Leggi Libro 1 Il nemico sputa in faccia ad Amir al-Mu'minin Ali (che Dio nobiliti il suo volto) e Amir al-Mu'minin Ali lascia cadere la spada Distico 3741

M1:3741 — در شجاعت شیر رَبّانیستی / در مُروَّت خود که داند کیستی؟

در شجاعت شیر رَبّانیستیدر مُروَّت خود که داند کیستی؟
✦ Renderizza questo beyt in Italiano

M1:3741

❋ ❋ ❋

شرحِ سروش — dalle sue lezioni registrate sul Masnavi

عبدالکریم سروش از درس‌گفتارهای مثنوی ↗

این متن بر پایهٔ سخنرانی‌های ضبط‌شدهٔ دکتر سروش دربارهٔ مثنوی بازنویسی شده است. بازبینی نهایی توسط ایشان انجام نشده.

ترجمه و معنا

ترجمه به فارسی روان: در شجاعت، شیری ربّانی و الهی بودی؛ اما در جوانمردی و مروّت، هیچ‌کس نمی‌داند که تو کیستی و مقامی تا چه حد بزرگ داری.

معنا: مولانا در وصف علی (ع) می‌گوید که او در میدان رزم دارای شجاعتی ماورایی و الهی بود، اما جوانمردی و کرامت نفس او چنان بی‌همتا و فراتر از درک بشری است که هیچ‌کس نمی‌تواند عمق آن را دریابد.

شرح

این بیت، از جمله ابیاتی‌ست که مولانا در ستایش امیرالمؤمنین علی (ع) سروده و آن را از زبان قهرمان شکست‌خوردهٔ داستان، عمرو بن عبدود، بازگو می‌کند. اما بی‌تردید این سخنِ خودِ مولاناست؛ بازتابی از تعظیم و تکریم او نسبت به شخصیتی چون علی. مولانا اینجا با هوشمندی خاص خود، به یک نکتهٔ ظریف اشاره می‌کند: شجاعت علی، که «شیر ربّانی» خوانده می‌شود، اگرچه از نوع زمینی نیست و ریشه‌ای در الوهیت دارد، اما دست‌کم برای انسان درک‌پذیر است، چرا که قدرت و دلاوری را می‌توان به نحوی ادراک کرد. «شیر ربانی» بودن، اوجِ این دریافت است که علی تنها یک شجاعِ بشری نیست، بلکه او شیرِ خداست؛ تجلی قدرت الهی.

اما وقتی به «مروّت» می‌رسد، مولانا کلام را اوج می‌بخشد و می‌گوید: «در مروّت خود که داند کیستی؟» این پرسش، نه برای انکار، بلکه برای بیان نهایت عظمت و بی‌همتایی است. در باب مروّت علی، هیچ‌کس را یارای فهم نیست که او تا کجاست، تا چه حد عمیق است، تا چه میزان از جوانمردی برخوردار است. این تعبیر، اوج ستایش است؛ جایی که عقل از درک باز می‌ماند و تنها تحسین مطلق باقی می‌ماند. این مروّت، همان فضیلتی‌ست که در داستان مشهور غزالی در کیمیای سعادت و نیز در مثنوی مولانا، تجلی می‌یابد: آنجا که علی بر سینهٔ دشمن می‌نشیند و دشمن آب دهان بر روی او می‌اندازد و علی لحظه‌ای از او برمی‌خیزد تا خشم خود را فرونشاند، سپس بازمی‌گردد و کار دشمن را با «تیغ حلم» تمام می‌کند. این «تیغ حلم»، به تعبیر مولانا، تیزتر و برنده‌تر از صد لشکر است.

پس این بیت، از دو روی سکهٔ شخصیت علی سخن می‌گوید: از یک سو شجاعت ظاهر و قاطع او، و از سوی دیگر مروّت و جوانمردی باطنی و بی‌انتهای او. این مروّت است که عمق شخصیت علی را می‌نمایاند و او را از یک پهلوان صرف متمایز می‌کند. مولانا با این بیان، علی را به عنوان الگویی از جامعیت فضائل الهی معرفی می‌کند؛ کسی که در او، قدرت و کرامت به یکدیگر می‌پیوندند و بُعد معنوی او، از بُعد جسمانی‌اش فراتر می‌رود و آن را معنا می‌بخشد.

نکات کلیدی

  • این بیت، ستایشی عمیق از امام علی (ع) است که مولانا آن را از ضمیر خود و از زبان شخصیت‌های داستان بیان می‌کند.
  • شجاعت علی به عنوان «شیر ربّانی»، نمادی از قدرت الهی است که فراتر از توان بشری می‌رود.
  • «مروّت» علی، به معنای جوانمردی و کرامت نفس او، چنان بی‌کران است که درک بشری از آن عاجز می‌ماند و این نشان از اوج کمال اوست.
  • مولانا ارزش‌های باطنی و اخلاقی (مانند مروّت) را والاتر از قدرت ظاهری (شجاعت در نبرد) می‌داند و آن را معیار سنجش عظمت می‌شمارد.
  • بیت، به فضیلت «حلم» و کنترل خشم اشاره دارد که در داستان مواجهه علی با عمرو بن عبدود نمادین می‌شود.

Sources: d1-s01 · 03:46 d1-s01 · 05:01 d1-s20 · 24:38

به زبانِ تو — La tua lingua · AI

Discussion — Ask about this beyt — answered from the Masnavi, every verse cited

Your conversation stays on this device unless you share it.

What readers asked

No questions shared yet — yours could be the first.