Leggi Libro 6 La preghiera e la ricerca di rifugio in Dio dalla tentazione della libera scelta e dalle tentazioni delle cause della libera scelta, perché i cieli e la terra si lamentavano e temevano la libera scelta e le sue cause, e la creazione umana è incline a cercare la propria libera scelta e le sue cause, così come il malato che si sente con poca libera scelta desidera la salute, che è una causa di libera scelta, affinché la sua libera scelta aumenti, e desidera una posizione affinché la sua libera scelta aumenti. E la causa della punizione di Dio nelle nazioni passate è stata l'eccesso di libera scelta e delle sue cause; nessuno ha mai visto un Faraone senza mezzi. Distico 245

M6:245 — صورتش جنت به معنی دوزخی / افعیی پر زهر و نقشش گل رخی

صورتش جنت به معنی دوزخیافعیی پر زهر و نقشش گل رخی
✦ Renderizza questo beyt in Italiano

M6:245

❋ ❋ ❋

شرحِ سروش — dalle sue lezioni registrate sul Masnavi

عبدالکریم سروش از درس‌گفتارهای مثنوی ↗

این متن بر پایهٔ سخنرانی‌های ضبط‌شدهٔ دکتر سروش دربارهٔ مثنوی بازنویسی شده است. بازبینی نهایی توسط ایشان انجام نشده.

ترجمه و معنا

ترجمه به فارسی روان: صورتش بهشت‌آساست، اما در معنا دوزخی است؛ همچون افعیی زهرآگین، اما در نقش‌ونگار، رخساره‌ای گلگون دارد. معنا: این بیت دربارهٔ ظاهر فریبندهٔ اشیا یا انسان‌هایی است که باطنشان پُر از زهر و تباهی است، و به ما هشدار می‌دهد که به جمال ظاهری اعتماد نکنیم.

شرح

بی‌تردید، مولانا یکی از ژرف‌ترین روانکاوان تاریخ بشریت است، نه به معنای مدرن کلمه، که او را در حصار روش‌های امروزین محصور کنیم؛ بلکه او به معنای اصیل و ریشه‌ای کلمه، در تاریک‌خانه‌های روان آدمی غور می‌کند و از زوایای پنهان آن پرده برمی‌دارد. او را نباید با ابن‌عربی قیاس کرد که در حضرات خمس و عوالم غیبی سیر می‌کند؛ مولانا در اینجا با تمام وجود به درون انسان می‌نگرد و مکاشفه‌ای از باطن او ارائه می‌دهد. این بیت، به روشنی، نمونه‌ای از همین بینش عمیق است.

او در اینجا به فکتی از زندگی آدمی اشاره می‌کند که شاید برای بسیاری از روانکاوان معاصر نیز محل تأمل است: گریز انسان از "اختیار" و "هستی" خود. چرا آدمیان از هوشیاری و آگاهی می‌گریزند و خود را در "سرمستی" گم می‌کنند؟ مولانا پاسخ می‌دهد که این هستی، این خودآگاهی، این آزادی و مسئولیت، به مثابه "فخ" است، دامی که انسان را به دوزخ فکر و ذکر اختیاری می‌افکند. اینجاست که آدمیان برای فرار از این دوزخ، پناه به مستی (چه خمر و چه زمر) و اشتغال بیش از حد می‌برند. آنان می‌خواهند از خودی به بی‌خودی بگریزند تا این اضطراب‌های بنیادین (مرگ، تنهایی، پوچی، اختیار) را فراموش کنند.

در این بیت، مولانا پرده از حقیقتی تلخ برمی‌دارد: فریبندگی ظاهر. او می‌گوید برخی چیزها، یا حتی انسان‌ها، صورتی بهشتی و دلربا دارند، اما در عمق معنا و باطن خود، دوزخی بیش نیستند؛ همچون افعیی که پر از زهر است، اما نقشی زیبا و گلگون از خود نشان می‌دهد. این یک هشدار جدی است. مولانا به ما می‌آموزد که فریب "لبخندهای ظاهری" و "باغ‌های سبز" را نخوریم. این تنها دربارهٔ افراد دیگر نیست؛ این می‌تواند دربارهٔ انتخاب‌های خود ما نیز صادق باشد: لذایذ زودگذر دنیا، یا حتی راه‌هایی که برای فرار از خود برمی‌گزینیم، ممکن است در ظاهر زیبا و آرامش‌بخش باشند، اما در باطن، زهرآگین و دوزخی‌اند و ما را از حقیقت وجودی خود دور می‌کنند.

مولانا گاه برای رساندن عمق این حقیقت، به داستان‌های تند و گزنده متوسل می‌شود؛ داستانی که بلافاصله پس از این بیت می‌آید (داستان کنیزک و خاتون)، از همین دست است. او از تمثیل‌های صریح و حتی هولناک استفاده می‌کند تا نشان دهد چگونه یک "زیبارو" می‌تواند در باطن یک "افعی" باشد. این نشان‌دهندهٔ بی‌رحمی او در مواجهه با واقعیتِ پنهان است و تأکید می‌کند که نباید به صورت‌های ظاهری فریب خورد، بلکه همواره باید در پی معنای عمیق‌تر و حقیقت باطنی بود. اندرز او این است که "تو طفلی و خانه رنگین است"؛ یعنی دنیا و فریبندگی‌هایش همچون خانه‌ای رنگین و پرنقش‌ونگار برای کودکان است که باید از خطرات پنهانش برحذر بود.

نکات کلیدی

  • ظواهر فریبنده‌اند؛ هر گلرخی ممکن است افعی‌ای پر زهر باشد.
  • مولانا به جای تأملات متافیزیکی، به روانکاوی عمیق انسان و معضلات درونی‌اش می‌پردازد.
  • گریز انسان از اختیار و هوشیاری به سوی مستی و اشتغال، تلاشی برای فرار از دوزخ "هستی" خویش است.
  • لذایذ و راه‌های فرار از خود که در ظاهر زیبایند، می‌توانند در باطن تباه‌کننده باشند.

Sources: d6-s07 · 23:45:00 d6-s07 · 29:55:00 d6-s07 · 00:71:36

به زبانِ تو — La tua lingua · AI

Discussion — Ask about this beyt — answered from the Masnavi, every verse cited

Your conversation stays on this device unless you share it.

What readers asked

No questions shared yet — yours could be the first.