Leggi Libro 1 L'inganno del visir contro i cristiani Distico 361

M1:361 — شکر ایزد را و عیسی را که ما / گشته‌ایم آن کیش حق را ره‌نما

شکر ایزد را و عیسی را که ماگشته‌ایم آن کیش حق را ره‌نما
✦ Renderizza questo beyt in Italiano

M1:361

❋ ❋ ❋

شرحِ سروش — dalle sue lezioni registrate sul Masnavi

عبدالکریم سروش از درس‌گفتارهای مثنوی ↗

این متن بر پایهٔ سخنرانی‌های ضبط‌شدهٔ دکتر سروش دربارهٔ مثنوی بازنویسی شده است. بازبینی نهایی توسط ایشان انجام نشده.

ترجمه و معنا

ترجمه به فارسی روان: شکر خدای را و شکر عیسی را که ما راهنمای آن دین برحق گشته‌ایم.

معنا: وزیر مکار در این بیت، با تظاهر به قدردانی از خداوند و عیسی مسیح، از موفقیت خود در گمراه کردن مسیحیان و معرفی خود به‌عنوان رهنمای دین حقشان ابراز خرسندی می‌کند.

شرح

این بیت، از زبان وزیر حیله‌گر در داستان شاه جهود و وزیر مسیحی (یا بهتر بگویم، وزیر مکار)، فریبی بزرگ را برملا می‌کند. وزیر، که جان خود را از مرگ نجات داده و به ظاهر مسیحی شده، در باطن قصد نابودی آیین مسیحیت را دارد. او در این لحظه، که نقش خود را به خوبی ایفا کرده، با زبانی سراسر تزویر می‌گوید: «شکر ایزد را و عیسی را که ما گشته‌ایم آن کیش حق را ره‌نما.» این شکرگزاری، نه از سر ایمان، که از اوج مکر و حیله است؛ گویی به نقشهٔ خود تبریک می‌گوید که اکنون در جایگاه رهنما و راهبر دینیِ مسیحیان قرار گرفته است.

من قبلاً هم اشاره کرده‌ام که مولانا زندگی مسالمت‌آمیز و همراه با احترام متقابل با مسیحیان در قونیه داشته است. این روایت، هرچند از یک شاه یهودی و وزیر مکار او سخن می‌گوید، اما بیشتر از آنکه قصهٔ یهودیان و مسیحیان باشد، قصه‌ای از فریب و مکر نفس آدمی است. وزیر در ادامه نیز برای تثبیت فریب خود می‌گوید: «از جهود و از جهودی رسته‌ام / تا به زناری میان را بسته‌ام»، یا «دور دور عیسی است ای مردمان / بشنوید اسرار کیش او به جان.» تمام این‌ها پوششی است برای «دام»ی که در باطن نهاده است. او در ظاهر «واعظ احکام» است، اما در باطن «سفیر و دام»؛ یعنی سوت‌زننده‌ای که پرندگان را به دام می‌کشاند.

مولانا پس از شرح مکرهای این وزیر، به سراغ «مکر نفس غول» می‌رود و دام‌های بی‌پایان دنیا و نفس را پیش می‌کشد. در واقع، این وزیر نمادی از آن نفس فریبکار است که با پوشش دین و تقدس، انسان را به گمراهی می‌کشاند. واژهٔ «مکر» در نگاه مولانا، همچون «تفنگ» است؛ نه خوب است و نه بد، بلکه خوب و بد بودنش به مقصودی بستگی دارد که برای آن به کار می‌رود. در اینجا، وزیر مکر خود را در جهت مقصودی شوم به کار گرفته و «رهنما»یی او از مسیر حق، خود عین بیراهه کردن است.

نکات کلیدی

  • اعمال نیکو، اگر از سر نفاق باشد، خود به دام و فریب مبدل می‌گردد.
  • مولانا با داستان‌سرایی، پیچیدگی‌های «مکر نفس غول» و فریبکاری با پوشش دین را نشان می‌دهد.
  • جایگاه رهنما و راهبر دینی، می‌تواند ابزاری برای اغفال و گمراهی باشد اگر باطن خالص نباشد.
  • واژه «مکر» فی‌نفسه خنثی است و معنای مثبت یا منفی آن به نیّت و مقصد استفاده‌کننده بستگی دارد.

Sources: d1-s29 · 58:26:00 d1-s29 · 59:53:00 d1-s29 [01:01:29:00] d1-s29 [01:04:58:00] d1-s29 [01:05:56:00] d1-s29 · 01:23:00

به زبانِ تو — La tua lingua · AI

Discussion — Ask about this beyt — answered from the Masnavi, every verse cited

Your conversation stays on this device unless you share it.

What readers asked

No questions shared yet — yours could be the first.