Leggi Libro 6 La storia del Sultano Mahmud e dello schiavo indù Distico 1409

M6:1409 — صبر جملهٔ انبیا با منکران / کردشان خاص حق و صاحب‌قران

صبر جملهٔ انبیا با منکرانکردشان خاص حق و صاحب‌قران
✦ Renderizza questo beyt in Italiano

M6:1409

❋ ❋ ❋

شرحِ سروش — dalle sue lezioni registrate sul Masnavi

عبدالکریم سروش از درس‌گفتارهای مثنوی ↗

این متن بر پایهٔ سخنرانی‌های ضبط‌شدهٔ دکتر سروش دربارهٔ مثنوی بازنویسی شده است. بازبینی نهایی توسط ایشان انجام نشده.

ترجمه و معنا

ترجمه به فارسی روان: شکیبایی همه پیامبران با منکران، آنان را خاص درگاه حق و صاحب اقبال و اقتدار کرد.

معنا: این بیت بیان می‌کند که چگونه صبوری پیامبران در برابر کسانی که رسالتشان را انکار می‌کردند، باعث شد که از سوی خداوند به مقام ویژه‌ای دست یابند و از قدرت و بخت بلندی برخوردار شوند.

شرح

مولانا در این بیت، یکی از اوج‌های فلسفهٔ صبر را به نمایش می‌گذارد و پیامدهای والای شکیبایی را در مسیر نبوت و ولایت بازمی‌گوید. «صبر جملهٔ انبیا با منکران»، حکایت از جهادی درونی و بیرونی دارد؛ جهادی که در آن، پیامبران نه تنها با دشواری‌های درونی خود دست‌وپنجه نرم می‌کردند، بلکه در برابر لجاجت، جهل و انکار توده‌های مردم نیز پایداری می‌ورزیدند. منکران در اینجا صرفاً مخالفانی بیرونی نیستند؛ آنان ابزارهایی در دست تقدیر الهی‌اند برای آزمودن و رشد دادن جوهر پیامبران.

این نکته‌ای بس ظریف است که مولانا به آن اشاره دارد و با آیهٔ شریفهٔ قرآن کریم در پیوند است: «و کذلک جعلنا لکل نبی عدوا من المجرمین» (و این‌گونه برای هر پیامبری دشمنانی از گناه‌کاران قرار دادیم). خداوند خود به ما می‌فرماید که برای پیامبران دشمنانی قرار داده است. حال، این به آن معنا نیست که خداوند مستقیماً موجوداتی شرور را می‌آفریند تا سد راه نیکان شوند؛ بلکه این تعبیری است از مشاهدهٔ پدیداری که رخ می‌دهد. از آنجا که همهٔ هستی و هر آنچه در آن روی می‌دهد، تحت اراده و مشیت الهی است، از نظر مولانا حتی ظهور «منکران» نیز در نهایت، کارکردی الهی دارد. این دشمنی‌ها، میدانگاهی برای جهاد اکبر و اصغر می‌شوند؛ میدانی که در آن، صبرِ پیامبران به بلوغ می‌رسد و جوهر وجودشان صیقل می‌خورد. از این رو، پیامبران هرگز لب به شکایت نمی‌گشایند، بلکه این رنج‌ها را پلی به سوی تعالی می‌دانند، همچون مولوی که جدایی از نیستان را سفرنامهٔ روح می‌خواند و نه شکایت‌نامه.

نتیجهٔ این صبر و پایداری دو چیز است: نخست اینکه خداوند آنان را «خاص حق» می‌کند. یعنی از مقربان و برگزیدگان بارگاه الهی می‌شوند که خود بالاترین مقام قرب معنوی است. دوم اینکه «صاحب‌قران» می‌شوند. واژهٔ «صاحب‌قران» ریشه‌ای در نجوم و تنجیم قدیم دارد. «قران» به معنای همنشینی و نزدیکی دو ستاره است و اگر این نزدیکی میان دو ستارهٔ سعد (مانند مشتری و زهره) اتفاق می‌افتاد، شخص متولد شده در آن لحظه، «صاحب‌قران» نامیده می‌شد و از اقبال و بخت بلندی در زندگی برخوردار بود. اما به مرور زمان، این واژه از کاربرد تنجیمی خود فراتر رفت و به هر سلطان یا شخص قدرتمند و ذی‌نفوذی اطلاق می‌شد که گویی اقبال و بخت به او روی کرده است. پس مولانا با این تعبیر، می‌گوید صبر پیامبران، نه تنها آنان را به مقام قرب الهی رساند، بلکه قدرت معنوی و نفوذ کلامی به آنان بخشید که در ظاهر و باطن، آنان را «صاحب‌اختیار» و «مقتدر» ساخت.

این بیت بخشی از یک منظومهٔ فکری وسیع‌تر در مثنوی است که صبر را نه تنها فضیلتی اخلاقی، بلکه یک نیروی کیهانی و دگرگون‌کننده می‌بیند. مولانا در ابیات پیشین و پسین این نکته را بارها گوشزد می‌کند که چگونه ناملایمات و «دشمنان» می‌توانند نردبان ترقی ما باشند، اگر با آن‌ها با شکیبایی و حکمت برخورد کنیم. یار بدقلق، خار در کنار گل، شیر در میان خون و کثافت – همه مثال‌هایی هستند که مولانا برای تبیین این نکته می‌آورد. همانطور که حکیم به طاووس می‌گوید که پرِ زیبا دشمن جان توست و باید با دلبستگی به آن مبارزه کنی (نه با خود پر)، همین‌طور تنِ ما، این «زره پرحیف» نیز، با همهٔ نقص‌هایش، برای «جهاد» لازم است. این دشمنان، نه برای ریشه‌کن کردن ما، بلکه برای نیرومند شدن ما در جدال با آن‌ها ضروری‌اند. صبر، این ناملایمات را به عاملی برای کمال تبدیل می‌کند و در نهایت، میوهٔ شیرین آن را به کام می‌رساند، حتی اگر در ابتدا تلخ و دشوار نماید.

نکات کلیدی

  • صبر و شکیبایی در برابر منکران و دشواری‌ها، راهی به سوی قرب و برگزیدگی الهی است.
  • مخالفان و چالش‌ها، نه لزوماً موانع، بلکه ابزارهایی برای رشد و صیقل یافتن جوهر وجودی‌اند.
  • صاحب‌قرانی و اقتدار معنوی، پاداش نهایی جهاد درونی و بیرونی با نفس و جهان است.
  • مولانا با این بیت، فلسفه‌ای از صبر ارائه می‌دهد که رنج را به عاملی برای تعالی تبدیل می‌کند.

Sources: d6-s28 · 76:00:00 d6-s28 · 76:50:00 d6-s28 · 77:15:00 d6-s28 · 78:30:00 d6-s28 · 79:00:00 d6-s29 · 00:10:00

به زبانِ تو — La tua lingua · AI

Discussion — Ask about this beyt — answered from the Masnavi, every verse cited

Your conversation stays on this device unless you share it.

What readers asked

No questions shared yet — yours could be the first.