M1:582 — تا درین سُکری، از آن سُکری تو دور / تا ازین مستی از آن جامی نفور

مولانا در این بخش از داستان، از زبان وزیر، در حال تبیین دو مسیر کاملاً متفاوت برای شناخت است: یکی مسیر «خشکی» که همان راه عقل جزئی، حواس پنج‌گانه و تفکر است، و دیگری مسیر «دریا» که راه دل، شهود، و فنای روحانی است.

بیت قبلی (۵۸۱) این دو مسیر را به دو «موج» تشبیه کرد: «موج خاکی» که همان وهم و فکر ماست، و «موج آبی» که محو شدن و مستی و فناست. این بیت، آن تشبیه را ادامه می‌دهد. «این سُکر» و «این مستی» اشاره به همان موج خاکی دارد؛ یعنی سرمستی و غروری که از دانش ظاهری، دستاوردهای دنیوی و تکیه بر عقل و فهم خود به انسان دست می‌دهد. این نوعی خودبینی است که حجاب راه می‌شود.

در مقابل، «آن سُکر» و «آن جام» به موج آبی اشاره دارد؛ یعنی مستیِ حاصل از بی‌خویشی و فنا شدن در حقیقت الهی. این حالتی است که در آن، فرد از قید «من» و ادراکات محدود خود رها می‌شود و به دریای معرفت الهی می‌پیوندد. مولانا تأکید می‌کند که این دو مستی با هم جمع نمی‌شوند. وابستگی به یکی،必然اً موجب دوری و حتی بیزاری (نفور بودن) از دیگری می‌شود. کسی که به دانسته‌های عقلی خود مغرور است، نمی‌تواند لذت رها کردن خود و غرق شدن در اقیانوس بی‌کران حقیقت را درک کند.