por completo de la intención original. El amor del rey por la esclava condujo al hallazgo del médico divino, y este, para curarla, trajo al orfebre a escena. Así, una simple codicia por el oro y la plata desembocó en un final terrible para el orfebre.

La expresión sūʾ al-qaḍā es clave. Rumi no la usa al azar; este mismo término reaparece al final del Libro Primero en alabanza al Imán Alí: «¡Oh, después del sūʾ al-qaḍā, el ḥusn al-qaḍā (el buen destino)!». Este equilibrio léxico y temático entre el principio y el final del libro demuestra la arquitectura precisa del Masnavi. Nos enseña que incluso en los destinos más aciagos puede haber una sabiduría oculta y un «buen destino» que solo los perspicaces pueden ver. Esto no es determinismo, sino una explicación de la compleja relación entre la elección humana y un destino que, en última instancia, nos atrae hacia sí.

Finalmente, este verso es un preludio de la lección que sigue inmediatamente: «Los amores que se basan en el color (lo superficial) / no son amor; al final son deshonra». La codicia del orfebre por la riqueza y el estatus es un ejemplo perfecto de este amor superficial, un apego a apariencias fugaces que inevitablemente conduce a la vergüenza.

Dieser Vers fängt das tragische Schicksal des Goldschmieds ein, doch Rumi nutzt diese Geschichte, um eine tiefere Wahrheit aufzuzeigen: Wie der Mensch aus eigenem Willen und Verlangen („mit hundertfacher Zustimmung“, „mit eigenen Füßen“) einen Weg einschlägt, dessen Ende ein sūʾ al-qaḍā (ein übles Verhängnis) ist. Der Goldschmied wird von den falschen Versprechungen des Königs getäuscht; er erkennt nicht, dass das Ehrengewand und das Gold der Preis für sein eigenes Blut sind, sondern hält sie für ein Geschenk des Glücks. Dies ist vergleichbar mit dem „Todeskuss“, der an den Verrat des Judas erinnert: eine äußerlich ansprechende Geste, die eine tödliche Absicht verbirgt.

Rumi betont hier das Prinzip, dass „in der Welt eine Tat aus der anderen entsteht“. Keine Handlung steht für sich allein; jede löst eine Kette von Konsequenzen aus, die oft weit von der ursprünglichen Absicht abweichen. Die Liebe des Königs zum Mädchen führte zur Entdeckung des göttlichen Arztes, und dieser wiederum brachte den Goldschmied ins Spiel, um das Mädchen zu heilen. So führte eine einfache Gier nach Gold zu einem grausamen Ende für den Goldschmied.

Der Begriff sūʾ al-qaḍā ist hier von zentraler Bedeutung und wird von Rumi bewusst eingesetzt. Derselbe Ausdruck erscheint am Ende des ersten Buches des Masnavi in Bezug auf Imam Ali: „O du, der nach dem sūʾ al-qaḍā das ḥusn al-qaḍā (gute Verhängnis) ist!“ Diese thematische und begriffliche Symmetrie am Anfang und Ende des Buches zeugt von der durchdachten Architektur des Werkes. Sie lehrt uns, dass selbst im schlimmsten Schicksal eine verborgene Weisheit und ein gutes Ende liegen können. Dies ist weder reiner Determinismus noch eine Leugnung des menschlichen Willens, sondern die Darstellung der komplexen Beziehung zwischen der Wahl des Menschen und dem Schicksal, das ihn letztlich an sich zieht. Schließlich ist dieser Vers eine Vorbereitung auf die unmittelbar folgende Lehre: „Liebe, die einer bloßen Farbe [äußeren Erscheinung] folgt, ist keine Liebe; am Ende ist sie Schande.“ Die Gier des Goldschmieds ist ein klares Beispiel für eine solche oberflächliche Liebe, die zu Schande und Untergang führt.

این بیت، سرنوشت غم‌انگیز زرگر سمرقندی را به تصویر می‌کشد، اما در عمق، مولانا به یکی از حقایق بنیادین هستی اشاره می‌کند: چگونه انسان با اراده و خواست خویش («با صد رضا» و «به پای خویش») قدم در راهی می‌گذارد که پایانش «سوءالقضا» یا سرنوشتی ناگوار است. این تراژدیِ بی‌خبری از عواقب پنهان اعمال، در زندگی بسیاری از ما جاری است. زرگر فریب وعده‌های شاه را می‌خورد و خلعت و پاداش را هدیه‌ای از بخت می‌پندارد، در حالی که در واقع خون‌بهای خودش است. این همان «بوسهٔ مرگ» است: ظاهری فریبنده که باطنی مهلک را پنهان می‌کند.

نکتهٔ کلیدی در اینجا، اصل «کار از کار خیزد در جهان» است. هیچ عملی در انزوا رخ نمی‌دهد؛ هر کاری زنجیره‌ای از پیامدها را به دنبال دارد که گاهی از نیت اولیه کاملاً دور است. عشق پادشاه به کنیزک، به یافتن طبیب الهی منجر شد و تدبیر طبیب، زرگر را به مهلکه کشاند. این‌گونه، طمعی ساده برای مال و مقام، به پایانی فجیع برای زرگر ختم شد. جهان، نظامی به هم پیوسته است که هر قدم، ما را به پله‌ای ناشناخته می‌رساند.

واژهٔ «سوءالقضا» در این بیت بسیار مهم است و مولانا آن را بی‌جهت به کار نبرده است. همین واژه، در پایان دفتر اول مثنوی، در وصف امام علی (ع) نیز به کار رفته است: «ای پس از سوءالقضا حسن‌القضا». این توازن واژگانی و مضمونی در ابتدا و انتهای دفتر، نشان‌دهندهٔ معماری دقیق و سنجیدهٔ مثنوی است. این تکرار به ما می‌آموزد که حتی در دل تلخ‌ترین سرنوشت‌ها نیز می‌تواند حکمتی نهفته و «حسن‌القضا»یی (سرنوشتی نیکو) وجود داشته باشد که تنها اهل بصیرت آن را درمی‌یابند. این نگاه، نه جبرگرایی است و نه انکار ارادهٔ انسان، بلکه تبیین رابطهٔ پیچیدهٔ میان انتخاب آدمی و تقدیری است که او را به سوی خود می‌کشد.