M1:21 — کوزه‌ٔ چشم حریصان پُر نشد / تا صدف قانع نشد پُر دُر نشد

Ovaj bejt sažima jedno od najdubljih Mevlaninih učenja: pitanje pohlepe (āz) nasuprot zadovoljstvu i skromnosti (kanā'at). Ako je čovjek rob pohlepe, njegovo oko je poput krčaga koji se nikada ne može napuniti. Što se više u njega sipa, on ostaje prazan, a žeđ za još više prožima biće. Taj "krčag oka pohlepnog" vječno je žedan.

Nasuprot tome, Mevlana navodi primjer školjke, koja samo u stanju zadovoljstva može stvoriti biser. Ovo se temelji na drevnom vjerovanju da kap kiše uđe u usta školjke, a školjka, "zatvarajući usta" i zadovoljavajući se time, pretvara tu kap u biser. Mevlana koristi ovu sliku da pokaže kako se unutrašnja ispunjenost ne postiže beskrajnim uzimanjem, već "zatvaranjem usta" gramzivosti i postizanjem skromnosti. Kada školjka zatvori usta i postane zadovoljna, tek tada se u njoj oblikuje dragocjeni biser; inače, usta ostaju otvorena i ništa ne zadržavaju.

Vjerujem da riječ āzāde (slobodan čovjek) nije nepovezana s riječju āz (pohlepa). Āzāde je onaj ko je oslobođen pohlepe. Najtemeljnija sloboda je upravo oslobođenje od ove gramzivosti, lakomosti i prekomjerne želje koja čovjeka neprestano tjera da traži više. Mevlana naglašava da je zadovoljstvo onim što se ima (kanā'at) veliki stub duhovnog puta i vjere, jer je znak istinske unutrašnje slobode (āzādegi). Ova unutrašnja sloboda nadmašuje svaku vanjsku slobodu za kojom ljudi svijeta tragaju.

A šta je lijek? Mevlana kao rješenje za ovu unutrašnju bolest nudi ljubav ('ašk). Ljubav para staru odjeću pohlepe i nedostataka, te odijeva duhovnog putnika u novu odjeću samozadovoljstva. Onaj čija je "odjeća ljubavlju poderana" (M1:22) očišćen je ne samo od pohlepe, već i od svake druge mane. Zašto? Zato što ljubav iskorjenjuje egoizam, koji je "majka svih poroka". Kada nema egoizma, ni drugi poroci ne nalaze svoj put. Ta sitost duše koja proizlazi iz ljubavi daruje takvo unutrašnje bogatstvo da se čovjek više ne osjeća potrebitim za bilo čim drugim. To je Mevlanin put ka oslobođenju od pohlepe i postizanju istinske slobode.

Questo distico racchiude uno degli insegnamenti più profondi di Rumi: il conflitto tra l'avidità (āz) e l'appagamento (qanāʿat). Se un essere umano è schiavo dell'avidità, il suo occhio è come una brocca che non si riempie mai. Per quanto vi si versi, rimane sempre spazio e una sete maggiore consuma il suo essere. Questa "brocca dell'occhio avido" è perennemente insaziabile.

In contrasto, Rumi presenta l'esempio dell'ostrica, che può produrre una perla solo attraverso l'appagamento. Questa affermazione si basa sull'antica credenza secondo cui una goccia di pioggia, entrando nella bocca di un'ostrica, si trasformerebbe in perla solo se l'ostrica "chiudesse la bocca" e si accontentasse. Rumi usa questa immagine per illustrare che la pienezza interiore non deriva dall'acquisizione senza fine, ma dal "chiudere la bocca" dell'avarizia e abbracciare l'appagamento. Quando l'ostrica si chiude e si accontenta, allora una perla preziosa può formarsi al suo interno; altrimenti, la sua bocca rimane aperta, senza trattenere nulla.

