Leggi Libro 6 Quel Sufi interrogò il Qadi Distico 1608

M6:1608 — چونک دار الضرب را سلطان خداست / نقد را چون ضرب خوب و نارواست

چونک دار الضرب را سلطان خداستنقد را چون ضرب خوب و نارواست
✦ Renderizza questo beyt in Italiano

M6:1608

❋ ❋ ❋

شرحِ سروش — dalle sue lezioni registrate sul Masnavi

عبدالکریم سروش از درس‌گفتارهای مثنوی ↗

این متن بر پایهٔ سخنرانی‌های ضبط‌شدهٔ دکتر سروش دربارهٔ مثنوی بازنویسی شده است. بازبینی نهایی توسط ایشان انجام نشده.

ترجمه و معنا

ترجمه به فارسی روان: آنجا که خداوند سلطان دارالضرب هستی است، چرا سکه‌های هستی هم نیکوست و هم ناروا؟ معنا: این بیت پرسشی عمیق را مطرح می‌کند: چگونه از یک مبدأ یگانه و خیر مطلق، یعنی خداوند، هم خیر و هم شر، هم حقیقت و هم باطل، در عالم پدیدار می‌شود؟

شرح

صوفی در این حکایت، پرسشی بنیادین را مطرح می‌کند که ذهن هر سالکی را به خود مشغول می‌دارد: چگونه از آن مبدأ واحد و مطلق خیر، یعنی حق تعالی، هم نقد خوب و هم نقد ناروا، هم اصیل و هم تقلبی، در هستی پدیدار می‌شود؟ اگر سلطان دارالضرب هستی اوست و اراده‌اش نافذ، پس این دوگانگی در مخلوقات از کجا می‌آید؟ آیا در مشیت الهی تضادی هست؟ این سؤالی است که فیلسوفان و متکلمان قرن‌هاست به آن پاسخ می‌دهند، هر یک از منظر خود.

اما مولانا، چنان که روش اوست، در پاسخ به این معضل، پای در میدان فلسفهٔ برهانی نمی‌نهد؛ نه به طریقهٔ مشائیان که به علل و معالیل می‌پردازند و نه به شیوهٔ معتزلیان که به عدل الهی از منظری کلامی می‌نگرند. روش او، روش تمثیل است، همانند کتاب‌های مقدس، که راه دل را به سوی فهم می‌گشاید نه صرفاً عقل را. او به جای درگیری با بحث‌های پیچیدهٔ جبر و اختیار یا حدوث و قدم، به تجربهٔ زیستهٔ انسان رجوع می‌کند.

او برای گشودن این گره، از جهان عشق یاری می‌جوید. می‌پرسد: چگونه یک عشق، یک معشوق واحد و پایدار، هم شادی می‌آفریند و هم غم؟ چگونه همان معشوقی که در جای خود با وقار و آرام نشسته، برای عاشقی بی‌قراری به بار می‌آورد و برای دیگری قرار و آرامش؟ این تفاوت در محصول، نه از نقصان معشوق، بلکه از ظرفیت‌ها و حالات گوناگون عاشقان برمی‌خیزد. این مثال نشان می‌دهد که یک حقیقت واحد و مطلق می‌تواند به هزاران صورت متناقض در آینه‌های وجودی ما بازتاب یابد. جهان آینهٔ ماست، و کجی آن، کجی دید ما را بازمی‌تاباند نه نقصان ذات مطلق را.

نکات کلیدی

  • پرسش بنیادین این بیت: چگونه از یک مبدأ واحد الهی، هم خیر و هم شر پدیدار می‌شود؟
  • مولانا به جای برهان فلسفی، از تمثیل (analogical reasoning) برای پاسخ بهره می‌گیرد، شبیه به کتب مقدس.
  • مثال عشق و معشوق نشان می‌دهد که یک حقیقت واحد می‌تواند در تجربه‌های مختلف، آثار متضاد ایجاد کند.
  • تنوع و تضاد در پدیده‌ها، نه نقص مبدأ، بلکه ناشی از تفاوت ظرفیت‌ها و حالات دریافت‌کنندگان است.

Sources: d6-s36 · 10:00:00

به زبانِ تو — La tua lingua · AI

Discussion — Ask about this beyt — answered from the Masnavi, every verse cited

Your conversation stays on this device unless you share it.

What readers asked

No questions shared yet — yours could be the first.