Leggi Libro 6 La storia di quel malato cui il medico non diede speranza di guarigione Distico 1315

M6:1315 — چون به آثار این همه پیدا شدت / چون نشد پیدا ز تاثیر ایزدت

چون به آثار این همه پیدا شدتچون نشد پیدا ز تاثیر ایزدت
✦ Renderizza questo beyt in Italiano

M6:1315

❋ ❋ ❋

شرحِ سروش — dalle sue lezioni registrate sul Masnavi

عبدالکریم سروش از درس‌گفتارهای مثنوی ↗

این متن بر پایهٔ سخنرانی‌های ضبط‌شدهٔ دکتر سروش دربارهٔ مثنوی بازنویسی شده است. بازبینی نهایی توسط ایشان انجام نشده.

ترجمه و معنا

ترجمه به فارسی روان: چون‌که با آثار و نشانه‌ها همه چیز آشکار شد، چرا تأثیر و وجود ایزدت آشکار نگردید؟

معنا: این بیت پرسشی بلاغی مطرح می‌کند با این فرض که تأثیر خداوند در عالم آشکار است. مولانا می‌پرسد اگر همه چیز از طریق نشانه‌هایش هویدا می‌شود، چرا تأثیر خالق جهان نباید هویدا باشد؟ اشاره‌ایست به ضرورت دیدن حضور حق از طریق تجلیاتش.

شرح

مولانا در این بیت یک پرسش بنیادین و در عین حال بلاغی را مطرح می‌کند که به یکی از مهم‌ترین راه‌های معرفت در عرفان اشاره دارد: چگونه می‌توان غیب را از طریق شهود درک کرد؟ او می‌پرسد اگر هر پدیده‌ای در این عالم، خود را از طریق آثار و نشانه‌هایش آشکار می‌کند — مانند بادی که گرچه دیده نمی‌شود، اما با جنبش برگ‌ها و غبار حضورش را اعلام می‌دارد، یا مستی‌ای که از چشم‌های خمار آشکار می‌شود — پس چرا تأثیر و حضور ایزد نباید به همین وضوح نمایان باشد؟ این پرسش نه از سر انکار، بلکه از موضع تذکر و تأکید است: خداوند نیز، درست مانند باد، با تأثیراتش در عالم حضور دارد و این وظیفه ماست که این آثار را بشناسیم و از آن‌ها به مؤثر پی ببریم.

من بارها گفته‌ام که ما موجوداتی هستیم که از ذات حق «بعید»ایم و دور. لذا، هرگز قادر نیستیم که ذات مطلق را مستقیماً ادراک کنیم. راه شناخت ما، «وصف ذات» اوست که از طریق «رسول و معجزات»اش به ما می‌رسد. این معجزات صرفاً شکافته شدن نیل یا شق‌القمر نیستند که بر جمادات اثر بگذارند. بلکه، از این هم فراتر، در اولیای حق و «پیران صفی» معجزاتی «خفی» و پنهان وجود دارد که مستقیماً بر جان‌ها اثر می‌گذارد.

این اولیا، کوره‌ای گداخته‌اند که هرکه در کنارشان بنشیند، گرم می‌شود. «درونشان صد قیامت نقد هست»، یعنی در وجود این‌ها رستاخیزی دائمی از مرگ و حیات معنوی در جریان است که از خودشان فراتر می‌رود. کمترین اثر این «قیامتگاه عشق»، آن است که «همسایه مست» می‌شود؛ مستی و گرمای معنوی آن‌ها به اطرافیانشان سرایت می‌کند. این همان تأثیر ایزدی است که از طریق انسان‌های کامل آشکار می‌شود. بنابراین، اگر تو باطن و حقیقت اشیا را درنمی‌یابی، به ظواهر توجه کن، به «اثرها بر مشاعر ظاهر است» که از «مؤثر مخبر است».

نکته کلیدی دیگر مولانا این است که معجزاتی که بر جمادات اثر می‌گذارند، عاریتی‌اند و پایدار نیستند. اما اگر همان معجزه بر «جان» تو «بی‌واسطه» بزند، «متصل گردد به پنهان رابطه». این تأثیر درونی و بی‌واسطه است که رابطه پنهان با عالم و باطن هستی را پدید می‌آورد. اینجا نیازی به «هیولای خمیر» نیست؛ یعنی قابلیت از پیش موجود لازم نیست، بلکه نان بی‌خمیر به تو بخشیده می‌شود، و این نهایت تجلی تأثیر ایزدی است. این معجزه بحری است که «ناقص» را هلاک و «مرغ آبی» را ایمن می‌کند، و نامحرمان را عاجز، اما همدلان را قدرت‌بخش است. پس باید پذیرنده و آماده باشی تا این تأثیرات در تو حسن اثر داشته باشند. در نهایت، مولانا می‌گوید وجود، یعنی خدا. و همه موجودات از خدا پرند. برخی وجود بیشتر و «اشتداد وجودی» بیشتری دارند و از الوهیت پرترند. تأثیر ایزد را در این‌ها می‌توان پررنگ‌تر دید. تأثیر ایزدی نه پنهان است و نه غایب؛ این ما هستیم که گاه از دیدن آن غافل می‌شویم.

نکات کلیدی

  • خداوند، همچون باد پنهان، از طریق آثار و تأثیراتش در عالم حضور دارد و قابل شناسایی است.
  • معرفت ذات حق از طریق مشاهده «وصف ذات» او در رسولان و اولیای او میسر می‌شود، نه ادراک مستقیم ذات.
  • اولیا و پیران صفی، «صد قیامت نقد» در درون خود دارند و تأثیر معنوی آن‌ها بر اطرافیان، یک معجزه «خفی» الهی است.
  • تأثیر حقیقی ایزد بر جان انسان، رابطه‌ای پنهان و بی‌واسطه ایجاد می‌کند که از معجزات ظاهری بر جمادات عمیق‌تر است.
  • وجود یعنی خدا؛ همه موجودات از خدا پرند، اما برخی با «اشتداد وجودی» بیشتر، تجلیات شدیدتری از تأثیر الهی را نشان می‌دهند.
  • برای درک تأثیر الهی، باید در خودمان قابلیت و پذیرندگی ایجاد کنیم؛ این تأثیر، بر ناآمادگان هلاکت‌بار و بر آماده‌ها قدرت‌بخش است.

Sources: d6-s26 · 00:34:41 d6-s26 · 00:41:26 d6-s26 · 00:47:00 d6-s26 · 00:54:10 d6-s26 · 01:03:00

به زبانِ تو — La tua lingua · AI

Discussion — Ask about this beyt — answered from the Masnavi, every verse cited

Your conversation stays on this device unless you share it.

What readers asked

No questions shared yet — yours could be the first.