La vera libertà (āzādegi) è la liberazione dall'avidità. Questa libertà interiore supera qualsiasi libertà esterna che la gente del mondo persegue. Una società fondata sull'avidità, proprio come la brocca dell'occhio avido, non sarà mai sazia. In sostanza, le parole di Rumi offrono una profonda critica ai sistemi, come il capitalismo, costruiti sull'avidità e sul desiderio insaziabile di accumulazione continua, calpestando così l'appagamento.

Qual è dunque il rimedio? Rumi identifica l'amore (ʿeshq) come la cura per questa malattia interiore. L'amore lacera la vecchia veste dell'avidità e dei difetti, rivestendo il cercatore spirituale con una nuova veste di autosufficienza. Colui la cui "veste è lacerata dall'amore" viene purificato non solo dall'avidità, ma da ogni altra colpa. Questo perché l'amore sradica l'egocentrismo, che è la "madre di tutti i vizi". Questa autosufficienza nata dall'amore conferisce una tale ricchezza interiore che la persona non sente più il bisogno di nient'altro. Questo è il sentiero di Rumi per liberarsi dall'avidità e raggiungere la vera libertà.

دا بيت د مولانا يو له سترو او بنسټيزو ښوونو څخه دی: د «حرص» او «قناعت» مسئله. که يو انسان د حرص په دام کې راګير شي، سترګه يې د داسې يوې کونډۍ په څېر ده چې هېڅکله نه ډکېږي. هر څومره چې پکې واچوې، بيا هم تشه پاتې کېږي او د لا ډېرې غوښتنې تنده يې وجود نيسي. د «حريصانو د سترګو کونډۍ» هېڅکله نه خړوبېږي.

په مقابل کې، مولانا د صدف بېلګه راوړي، چې يوازې د قناعت په حالت کې ملغلرې روزلی شي. دا خبره البته پر پخواني علم ولاړه ده، چې ګومان يې کاوه د باران څاڅکی د صدف خولې ته ننوځي او صدف د «خولې په تړلو» او «قانع کېدو» سره هغه څاڅکی په ملغلرې بدلوي. مولانا له دې انځور څخه په دې موخه ګټه اخلي چې ووايي د انسان باطني ډکوالی د ډېر اخيستلو له لارې نه، بلکې د طمعې «خولې په تړلو» او قناعت ته په رسېدو سره ترلاسه کېږي. کله چې صدف خپله خوله وتړي او قانع شي، نو په دننه کې يې يوه ګرانبها ملغلره جوړېږي؛ که نه، خوله يې بيا هم خلاصه وي او په ځان کې هېڅ هم نه شي ساتلی.

د مولانا په اند، د دې ناروغۍ درملنه «عشق» دی. عشق د حرص او عيب زړه جامه څيرې کوي او پر سالک د استغنا او زړه مړښت نوې جامه اغوندي. هغه څوک چې «جامه يې له عشقه څيرې شوه»، نه يوازې له حرصه، بلکې له هر بل عيب څخه هم پاکېږي. ولې؟ ځکه چې عشق ځان غوښتنه، چې د ټولو بديو مور ده، له منځه وړي. کله چې ځان غوښتنه نه وي، نورې بدۍ هم لاره نه شي موندلی. دا د عشق له برکته منځته راغلی زړه مړښت انسان ته داسې باطني شتمني وربښي چې نور هېڅ شي ته اړتيا نه ويني. دا هغه لاره ده چې مولانا يې له «حرص» څخه د خلاصون او رښتينې «ازادۍ» ته د رسېدو لپاره وړاندې کوي.

Este dístico encerra um dos ensinamentos mais profundos de Rumi: a questão da ganância (āz) em oposição ao contentamento (qanāʿat). Se uma pessoa é escrava da ganância, os seus olhos são como um cântaro que nunca se enche. Por mais que se deite nele, permanece sempre um espaço vazio, e uma sede maior consome o seu ser. Este "cântaro do olho ávido" está perpetuamente insatisfeito.

