Leggi Libro 6 Il completamento del libro Al-Muwatta' al-Karim (Il Sentiero Onorevole) Distico 121

M6:121 — صدرشان در وقت دعوی هم‌چو شرق / صبرشان در وقت تقوی هم‌چو برق

صدرشان در وقت دعوی هم‌چو شرقصبرشان در وقت تقوی هم‌چو برق
✦ Renderizza questo beyt in Italiano

M6:121

❋ ❋ ❋

شرحِ سروش — dalle sue lezioni registrate sul Masnavi

عبدالکریم سروش از درس‌گفتارهای مثنوی ↗

این متن بر پایهٔ سخنرانی‌های ضبط‌شدهٔ دکتر سروش دربارهٔ مثنوی بازنویسی شده است. بازبینی نهایی توسط ایشان انجام نشده.

ترجمه و معنا

ترجمه به فارسی روان: سینه و جایگاهشان هنگام ادعا همچون آفتاب شرق (پیدا و درخشان) است، اما صبرشان در زمان پرهیزگاری و تقوا مانند برق (زودگذر و ناپایدار) است. معنا: این بیت به نقد کسانی می‌پردازد که در ادعاها و خودنمایی‌ها بسیار آشکار و بلندپروازند، اما در عمل و هنگام رعایت تقوا و خودداری، از صبر و پایداری لازم برخوردار نیستند و زودگذر و نااستوار عمل می‌کنند.

شرح

مولانا در این ابیات، در پی نقد نوعی از عقلانیت است که سرتیز است اما پایش سست. عقلی که در امور دنیا پیچ‌درپیچ و ماهر است، اما در ترک شهوت و رسیدن به تقوا ناتوان و هیچ‌کاره. این بیت دقیقاً به تناقض و دورویی چنین افرادی اشاره دارد.

من بارها گفته‌ام که ملامت مولانا نسبت به عقل، تنها در قبال عشق است. او هرگز به جهل و حماقت دعوت نمی‌کند؛ چگونه می‌تواند چنین کند در حالی که خود از اعقل‌العقلاست؟ اما وقتی عقل به یک «عقل محاسبه‌گر و تاجرصفت» بدل می‌شود و آدمی را از فضیلتی بالاتر، یعنی عشق، بازمی‌دارد، آنگاه است که مولانا به میدان می‌آید و اخطار می‌دهد که مبادا عشق را قربان عقل کنید، بلکه عقل را قربان عشق کنید.

این عقلِ مورد نقد مولانا، در ذات خود متکبر، خودخواه، خصومت‌طلب و جاه‌طلب است. پیوسته در پی پیروزی بر خصم و جلب منافع است و تن به قربانی‌شدن نمی‌دهد. چنین عقلی برای ادارهٔ امور معاش و دنیای ما لازم است و ما آرزو می‌کنیم که همین نوع عقلانیت در جهان ما جاری باشد. اما حقیقت این است که اگر نمک عشق نباشد، همین دنیای پر از عقل، چنان بی‌مزه و خشن می‌شود که قابل زیستن نیست.

این بیت، تصویری روشن از همین ناسازگاری به دست می‌دهد: «صدرشان در وقت دعوی همچو شرق». یعنی سینه‌شان، جایگاه خودنمایی و ادعایشان، همچون خورشید شرق، آشکار و پرنور است. در بیان ادعاهایشان بسیار بزرگ و درخشان ظاهر می‌شوند. اما «صبرشان در وقت تقوا همچو برق». همین کسانی که در ادعا همچون آفتاب می‌درخشند، در هنگام عمل به تقوا و پرهیزگاری، صبرشان همچون برقی زودگذر است؛ در یک لحظه ظاهر می‌شود و در لحظه‌ای دیگر ناپدید می‌گردد. این نمادی از بی‌ثباتی، ریاکاری، و ناتوانی در پایداری بر ارزش‌های معنوی است. این، انتقاد تندی است از آنان که ظاهرشان با باطنشان در باب دین و معنویت یکی نیست.

نکات کلیدی

  • این بیت نقدی بر تناقض میان ادعاهای بزرگ و عمل ضعیف در مسیر معنویت است.
  • عقل مورد ملامت مولانا، عقل محاسبه‌گر و خودخواه است که مانع عشق می‌شود، نه مطلق عقل.
  • پایداری در تقوا و پرهیزگاری، محک اصلی برای تشخیص صداقت در دعوی‌های معنوی است.
  • نمادهای «شرق» (آفتاب تابان) برای ادعا و «برق» (زودگذر) برای صبر در تقوا، تضادی بنیادین را نشان می‌دهند.

Sources: d6-s04 · 00:04:56 d6-s04 · 00:06:00 d6-s04 · 00:07:13

به زبانِ تو — La tua lingua · AI

Discussion — Ask about this beyt — answered from the Masnavi, every verse cited

Your conversation stays on this device unless you share it.

What readers asked

No questions shared yet — yours could be the first.