Leggi Libro 6 La saggezza nella frase: 'Pongo un vicario sulla terra' (Corano 2:30) Distico 2155

M6:2155 — در میان آن دو لشکرگاه زفت / چالش و پیکار آنچ رفت رفت

در میان آن دو لشکرگاه زفتچالش و پیکار آنچ رفت رفت
✦ Renderizza questo beyt in Italiano

M6:2155

❋ ❋ ❋

شرحِ سروش — dalle sue lezioni registrate sul Masnavi

عبدالکریم سروش از درس‌گفتارهای مثنوی ↗

این متن بر پایهٔ سخنرانی‌های ضبط‌شدهٔ دکتر سروش دربارهٔ مثنوی بازنویسی شده است. بازبینی نهایی توسط ایشان انجام نشده.

ترجمه و معنا

ترجمه به فارسی روان: میان آن دو لشکرگاه عظیم، / هر کشمکش و نبردی که بود، انجام یافت و سرنوشت آن رقم خورد. معنا: این بیت به پایان یافتن درگیری‌ها و چالش‌های سرنوشت‌ساز میان دو گروه متخاصم یا دو اصل متضاد اشاره دارد که نزاعشان به وضوح پایان یافته و نتایج آن در تاریخ ثبت شده است.

شرح

این بیتِ مثنوی، یک کلامِ موجز اما عمیق در فلسفهٔ تاریخ و الهیات تضاد است. مولانا، در ادامهٔ تبیینِ حکمتِ آفرینشِ اضداد، که برای شناختِ خداوند ضروری است، به این بیت می‌رسد. خداوند، که خود بی‌ضد و ند است—یعنی نه همانندی دارد و نه تقابلی—برای شناخته شدن، «خلیفه»ای را آفرید که این خلیفه، یعنی آدمی، می‌تواند ضد داشته باشد. در واقع، تمامِ عالم هستی بر محورِ وجودِ آدمی و در راستای شناختِ او تنیده شده است؛ مفاهیمی چون غم، شادی، رنج، و معرفت، تنها با حضور انسان معنا پیدا می‌کنند.

مولانا این فلسفهٔ تضاد را با مثالِ «دو علم» یا دو پرچم، یکی سپید و یکی سیاه، تبیین می‌کند که به دستِ آدم و ابلیس داده شد. این دو، نمادِ ازلیِ خیر و شر و عدل و ظلم‌اند که از آغازِ آفرینشِ آدمی تا به امروز، صحنه‌گردانِ تاریخ بوده‌اند. این بیت به این نبردِ بنیادین اشاره دارد؛ نزاعِ آغازینِ آدم و ابلیس، که سرآغازِ تمامِ چالش‌ها و پیکارهای بعدی در طولِ تاریخ بشر است. این، یک «فلسفهٔ تاریخ» است که جنگ و ستیز را، نه یک اتفاقِ عرضی، که جزءِ ذاتِ وجودِ بشری می‌داند.

من معتقدم این نبردِ ازلی، تجلی‌بخشِ یک حقیقتِ معرفت‌شناسانه است: اشیاء را با اضدادشان می‌توان شناخت. همانندِ ماهی‌ای که قدرِ آب را تا زمانی که در خشکی نیفتد نمی‌داند، یا انسان که قدرِ دوستی را تا فقدان آن درک نمی‌کند، ما نیز عدالت را با دیدنِ ظلم، و نور را با درکِ تاریکی می‌شناسیم. این تجربهٔ تضادهاست که ذهن را برای رشد و تکامل آماده می‌کند. این بیت در واقع، گزارشِ یک امرِ واقع در سیرِ تکاملِ معرفتِ بشری است.

مولانا سپس این نبردِ ازلیِ آدم و ابلیس را به سلسلهٔ نبردهای تاریخی بسط می‌دهد: از جنگِ هابیل و قابیل که برادرکشی را به عنوانِ اولین گناهِ بشری در تاریخ ثبت کرد، تا نزاعِ ابراهیم و نمرود که آتش در آن داور شد، و تا تقابلِ فرعون و موسی که آبِ دریا را حکمِ نهایی قرار داد. اینها همه، مظاهرِ همان «چالش و پیکار آنچ رفت رفت» هستند. این بیت می‌گوید که آن کشمکشِ آغازین و بنیادی، به وقوع پیوسته و راه را برای درکِ تضادها و یادگیری از آن‌ها گشوده است. بی‌شک، ما همواره نیازمندِ آموختن از این اضدادیم و همان‌طور که بارها گفته‌ام، «شیطان نمرده است» و ستیزِ خیر و شر در درونِ ما و در جامعهٔ ما ادامه دارد. ما از این اضداد، از اشتباهاتمان درس می‌گیریم تا به معرفتِ حقیقی نزدیک شویم.

نکات کلیدی

  • خداوند برای شناخته شدن، اضداد را از طریق خلیفهٔ خود (انسان) پدید آورد، زیرا خودِ حق بی‌ضد است.
  • آدم و ابلیس نمادِ دو لشکرِ ازلیِ خیر و شر هستند که در این بیت به تقابل بنیادینشان اشاره شده است.
  • وجودِ چالش و پیکار در جهان، نه یک نقص، که حکمتِ لازم برای شناختِ حقیقت و تمییز خیر از شر است.
  • تاریخ بشر، سلسله‌ای از تجلیاتِ نضادِ آغازین است؛ از قابیل و هابیل تا ابراهیم و نمرود و موسی و فرعون.
  • مولانا تاکید می‌کند که ما از طریق تجربهٔ اضداد، یعنی دیدنِ ظلم برای شناختِ عدل یا فقدان برای درکِ ارزش، به معرفت می‌رسیم.
  • نبردهای گذشته صرفاً رویدادهای تاریخی نیستند؛ بلکه درس‌های مستمری برای امروز ما هستند، زیرا نیروهای خیر و شر همواره حضور دارند.

Sources: d6-s49 · 00:10:19 d6-s49 · 00:52:51 d6-s49 · 00:59:50 d6-s49 · 03:33:32 d6-s49 · 04:08:40

به زبانِ تو — La tua lingua · AI

Discussion — Ask about this beyt — answered from the Masnavi, every verse cited

Your conversation stays on this device unless you share it.

What readers asked

No questions shared yet — yours could be the first.