Leggi Libro 6 Continuazione della storia del povero che cercava il sostentamento senza la mediazione del lavoro Distico 1836

M6:1836 — پنج گوهر دادیم در درج سر / پنج حس دیگری هم مستتر

پنج گوهر دادیم در درج سرپنج حس دیگری هم مستتر
✦ Renderizza questo beyt in Italiano

M6:1836

❋ ❋ ❋

شرحِ سروش — dalle sue lezioni registrate sul Masnavi

عبدالکریم سروش از درس‌گفتارهای مثنوی ↗

این متن بر پایهٔ سخنرانی‌های ضبط‌شدهٔ دکتر سروش دربارهٔ مثنوی بازنویسی شده است. بازبینی نهایی توسط ایشان انجام نشده.

ترجمه و معنا

ترجمه به فارسی روان: پنج گوهر در صندوق سر ما نهاده‌ای؛ / و پنج حس دیگر نیز در نهاد ما پنهان کرده‌ای. معنا: این بیت به نعمت‌هایی اشاره دارد که خداوند در وجود انسان نهاده است: پنج حس ظاهری و پنج حس باطنی که هر دو بدون هیچ تلاشی از جانب ما اعطا شده‌اند.

شرح

اینجا، مولانا از زبان آن فقیری که در طلب رزق بی‌رنج است، به شمارش عطایای الهی می‌پردازد. او پیش از این دعا کرده بود که «مرا بی‌جهدی آفریدی»، یعنی بی‌آنکه من تلاشی کرده باشم و تو رنجی برده باشی. اکنون این فهرست از نعمت‌ها ادامه همان استدلال است: چه چیزهایی را بی‌رنج به من داده‌ای؟

مولانا می‌گوید که خداوند «پنج گوهر» در «درج سر» ما نهاده است. «درج» به معنای صندوقچه است و «درج سر» یعنی صندوقچهٔ سر ما. این پنج گوهر بی‌گمان همان حواس پنج‌گانهٔ ظاهری ماست: بینایی، شنوایی، چشایی، بویایی و بساوایی. اینها ابزارهای اولیهٔ ما برای درک جهان خارج‌اند.

اما فراتر از این، مولانا اشاره می‌کند به «پنج حس دیگری هم مستتر». این «مستتر» بودن به معنای پنهان و درونی‌ست. حکیمان و طبیعی‌دانان پیشین، این حواس باطنی را قوای دیگری می‌دانستند که در کارکرد ادراک و شناخت نقش بنیادین دارند. اینها شامل قوهٔ حافظه، قوهٔ عاقله (عقل)، قوهٔ واهمه، قوهٔ مخیله و حس مشترک (که در یونانی «فانتازیا» یا «بَنطاسیا» نامیده می‌شد و در حکمت اسلامی به آن اشاره شده است) هستند. این قوای باطنی، صور مدرَک توسط حواس ظاهری را دریافت، نگهداری، و پردازش می‌کنند و امکان تخیل، استدلال و یادآوری را فراهم می‌آورند. مولانا در جای دیگری از دفتر دوم مثنوی نیز همین تفکیک را با تمثیل «پنج حسی هست جز این پنج حس / آن چو زر سرخ باشد، وین چو مس» مطرح می‌کند که اهمیت و اصالت این حواس باطنی را هم‌سنگ و حتی برتر از حواس ظاهری می‌داند.

نکتهٔ کلیدی در اینجا، «بی‌رنج» بودن این عطایاست. این فقیر، و به تبع او ما، هیچ تلاشی برای به دست آوردن این گوهرها نکرده‌ایم. این هستیِ ما، همراه با تمام ابزارهای درک و شناختش، از سر لطف مطلق الهی به ما بخشیده شده است. این خود گواه و دلیل است برای اینکه درخواستِ «روزی بی‌رنج» نیز در ادامه، بر همین پایهٔ لطف و کرم الهی استوار است.

نکات کلیدی

  • وجود انسان با نعمات بی‌شمار و بی‌رنج الهی شکل گرفته است.
  • پنج حس ظاهری (بینایی، شنوایی، چشایی، بویایی، بساوایی) ابزارهای اولیه درک ما هستند.
  • پنج حس باطنی (حافظه، عاقله، واهمه، مخیله، حس مشترک) قوای درونی پنهانی هستند که ادراک را کامل می‌کنند.
  • حواس باطنی در منظومه فکری مولانا اهمیت ویژه‌ای دارند و گاه برتر از حواس ظاهری شمرده می‌شوند.
  • این نعمت‌ها از الطاف الهی است که بدون هیچ تلاشی از سوی ما اعطا شده‌اند و پایهٔ درخواست رزق بی‌رنج قرار می‌گیرند.

Sources: d6-s41 · 00:06:08 d6-s41 · 00:09:13 d6-s41 · 00:14:11

به زبانِ تو — La tua lingua · AI

Discussion — Ask about this beyt — answered from the Masnavi, every verse cited

Your conversation stays on this device unless you share it.

What readers asked

No questions shared yet — yours could be the first.