Em contraste, Rumi apresenta o exemplo da ostra, que só pode produzir uma pérola através do contentamento. Esta afirmação baseia-se na antiga crença de que uma gota de chuva, ao entrar na boca de uma ostra, só se transformaria em pérola se a ostra "fechasse a boca" e se contentasse. Rumi utiliza esta imagem para ilustrar que a plenitude interior não provém da aquisição incessante, mas de "fechar a boca" da avareza e abraçar o contentamento. Quando a ostra fecha a boca e se contenta, só então uma pérola preciosa se pode formar no seu interior; caso contrário, a sua boca permanece aberta, nada retendo.

A liberdade mais fundamental é precisamente esta libertação da cobiça, da avareza e do desejo excessivo que impulsiona perpetuamente os seres humanos a procurar mais. Rumi sublinha repetidamente que o contentamento é um grande pilar do caminho espiritual e da fé, servindo como uma verdadeira marca de liberdade interior (āzādegi). Esta liberdade interna ultrapassa qualquer liberdade externa que as pessoas do mundo procuram. Nas palavras de Rumi, pode-se ver uma crítica profunda a sistemas, como o capitalismo, que se baseiam na ganância e no desejo insaciável de acumulação contínua, espezinhando assim o contentamento.

Qual é, então, o remédio? Rumi identifica o Amor (ʿeshq) como a cura para esta enfermidade interior. O Amor rasga a velha veste da ganância e do defeito, vestindo o buscador com uma nova veste de autossuficiência. Aquele cuja "veste é rasgada pelo Amor" é purificado não só da ganância, mas de todas as outras falhas. Porquê? Porque o Amor erradica o egocentrismo, que é a "mãe de todos os vícios". Sem egocentrismo, os outros vícios perdem o seu poder. Esta autossuficiência nascida do Amor confere uma tal riqueza interior que a pessoa já não sente necessidade de mais nada.

Ce vers expose l'un des enseignements les plus profonds de Rûmî : l'opposition entre l'avidité (āz) et le contentement (qanāʿat). Si l'homme est esclave de l'avidité, son œil est comme une cruche qui ne se remplit jamais. Quoi qu'on y verse, elle reste vide, et une soif plus grande encore consume son être. Cette « cruche de l'œil des cupides » n'est jamais étanchée.

En contrepoint, Rûmî donne l'exemple de l'huître, qui ne peut produire une perle que par le contentement. Cette image s'appuie sur une croyance ancienne selon laquelle une goutte de pluie, entrant dans la bouche de l'huître, ne se transformait en perle que si celle-ci « fermait sa bouche » et se contentait. Rûmî utilise cette métaphore pour dire que la plénitude intérieure ne vient pas de l'accumulation, mais du fait de « fermer la bouche » de la convoitise. C'est lorsque l'huître se referme et se contente qu'une perle précieuse se forme en elle ; sinon, sa bouche reste ouverte, ne retenant rien.

La liberté la plus fondamentale (āzādegi) est précisément cette libération de l'avidité, de la convoitise et du désir excessif. Rûmî souligne que le contentement est un pilier de la voie spirituelle, car il est la marque de la véritable liberté intérieure, bien supérieure à toute liberté extérieure. Par ces mots, il offre une critique profonde des systèmes, tels que le capitalisme, fondés sur l'appât du gain et l'accumulation incessante, qui piétinent le contentement. L'homme y est enfermé dans une course effrénée qui vide sa vie de son sens.

Quel est le remède ? Pour Rûmî, c'est l'Amour (ʿeshq). L'Amour déchire le vieil habit de l'avidité et revêt le chercheur d'un vêtement neuf de plénitude. Celui dont « l'habit est déchiré par l'Amour » est purifié de toute faute, car l'Amour anéantit l'égocentrisme, qui est la « mère de tous les vices ». Cette plénitude née de l'Amour confère une telle richesse intérieure que l'être ne ressent plus aucun besoin.

