Leggi Libro 6 La saggezza nella frase: 'Pongo un vicario sulla terra' (Corano 2:30) Distico 2178

M6:2178 — چون عصا را مار کرد آن چست‌دست / گر ترا عقلیست آن نکته بس است

چون عصا را مار کرد آن چست‌دستگر ترا عقلیست آن نکته بس است
✦ Renderizza questo beyt in Italiano

M6:2178

❋ ❋ ❋

شرحِ سروش — dalle sue lezioni registrate sul Masnavi

عبدالکریم سروش از درس‌گفتارهای مثنوی ↗

این متن بر پایهٔ سخنرانی‌های ضبط‌شدهٔ دکتر سروش دربارهٔ مثنوی بازنویسی شده است. بازبینی نهایی توسط ایشان انجام نشده.

ترجمه و معنا

ترجمه به فارسی روان: چون آن چست‌دست (موسی)، عصا را به مار دگرگون کرد، اگر تو را عقلی باشد، همین یک نکته برایت کافی است. معنا: مولانا می‌گوید اگر درسی از معجزهٔ موسی در تبدیل عصا به مار بگیری، برای درک قدرت و امکان تحول‌های بزرگ در هستی و در خودت کافی است.

شرح

بی‌تردید، مولانا در این بیت به معجزهٔ مشهور حضرت موسی اشاره می‌کند؛ آن لحظه‌ای که به فرمان حق، عصای چوبین در دستش به ماری فرافکننده تبدیل شد. این «چست‌دست» موسی است که در یک آن، حقیقتِ یک شیء را از بنیادی‌ترین صورتش دگرگون می‌کند. اما پیام مولانا فراتر از نقل یک واقعهٔ تاریخی یا دینی است. او می‌گوید: «گر ترا عقلیست، آن نکته بس است.» اینجاست که عمق کلام او رخ می‌نماید. اگر آدمی عقل فعال و پویا داشته باشد – نه صرفاً عقل معاش یا عقلِ محاسبه‌گر – همین یک نمونه کافی است تا به امکان تبدلات و تحولات بنیادین در عالم هستی باور آورد.

این نکته، دعوتی است به امعان نظر، به ژرف‌نگری و فراتر رفتن از سطح ظواهر. بسیاری ممکن است چنین واقعه‌ای را بشنوند و به سادگی از کنارش بگذرند یا آن را تنها یک استثنا بدانند. اما برای صاحب‌عقل، این یک نشانهٔ واضح است؛ نشانه‌ای بر اینکه قوانینِ به ظاهر سخت و ثابت طبیعت می‌توانند در یک دم، به اراده‌ای برتر، دگرگون شوند. این باور به امکان دگرگونی، نه تنها در جهان خارج، بلکه در وجود آدمی نیز ساری است. اگر عصا می‌تواند مار شود، پس دل افسرده نیز می‌تواند زنده شود، آهن سرد می‌تواند نرم گردد، و روح خفته می‌تواند بیدار شود.

مولانا در همین سیاق، در پی آن است که مخاطب را از "آهن سرد کوفتن" بازدارد؛ از کارهای بیهوده و محال پنداشتن آنچه ممکن است. او می‌خواهد به ما بگوید که اگر معجزه‌ای در عالم رواست، پس راه برای تحولات معنوی و عروج روحی نیز گشوده است. «آن نکته بس است» یعنی این یک تجربه، یک مشاهده، یک روایت از قدرتِ مطلق، برای شکستن حصارهای تردید و گمان کفایت می‌کند. این باور، خود گامی است در جهت رهایی از سوفسطایی‌گری و شکاکیت در باب حقایق هستی که مدام "لب خرد را معزول" می‌کند و انسان را از وجود "محروم" می‌سازد. فهم این «نکته»، آغاز راهی است برای یافتن "اسرافیل" حیات‌بخش و "خورشید روان" گرمابخش، تا روحِ مردگان و دل‌های افسرده، حیاتی دوباره یابند. این بینش، انسان را از "تو دو قله نیستی، یک قله‌ای" – یعنی امکان ناپاکی و تأثیرپذیری – فراتر می‌برد و به دریای کرِ طهارت می‌رساند؛ جایی که "جان طاهر را ز آب دریا را ز مرداری چه باک؟".

نکات کلیدی

  • معجزهٔ موسی نمادی از امکان تحولات بنیادین در هستی و در وجود آدمی است.
  • عقل فعال، با درک یک «نکته» کلیدی، می‌تواند به امکانات بی‌کران هستی پی ببرد.
  • پیام بیت، دعوتی به ژرف‌نگری و عبور از ظواهر برای درک قدرت تحول‌آفرین الهی است.
  • باید از شکاکیت و سوفسطایی‌گری که امکان دگرگونی را انکار می‌کند، رها شد.
  • این باور به تحول، راه را برای رهایی از جمود و یافتن حیات و گرما درونی می‌گشاید.

Sources: d6-s49 · 03:48:00 d6-s49 · 04:24:00 d6-s49 · 05:58:38

به زبانِ تو — La tua lingua · AI

Discussion — Ask about this beyt — answered from the Masnavi, every verse cited

Your conversation stays on this device unless you share it.

What readers asked

No questions shared yet — yours could be the first.