Leggi Libro 6 La storia dei tre viaggiatori: un musulmano, un cristiano e un ebreo. Trovarono cibo in un alloggio, e il cristiano e l'ebreo erano sazi e dissero: 'Mangeremo questo cibo domani'. Il musulmano era digiuno e rimase affamato perché era sopraffatto. Distico 2389

M6:2389 — آبی و خاکی و بادی و آتشی / عرشی و فرشی و رومی و گشی

آبی و خاکی و بادی و آتشیعرشی و فرشی و رومی و گشی
✦ Renderizza questo beyt in Italiano

M6:2389

❋ ❋ ❋

شرحِ سروش — dalle sue lezioni registrate sul Masnavi

عبدالکریم سروش از درس‌گفتارهای مثنوی ↗

این متن بر پایهٔ سخنرانی‌های ضبط‌شدهٔ دکتر سروش دربارهٔ مثنوی بازنویسی شده است. بازبینی نهایی توسط ایشان انجام نشده.

ترجمه و معنا

ترجمه به فارسی روان: ما از آب و خاک و باد و آتشیم؛ از عرش و فرش؛ از روم و گش (کاشان یا دیگر سرزمین‌ها). معنا: این بیت به گوناگونی حیرت‌انگیز آفرینش اشاره دارد، از عناصر بنیادین جهان و جسم انسان گرفته تا گسترهٔ هستی از عالم بالا تا زمین، و تنوع فرهنگ‌ها و سرزمین‌ها.

شرح

«آبی و خاکی و بادی و آتشی / عرشی و فرشی و رومی و گشی». این بیت در مثنوی مولانا، تصویرگر کثرت و تنوع بی‌بدیل جهان هستی است؛ کثرتی که نه تنها در عناصر مادی، بلکه در گسترهٔ آفرینش، از عرش تا فرش، و در جغرافیای فرهنگی و انسانی نیز خود را می‌نمایاند.

مولانا با ذکر عناصر چهارگانه، «آب و خاک و باد و آتش»، به بنیادهای طبیعی جهان و البته جسم انسان اشاره می‌کند. چنان که در جای دیگری نیز یاد کرده‌ام، بدن ما از همین عناصر مختلف تشکیل شده و طبیعیات قدیم این را به روشنی بیان کرده بود. هنگامی که جان از این بدن رخت برمی‌بندد، هر جزو به سوی معدن و خاستگاه خود بازمی‌گردد. این بازگشت به اصل، یکی از بنیادهای اندیشهٔ مولاناست که در تمام مثنوی جاری است: هرچه از اصل خویش دور افتاده، سرانجام به آن بازخواهد گشت.

اما دامنهٔ تنوع تنها به عناصر مادی محدود نمی‌شود. «عرشی و فرشی» نشان از گسترهٔ بی‌منتهای آفرینش دارد؛ از بلندترین کرسی‌های الهی تا پست‌ترین لایه‌های خاک. این خود نمادی است از جامعیت و فراگیری ارادهٔ الهی در خلق موجوداتی با مقام‌ها و مراتب گوناگون.

و سپس «رومی و گشی». «رومی» به معنای اهل روم یا بیزانس است که در آن دوران، نمادی از تمدن مسیحی و گاه تمدن غرب بود. «گشی» نیز می‌تواند به معنای اهل کاشان یا دیگر سرزمین‌های دور باشد که در تقابل با «رومی» قرار می‌گیرد، و نشان از تنوع فرهنگی و جغرافیایی ساکنان این جهان دارد. این تمایزات ظاهری، ما را به یاد حکایت سه مسافر (جهود، ترسا، مسلمان) می‌اندازد که مولانا آن را بسط داده است. اینان اگرچه به ظاهر همسفر و هم‌کیش‌اند، اما هر یک از جهانی دیگر آمده و سرانجام به مقصد خویش بازخواهند گشت. همانند آنانی که در کاروان‌سرایی به اجبار سرما و برف، روزها در کنار هم منزل می‌کنند، اما «چون گشاده شد ره و بگشاد بند / بسکلند و هر یکی جایی روند.» این جهان یک کاروان‌سراست، و ما همه موقتاً همسفریم، اما مبدأ و مقصد ما متفاوت است. این بیت دعوت به تأمل در این کثرت و وحدت نهفته در آن می‌کند، و نهایتاً به ما یادآور می‌شود که هرچند در این عالم آمیختگی‌هاست، اما سرانجام هر مرغی به سوی آشیان خویش پرواز خواهد کرد.

نکات کلیدی

  • جهان و جسم انسان از عناصر بنیادین آب، خاک، باد و آتش تشکیل شده است.
  • گسترهٔ هستی شامل مراتب متعالی (عرش) و دانی (فرش) است که تنوع آفرینش را نشان می‌دهد.
  • تنوع فرهنگی و جغرافیایی (مانند روم و گش) نمایانگر کثرت انسان‌ها در این عالم است.
  • هر موجودی، علی‌رغم اختلاط و همزیستی موقت، نهایتاً به اصل و خاستگاه خود بازمی‌گردد.
  • جهان مانند کاروان‌سرایی‌ست که هر مسافری راه و مقصد نهایی خویش را دارد.

Sources: d6-s56 · 15:58:00 d6-s56 · 17:33:00 d6-s56 · 00:28:38

به زبانِ تو — La tua lingua · AI

Discussion — Ask about this beyt — answered from the Masnavi, every verse cited

Your conversation stays on this device unless you share it.

What readers asked

No questions shared yet — yours could be the first.