Этот бейт заключает в себе одно из центральных учений Руми: противопоставление алчности (аз) и довольства малым (канаат). Если человек порабощён алчностью, его взор подобен кувшину, который невозможно наполнить. Сколько бы в него ни лили, он остаётся пустым, и жажда большего лишь поглощает его существо. Этот «кувшин очей алчущих» вечно жаждет.

В противоположность этому Руми приводит пример устричной раковины, которая, согласно древним представлениям, способна породить жемчужину, лишь обретя довольство. Считалось, что капля дождя, попав в раковину, превращается в жемчужину только тогда, когда створки «закрывают свой рот» и раковина становится «довольной». Руми использует этот образ, чтобы показать: внутренняя полнота достигается не через бесконечное приобретение, а через «закрытие рта» алчности и обретение довольства. Когда раковина закрывается и довольствуется тем, что имеет, внутри неё зарождается драгоценная жемчужина; в противном случае её створки остаются распахнутыми, и она ничего не может удержать.

По мнению Руми, истинное лекарство от этой внутренней болезни — любовь (ишк). Любовь срывает ветхие одежды алчности и порока, облачая идущего по духовному пути в новое одеяние самодостаточности. Тот, чьи «одежды разорваны любовью», очищается не только от алчности, но и от любого другого изъяна. Почему? Потому что любовь искореняет эгоцентризм — «мать всех пороков». Когда нет эгоцентризма, другие пороки теряют свою силу. Эта самодостаточность, рождённая любовью, дарует такое внутреннее богатство, что человек перестаёт в чём-либо нуждаться. Это и есть путь Руми к освобождению от алчности и обретению подлинной внутренней свободы.

此詩節蘊含了魯米最深邃的教誨之一：關於「貪婪」（āz）與「知足」（qanāʿat）的課題。若人被貪婪奴役，其眼目便如一只永不盈滿的瓶子。無論倒入多少，總有空間，而更多的渴求會吞噬其整個存在。這「貪婪者眼之瓶」永不得解渴。

與此相對，魯米舉了蚌的例子，牠唯有在知足的狀態下才能孕育珍珠。此說法源於古老的自然觀，認為雨滴入蚌口，唯有當蚌「合口」知足，雨滴方能化為珍珠。魯米藉此意象說明，內在的圓滿並非源於無盡的獲取，而是來自於「闔上」貪欲之口，擁抱知足。當蚌闔口知足，珍貴的明珠才得以在其內生成；否則，其口大開，一無所留。

我認為「自由人」（āzādeh）一詞與「貪婪」（āz）並非無關。「自由人」即是從「貪婪」中解脫者。最根本的自由，正是從這份貪婪、覬覦與無度欲求中解脫，這些慾望不斷驅使人去索求更多。魯米再三強調，知足是靈性修行與信仰的巨大支柱，因其是真正內在自由（āzādegi）的標誌。這種內在的自由，超越了世人所追求的任何外在自由。一個建立在貪婪與覬覦之上的社會，就像貪婪者的眼瓶，永不盈滿。魯米之言，實則深刻批判了如資本主義等建立在貪婪與無盡積累慾望之上、踐踏知足的體系。在這樣的體系中，人永遠處於一場令人窒息的競賽，為了流更多汗、跑得更快而奔波，卻從不思考最終的目的。這條路顯然通向懸崖，將人的生命掏空、摧毀。

那麼，解藥為何？魯米視「愛」（ʿeshq）為治癒此內心疾患的良方。愛撕裂了貪婪與缺陷的舊衣，為求道者穿上自足的新袍。一個「衣衫為愛所撕裂」的人，不僅淨除了貪婪，也淨除了所有其他過錯。為何？因為愛根除了作為「萬惡之母」（umm al-razāʾil）的自我中心。沒有了自我中心，其他惡習便無處立足。這份由愛而生的自足，賦予人如此豐富的內在，使其不再感到需要任何外物。此種境界，在薩迪或哈菲茲的作品中，並未以如此清晰和強調的方式闡述。對魯米而言，愛是一種「豐盛而強勁的滋養」（lūt-e hawl），它能飽足靈魂，使其不再需要任何其他食糧。真正的信徒，正因這份內在的知足與不依賴，而擁有連非信徒都欽羨的人性光輝。這便是魯米從「貪婪」中解脫、獲致真正「自由」的道路。

