Leggi Libro 6 Esempio Distico 1829

M6:1829 — با کپی‌خویان تهتکها چه کرد / با نبی‌رویان تنسکها چه کرد

با کپی‌خویان تهتکها چه کردبا نبی‌رویان تنسکها چه کرد
✦ Renderizza questo beyt in Italiano

M6:1829

❋ ❋ ❋

شرحِ سروش — dalle sue lezioni registrate sul Masnavi

عبدالکریم سروش از درس‌گفتارهای مثنوی ↗

این متن بر پایهٔ سخنرانی‌های ضبط‌شدهٔ دکتر سروش دربارهٔ مثنوی بازنویسی شده است. بازبینی نهایی توسط ایشان انجام نشده.

ترجمه و معنا

ترجمه به فارسی روان: با آنان که خوی بوزینه دارند، گستاخی‌ها چه کرد؟ / با آنان که سیمای پیامبران دارند، پارسایی‌ها چه کرد؟ معنا: این بیت تأثیر متضاد گستاخی و پارسایی را بر دو گونه انسان، یکی ناشکر و تقلیدگر و دیگری سپاسگزار و حقیقت‌جو، بررسی می‌کند.

شرح

مولانا در این بیت عمیقاً به دو گونهٔ انسان و عاقبت کردارشان می‌پردازد. من این را در امتداد بیت پیشین می‌بینم که از گلابی سخن می‌گوید که منکر گل است، یعنی از اصلی که از آن برخاسته غافل. این غفلت را مولانا به «کپی‌خویان» نسبت می‌دهد، یعنی آنان که خوی بوزینه دارند. این تعبیر بی‌تردید اشاره‌ای به آیات قرآنی است که نافرمانان و کفران‌کنندگان نعمت را به بوزینه (قرده) تشبیه می‌کند. کپی‌خویان، به تعبیر مولانا، همانند آن جاهلان‌اند که نه‌تنها از اصل خویش غافلند، بلکه پرده‌دری و گستاخی (تهتک) نیز می‌کنند. «تهتک» اینجا به معنای وقاحت، بی‌باکی و شکستن حرمت‌هاست؛ همان پرده‌دری که جاهلان متنسک یا عالمان متهتک مرتکب می‌شوند و پشت دین را می‌شکنند، همان‌گونه که در روایتی از پیامبر آمده است.

در مقابل، «نبی‌رویان» قرار دارند؛ کسانی که سیمای پیامبران دارند، یعنی شکرگزاران نعمت و سپاس‌گزاران حقیقت‌اند. برای این گروه، «تنسک‌ها» یعنی acts of devotion و پارسایی‌های حقیقی، به بالندگی و شکوفایی می‌انجامد. تنسک، به خودی خود، به معنای پرهیزگاری و عبادت است، اما مولانا با قرار دادن آن در کنار «نبی‌رویان»، آن را از هرگونه ریا و ظاهرگرایی متمایز می‌کند. در واقع، لجاجت و کفر، راه و رسم بوزینه‌صفتان است، اما سپاس و شکر، منهاج و طریق پیامبران است. این تقابل روشن میان دو طرز سلوک، جوهر پیام مولاناست: انسان یا به کفران نعمت و تقلید کور می‌گراید، یا به شکر و سپاس و سیرت نبوی روی می‌آورد.

پس از آن، مولانا این حقیقت را بسط می‌دهد که نباید به ظاهر اشیا دل بست؛ «در عمارت‌ها سگانند و عقور / در خرابی‌هاست گنج عز و نور». این بیت نشان می‌دهد که گاه آنچه در ظاهر آباد و پرجمعیت است، در حقیقت تهی و خطرناک است، در حالی که گنج واقعی و نور الهی در ویرانه‌ها و خلوت‌گاه‌های وجود پنهان است. این همان «بزوغ اندر خسوف» است؛ یعنی درخشش و طلوع حقیقت در دل تاریکی‌ها و پنهانی‌ها رخ می‌دهد. حقیقت مثل خورشیدی است که در کسوف پنهان شده و همین پنهانیِ حقیقت، راه را بر بسیاری از فیلسوفان گم کرده است، زیرا آنان فقط به ظاهر می‌نگرند و از گنج‌های نهان در خرابی‌ها غافل‌اند.

نکات کلیدی

  • مقایسهٔ دو گونهٔ انسان: «کپی‌خویانِ» ناشکر و مقلد در برابر «نبی‌رویانِ» سپاسگزار و حقیقت‌جو.
  • «تهتک» (پرده‌دری و وقاحت) عاقبت کفر و لجاجت است، و «تنسک» (پارسایی حقیقی) ثمرهٔ شکر و سپاس.
  • مولانا پنهان بودن حقیقت را به «بزوغ اندر خسوف» (درخشیدن در تیرگی) تشبیه می‌کند؛ گنج واقعی در خرابی‌هاست نه عمارت‌های ظاهرالصلاح.
  • نباید به ظواهر فریبنده دل بست؛ باطن اشیا و افراد، حقیقت وجودی‌شان را آشکار می‌کند.
  • انسان در انتخاب بین مسیر کفران و سپاسگزاری، راه آیندهٔ خود را رقم می‌زند.

Sources: d6-s40 · 00:52:02 d6-s40 · 00:54:15 d6-s40 · 00:56:42

به زبانِ تو — La tua lingua · AI

Discussion — Ask about this beyt — answered from the Masnavi, every verse cited

Your conversation stays on this device unless you share it.

What readers asked

No questions shared yet — yours could be the first.