Leggi› Libro 6› La supplica di quel cercatore di tesori a Dio Onnipotente dopo molte ricerche, impotenza e disperazione: 'O Custode di ciò che si manifesta, rivela ciò che è nascosto'.› Distico 2341

M6:2341 — قطره‌ای زان زین دو صد جیحون به است / که بدان یک قطره انس و جن برست

قطره‌ای زان زین دو صد جیحون به استکه بدان یک قطره انس و جن برست
✦ Renderizza questo beyt in Italiano

M6:2341

❋ ❋ ❋

شرحِ سروش — dalle sue lezioni registrate sul Masnavi

عبدالکریم سروش از درس‌گفتارهای مثنوی ↗

این متن بر پایهٔ سخنرانی‌های ضبط‌شدهٔ دکتر سروش دربارهٔ مثنوی بازنویسی شده است. بازبینی نهایی توسط ایشان انجام نشده.

ترجمه و معنا

ترجمه به فارسی روان: یک قطره از آن (اشک پیامبر) از صدها رودخانهٔ جیحون بهتر است، زیرا به واسطهٔ همان یک قطره، انسان‌ها و جنیان رهایی یافتند. معنا: این بیت ارزش والای یک قطره اشک یا کرشمهٔ معنوی پیامبر را ستایش می‌کند که به یمن آن، رستگاری دو جهان ممکن شد؛ ارزشی که از بی‌کرانگی مادی فزون‌تر است.

شرح

این بیت، از گنجینه‌های حکمت مثنوی، ارزش والا و اثر ژرف اشک و نیایش صادقانه را به ما می‌نمایاند. مولانا اینجا از طلب آب دیده توسط پیامبر اکرم (ص) سخن می‌گوید. او که خود «روضهٔ بهشت» بود و به مقاماتی چنین رفیع نائل آمده بود، با این حال دست به درگاه جود حق دراز می‌کرد و طالب اشک بود. این نکته برای ما بسیار درس‌آموز است؛ اگر آن بزرگوار با آن «اقبال و اجلال و سبق» نیازمند اشک بود، پس ما که «تهی‌دست قصور کاسه‌لیس» هستیم، چرا باید از طلب اشک خون‌بار غافل بمانیم؟ چشمی که مفتون گریستن باشد و اشک حقیقی بریزد، در واقع گوهر می‌افشاند نه آب.

آن‌گونه که مولانا خود می‌فرماید، «اشک را کز بهر حق بارند خلق / گوهر است و اشک پندارند خلق». این اشک‌ها، جواهر گران‌بهایی هستند که روح را سبک می‌سازند و در مسیر کمال یاری‌گرند. ارزش یک قطره از آن اشک‌های نبوی، از صدها رودخانهٔ جیحون افزون‌تر است. چرا؟ چون آن اشک‌ها صرفاً ابراز غمی زمینی یا حاصل رقت قلبی دنیوی نبودند؛ بلکه ثمرهٔ عروج روحانی، و نماد ارتباط بی‌واسطه با حق بودند. رستگاری و رهایی انس و جن، مرهون همان یک قطره بود. نه اینکه پیامبر با اشک‌های خود مستقیماً نجات‌بخش باشد، بلکه آن اشک‌ها آینهٔ صفای باطن و ارتباط عمیق او با خداوند بودند که موجب گشایش دریچه‌های رحمت الهی و هدایت خلق شدند.

نکتهٔ دیگر که در اینجا بسیار مهم است، این است که خود عمل دعا و اشک‌ریزی، فارغ از اجابت ظاهری، مطلوب ذاتی است. گاهی نفس پیگیری و اصرار، و نفس ارتباط با معبود، غایت نهایی است. همچون ورزشکاری که ورزش می‌کند؛ حتی اگر مدال هم نگیرد، ورزیده که می‌شود. حال در باب اشک و دعا، چگونه ممکن است که آدمی با خداوند سخن بگوید و اشک بریزد و بهره‌ای نبرد؟ این یک حلقهٔ ارتباطی‌ست که نباید آن را فرو نهاد. اگر لقمه‌ای یا «نانی» مانع از ریزش این «آب دیده» شود، باید بی‌درنگ از آن دست شست و به دنبال «نان حلال» و لقمهٔ طیب رفت؛ چرا که نان حلال است که «دل را رقیق» می‌کند و باب اشک و رقت را می‌گشاید. این دیدگاه، نگرشی عمیق به ماهیت معنویت و ارزش اعمال باطنی است که فراتر از حساب و کتاب‌های مادی می‌رود و قلمروی از معنا را می‌گشاید که در آن، یک قطره از صد جیحون فزون‌تر است.

نکات کلیدی

  • اشکِ ناشی از ارادت و اخلاص قلبی، از تمام ثروت‌ها و آب‌های جاریِ جهان ارزشمندتر است.
  • تواضع پیامبر اکرم (ص) در طلب آب دیده از خداوند، الگویی برای همهٔ سالکان است، حتی با وجود مقامات عالی ایشان.
  • آن کرشمهٔ معنوی که با اشک همراه می‌شود، می‌تواند منبع رستگاری برای جن و انس باشد و اثرات عظیم وجودی داشته باشد.
  • اشک‌هایی که برای خدا ریخته می‌شوند، گوهرند و نه صرفاً آب؛ چرا که روح را سبک و شفاف می‌گردانند.
  • نفسِ عمل دعا و اشک‌ریزی، فارغ از نتیجهٔ ظاهری، مطلوب ذاتی است و حلقهٔ ارتباطی با معبود محسوب می‌شود.

Sources: d6-s54 · 09:18:00 d6-s54 · 07:37:00 d6-s54 · 00:58:00

❋

به زبانِ تو — La tua lingua · AI

❋

Discussion — Ask about this beyt — answered from the Masnavi, every verse cited

Your conversation stays on this device unless you share it.

What readers asked

No questions shared yet — yours could be the first.