Este dístico contiene una de las enseñanzas más profundas de Rumi: el dilema entre la avaricia (āz) y el contentamiento (qanāʿat). Si una persona es esclava de la avaricia, su ojo es como un cántaro que nunca se llena. Por mucho que se vierta en él, siempre queda espacio, y una sed mayor consume su ser. Este «cántaro del ojo avaro» nunca se sacia.

En contraposición, Rumi presenta el ejemplo de la ostra, que solo puede producir una perla a través del contentamiento. Esta idea se basa en la antigua creencia de que una gota de lluvia entraba en la boca de la ostra y se transformaba en perla solo si la ostra «cerraba su boca» y se contentaba. Rumi emplea esta imagen para ilustrar que la plenitud interior no surge de la adquisición incesante, sino de «cerrar la boca» de la codicia y abrazar el contentamiento. Cuando la ostra se cierra y se contenta, entonces se forma en su interior una perla preciosa; de lo contrario, su boca permanece abierta, sin retener nada.

El remedio para esta enfermedad interior es el Amor (ʿeshq). El amor desgarra la vieja vestidura de la avaricia y los defectos, vistiendo al buscador con un nuevo ropaje de autosuficiencia. Aquel cuya «vestidura es rasgada por el amor» se purifica no solo de la avaricia, sino de toda otra falta. Esto se debe a que el amor erradica el egocentrismo, que es la «madre de todos los vicios». Sin egocentrismo, los demás vicios pierden su fundamento. Esta autosuficiencia nacida del amor confiere tal riqueza interior que la persona ya no siente necesidad de nada más. Para Rumi, este es el camino hacia la liberación de la avaricia y la consecución de la verdadera libertad interior (āzādegi).

这句诗体现了鲁米最深刻的教诲之一：关于“贪婪”（波斯语：آز, āz）与“知足”（波斯语：قناعت, qanāʿat）的议题。人若为贪婪所奴役，其眼便如无底之瓶，无论倒入多少，总有虚空，欲求的焦渴会吞噬其整个存在。这“贪婪者眼之瓶”永无餍足之时。

与此相对，鲁米以蚌为例，说明它唯有在知足的状态下才能孕育珍珠。此说源于古代的自然观念，认为雨滴落入蚌口，蚌要“合上嘴”、懂得知足，才能将雨滴化为珍珠。鲁米借此意象阐明，内在的充实并非源于无尽的索取，而是源于“闭上”贪欲之口、达到知足的境界。蚌合口知足，珍贵的宝珠方能于内生成；否则，其口大开，终将一无所留。

我认为，“自由人”（波斯语：آزاده, āzādeh）一词与“贪婪”（āz）并非无关。所谓自由人，正是从贪婪中解脱出来的人。最根本的自由，莫过于摆脱那驱使人不断攫取的贪心、觊觎与奢望。鲁米反复强调，知足是灵修与信仰的伟大基石，是真正内心自由的标志。这种内在自由，远胜于世人所追求的任何外在自由。一个建立在贪婪与欲望之上的社会，就像贪婪者的眼瓶，永无满足之日。实际上，鲁米此言已然深刻批判了如资本主义这般建立在贪欲与无尽增长的冲动之上、将知足践踏于脚下的体系。

那么，疗救之法何在？鲁米视“爱”（波斯语：عشق, ʿeshq）为治愈此种心病的良方。爱会撕裂贪婪与过失的旧衣，为求道者换上自足的新袍。一个“衣衫为爱所撕裂”的人，不仅摆脱了贪婪，更涤净了所有其他瑕疵。为何？因为爱能根除作为“万恶之母”的自我中心。没有了自我中心，其他恶习便无处立足。由爱而生的这种自足感，赋予人如此丰厚的内在财富，使其不再感到任何匮乏。这是鲁米为人们指明的、从“贪婪”中解脱、获得真正“自由”的道路。

Dieser Vers enthält eine der zentralen Lehren Rūmīs: den Gegensatz zwischen Gier (āz) und Genügsamkeit (qanāʿat). Wenn ein Mensch von Gier beherrscht wird, ist sein Auge wie ein Krug, der sich niemals füllen lässt. Was auch immer hineingegossen wird, er bleibt leer und ein noch größerer Durst ergreift sein Wesen. Der „Krug des gierigen Auges“ wird niemals gestillt.

Demgegenüber stellt Rūmī das Beispiel der Auster, die nur im Zustand der Genügsamkeit eine Perle hervorbringen kann. Diese Vorstellung basiert auf der antiken Naturkunde, nach der ein Regentropfen in die geöffnete Muschel fällt und sich nur dann in eine Perle verwandelt, wenn die Muschel „ihren Mund schließt“ und genügsam wird. Rūmī nutzt dieses Bild, um zu zeigen, dass innere Fülle nicht aus unaufhörlichem Nehmen entsteht, sondern daraus, den Mund der Gier zu verschließen und zur Zufriedenheit zu gelangen. Erst wenn die Muschel sich schließt und genügsam wird, kann in ihrem Inneren eine kostbare Perle entstehen; andernfalls bleibt ihr Mund offen und sie behält nichts.

Für Rūmī ist die Befreiung von der Gier die grundlegendste Form der Freiheit (āzādegī). Diese innere Freiheit ist erhabener als jede äußere Freiheit, die die Menschen der Welt anstreben. Eine Gesellschaft, die auf Gier aufgebaut ist, wird wie der Krug des gierigen Auges niemals gesättigt sein – eine tiefgreifende Kritik an Systemen, die auf unendlicher Anhäufung beruhen und die Genügsamkeit verdrängen.

Das Heilmittel für diese innere Krankheit ist für Rūmī die Liebe (ʿeshq). Die Liebe zerreißt das alte Gewand der Gier und der Fehler und kleidet den Suchenden in ein neues Gewand der inneren Genügsamkeit. Wer von der Liebe ergriffen wird, wird von der Selbstsucht befreit, der „Mutter aller Laster“. Diese aus der Liebe geborene innere Fülle macht den Menschen so reich, dass er nach nichts anderem mehr verlangt. Dies ist Rūmīs Weg zur wahren Freiheit.

This couplet presents one of Rumi's core teachings: the conflict between greed (āz) and contentment (qanāʿat). The eye of a person driven by avarice is like a small jar that can never be filled, no matter how much is poured into it. This insatiable thirst for more consumes their being.

In contrast, Rumi uses the image of the oyster. Drawing on an ancient belief, he explains that an oyster only forms a precious pearl after taking in a single raindrop and then closing its shell, becoming 'content'. This illustrates that true inner richness comes not from endless acquisition, but from closing the 'mouth' of desire. The pearl's value is a direct result of this act of containment and satisfaction.

This principle extends beyond the individual. Rumi's words serve as a critique of any society or system built on the endless pursuit of more, which tramples contentment and leaves people in a breathless, ultimately meaningless race. The fundamental freedom (āzādegi) is not external, but internal: liberation from the tyranny of one's own greed. In the verses that follow, Rumi identifies Divine Love (ʿeshq) as the only true cure for this spiritual malady, as it eradicates the self-centeredness that is the root of all vices and fills the soul with a richness that worldly things cannot provide.

يحتوي هذا البيت على أحد أعمق تعاليم مولانا: قضية «الآز» (الطمع) و«القناعة». إذا كان الإنسان أسير الطمع، فإن عينه كإبريق لا يمتلئ أبدًا. مهما صببت فيه، يبقى فيه فراغ، ويستولي عليه عطش أكبر. هذا «كوز عين الطمّاع» لا يرتوي أبدًا.

في المقابل، يضرب مولانا مثل الصدفة التي لا تستطيع أن تنتج لؤلؤة إلا في حالة القناعة. يستند هذا القول إلى العلم القديم الذي كان يعتقد أن قطرة المطر تدخل فم الصدفة، وأن الصدفة بتحصين «فمها» و«قناعتها» تحوّل تلك القطرة إلى درة. يستفيد مولانا من هذه الصورة ليقول إن الامتلاء الداخلي لا يأتي من كثرة الأخذ، بل من «إغلاق فم» الطمع والوصول إلى القناعة. عندما تغلق الصدفة فمها وتقنع، حينئذ تتشكل درة ثمينة في داخلها؛ وإلا، يبقى فمها مفتوحًا ولا تحتفظ بشيء.

أرى أن كلمة «آزاده» (الحر) ليست ببعيدة عن «آز» (الطمع). فالآزاده هو من تحرر من «الآز». والحرية الأعمق هي التحرر من هذا الطمع والجشع والرغبة في الزيادة، التي تدفع الإنسان باستمرار نحو المزيد. يؤكد مولانا مرارًا أن القناعة ركن عظيم من أركان السلوك والإيمان؛ لأنها علامة الحرية الحقيقية. هذه الحرية الداخلية أسمى من أي حرية خارجية يسعى إليها أهل الدنيا. فالمجتمع الذي يقوم على «الآز» و«الحرص»، مثل كوز عين الطمّاع، لن يمتلئ أبدًا. في الحقيقة، يوجه مولانا بهذا الكلام نقدًا عميقًا للأنظمة التي تقوم على الطمع والرغبة في الزيادة المستمرة، مثل الرأسمالية، والتي داست على القناعة. في مثل هذا النظام، يجري الإنسان باستمرار في سباق محموم لكي يبذل عرقًا أكثر ويركض أسرع، دون أن يضع الهدف النهائي في اعتباره. هذا مسار يهوي بوضوح إلى الهاوية ويدمر حياة الإنسان ويفرغها.

ولكن ما هو العلاج؟ يرى مولانا أن «العشق» هو حل هذا المرض الداخلي. فالعشق يمزق ثوب الحرص والعيب البالي، ويلبس السالك ثوبًا جديدًا من الشبع. فمن «شُقّ ثوبه بالعشق»، يتطهر ليس فقط من الحرص، بل من كل عيب آخر. لماذا؟ لأن العشق يزيل الأنانية التي هي «أم الرذائل». وعندما لا تكون هناك أنانية، لا تجد الرذائل الأخرى طريقها. هذا الشبع الناتج عن العشق يمنح الإنسان غنى داخليًا بحيث لا يرى نفسه محتاجًا لأي شيء آخر. هذه الحالة لا تجدها في أعمال سعدي وحافظ بهذه الصراحة وهذا التأكيد. بالنسبة لمولانا، العشق هو «لوت هول»، طعام دسم ومهيب يشبع الروح ولا يترك حاجة لأي تغذية أخرى. فالمؤمنون الحقيقيون، بسبب هذا الشبع والاستغناء الداخلي، يمتلكون من الصفات الإنسانية ما يحسدهم عليها الكفار. هذا هو طريق مولانا للتحرر من «الآز» والوصول إلى «الآزادگی» الحقيقية.

این بیت یکی از مهم‌ترین آموزه‌های مولانا را در خود دارد: مسئلهٔ «آز» و «قناعت». مولانا می‌گوید اگر انسان اسیر آز و طمع باشد، چشمش مانند کوزه‌ای است که هرگز پر نمی‌شود؛ هرچه در آن بریزی، باز هم جای خالی می‌ماند و عطش بیشتری وجودش را فرامی‌گیرد. این «کوزهٔ چشم حریصان» هیچ‌گاه سیراب نمی‌شود.

در مقابل، مولانا مثال صدف را می‌آورد که تنها در حال قناعت است که می‌تواند مروارید بپروراند. این دیدگاه بر اساس علم قدیم است که گمان می‌کردند قطرهٔ باران وارد دهان صدف می‌شود و صدف با «بستن دهان» و «قانع شدن»، آن قطره را به دُر تبدیل می‌کند. مولانا از این تصویر استفاده می‌کند تا بگوید پُریِ درون، نه از زیاد به دست آوردن، بلکه از «بستن دهان» طمع و رسیدن به قناعت حاصل می‌شود. صدف وقتی دهان می‌بندد و قانع می‌شود، آنگاه است که دُرّی گران‌بها در درونش شکل می‌گیرد؛ در غیر این صورت، دهانش باز می‌ماند و چیزی را در خود نگه نمی‌دارد.

دکتر سروش معتقد است که واژهٔ «آزاده» بی‌ارتباط با «آز» نیست. آزاده کسی است که از «آز» رها شده است. ریشه‌ای‌ترین آزادی، همین رهایی از طمع، حرص و زیاده‌خواهی است که انسان را مدام به دنبال افزودن می‌کشاند. مولانا بارها تأکید می‌کند که قناعت، رکن بزرگی از ارکان سلوک و ایمان است؛ زیرا نشانهٔ آزادگی حقیقی است. این آزادگی درونی، بالاتر از هر آزادی بیرونی است که اهل روزگار به دنبال آن هستند. جامعه‌ای که بر «آز» و «حرص» بنا شده باشد، مانند کوزهٔ چشم حریصان، هرگز پر نمی‌شود. در واقع، مولانا با این کلام، نقد عمیقی بر نظام‌هایی مانند سرمایه‌داری دارد که بر طمع و میل به افزایش بی‌وقفه استوار شده‌اند و قناعت را لگدمال کرده‌اند. در چنین نظامی، انسان مدام در یک رقابت نفس‌گیر می‌دود تا بیشتر عرق بریزد و بیشتر بدود، بدون آنکه هدف نهایی را در نظر بگیرد. این مسیری است که به وضوح به ته دره می‌افتد و زندگی انسان را تهی و نابود می‌سازد.

اما درمان چیست؟ مولانا «عشق» را راه‌حل این بیماری درونی می‌داند. عشق، جامهٔ کهنهٔ حرص و عیب را پاره می‌کند و جامه‌ای نو از سیرچشمی بر تن سالک می‌پوشاند. کسی که «جامه‌اش ز عشق چاک شد»، نه فقط از حرص، بلکه از هر عیب دیگری پاک می‌شود. چرا؟ چون عشق، خودخواهی را که «اُم‌الرذائل» (مادر همهٔ بدی‌ها) است، از بین می‌برد. وقتی خودخواهی نباشد، دیگر بدی‌ها هم راه خود را نمی‌یابند. این سیرچشمی که از عشق به دست می‌آید، چنان غنای درونی به انسان می‌بخشد که دیگر به هیچ چیز نیازمند نمی‌بیند. این حالتی است که در آثار سعدی و حافظ به این صراحت و با این تأکید دیده نمی‌شود. برای مولانا، عشق یک «لوت هول» است، یک غذای چرب و سنگین که جان را سیر می‌کند و دیگر نیازی به هیچ تغذیهٔ دیگری باقی نمی‌گذارد. مؤمنان حقیقی، به دلیل همین سیرچشمی و بی‌نیازی درونی، چنان ویژگی‌های انسانی دارند که کافران نیز به آن حسرت می‌برند. این است راه مولانا برای رهایی از «آز» و دستیابی به «آزادگی» واقعی.