Leggi Libro 6 La preghiera e la ricerca di rifugio in Dio dalla tentazione della libera scelta e dalle tentazioni delle cause della libera scelta, perché i cieli e la terra si lamentavano e temevano la libera scelta e le sue cause, e la creazione umana è incline a cercare la propria libera scelta e le sue cause, così come il malato che si sente con poca libera scelta desidera la salute, che è una causa di libera scelta, affinché la sua libera scelta aumenti, e desidera una posizione affinché la sua libera scelta aumenti. E la causa della punizione di Dio nelle nazioni passate è stata l'eccesso di libera scelta e delle sue cause; nessuno ha mai visto un Faraone senza mezzi. Distico 248

M6:248 — الحذر ای ناقصان زین گلرخی / که بگاه صحبت آمد دوزخی

الحذر ای ناقصان زین گلرخیکه بگاه صحبت آمد دوزخی
✦ Renderizza questo beyt in Italiano

M6:248

❋ ❋ ❋

شرحِ سروش — dalle sue lezioni registrate sul Masnavi

عبدالکریم سروش از درس‌گفتارهای مثنوی ↗

این متن بر پایهٔ سخنرانی‌های ضبط‌شدهٔ دکتر سروش دربارهٔ مثنوی بازنویسی شده است. بازبینی نهایی توسط ایشان انجام نشده.

ترجمه و معنا

ترجمه به فارسی روان: ای ناقصان، برحذر باشید از این دلبران گل‌چهره، چرا که به هنگام هم‌نشینی و نزدیکی، باطنی دوزخی آشکار می‌کنند. معنا: مولانا هشدار می‌دهد که فریب ظاهر زیبا و فریبنده را نخورید، زیرا ممکن است در باطن، آن زیبایی به جهنمی سوزان تبدیل شود. این بیت به نقد ظاهرگرایی و دعوت به بصیرت در شناخت امور می‌پردازد.

شرح

مولانا در این بیت و داستانی که به دنبال آن می‌آید، یکی از ژرف‌ترین نکات روانکاوانه خود را مطرح می‌کند. او که در این جنبه از عرفان، به مراتب از بسیاری از عرفای دیگر نظیر ابن‌عربی پیش‌تر است، از "تاریک‌خانه روان آدمی" پرده برمی‌دارد. در حالی که عارفانی چون ابن‌عربی بیشتر در "حضرات خمس" و تجلیات الهی غوطه‌ور بودند، مولانا به روان آدمی و معضلات بنیادین آن می‌پردازد.

پیش از این بیت، مولانا از گریز انسان‌ها از اختیار و هستی خویش سخن گفته بود؛ اینکه چگونه آدمیان از هوشیاری و خودآگاهی می‌گریزند و به مستی یا اشتغال مفرط پناه می‌برند تا اضطراب‌های بنیادینِ مرگ، تنهایی، پوچی و مسئولیت را فراموش کنند. این فرار از خویشتن، از نظر مولانا، به دلیل آن است که "هستی فخ است" و "فکر و ذکر اختیاری دوزخ است". یعنی هستی و خودآگاهی، اگر بدون بصیرت معنوی باشد، دام و دوزخی برای انسان می‌سازد.

در چنین بستری، این بیت می‌آید تا به "ناقصان" — آنان که از رشد روحی و بصیرت کافی بی‌بهره‌اند — هشدار دهد. "گلرخ" استعاره‌ای است برای هر چیز یا هر کس که در ظاهر زیبا و فریبنده می‌نماید، اما در باطن، سرشتی مخرب و جهنمی دارد. مولانا با این تشبیه، قصد دارد این نکته را روشن کند که گول لبخندهای ظاهری و "باغ سبز"ی که به چشم می‌آید را نباید خورد. بسیاری از راه‌هایی که انسان برای گریز از اضطراب‌های خود برمی‌گزیند، نظیر مستی یا غرق شدن در کار، در ابتدا "گلرخ" می‌نمایند و وعدهٔ رهایی می‌دهند؛ اما به مرور و با "صحبت" (هم‌نشینی و تجربه عمیق‌تر)، باطنی "دوزخی" و سوزان از خود نشان می‌دهند که نه تنها اضطراب را از بین نمی‌برد، بلکه آن را تشدید می‌کند.

این هشدار، تنها دربارهٔ فریب خوردن از انسان‌های ظاهرالصلاح نیست؛ بلکه می‌تواند در مورد هرگونه رویکرد نادرست به زندگی، هرگونه مسکنِ موقتی برای دردهای روحی و هرگونه خودفریبی باشد. این بیت در عمق خود یک دعوت به بصیرت و ژرف‌نگری است؛ دعوت به آنکه نه تنها ظاهر را ببینیم، بلکه از پرده‌ها بگذریم و به باطن امور راه یابیم. این همان کاری است که مثنوی با تمام وجود خود از خواننده می‌طلبد: عبور از ظاهر به باطن، و نگریستن به ورای صورت‌ها. پیمایش دقیقِ "تاریک‌خانه روان آدمی" را مولوی به عهده می‌گیرد و ما را از دام‌های فریبندهٔ آن برحذر می‌دارد. این پیام، در حقیقت، جزو جان‌مایه‌های مکتب مولاناست و نقد تند و صریح او بر ظاهرگرایی و بی بصیرتی است.

نکات کلیدی

  • ظاهر فریبندهٔ "گلرخ" می‌تواند باطنی "دوزخی" را پنهان کند.
  • مولانا به "ناقصان" (کسانی که بصیرت کافی ندارند) هشدار می‌دهد که گول ظاهر را نخورند.
  • این بیت نقدی است بر ظاهرگرایی و دعوت به عمق‌نگری در روابط و امور زندگی.
  • آنچه انسان برای فرار از اضطراب‌ها برمی‌گزیند (مستی، شغل)، در ابتدا شیرین اما در نهایت تلخ است.

Sources: d6-s07 · 23:45:00 d6-s07 · 29:55:00 d6-s07 · 00:71:36

به زبانِ تو — La tua lingua · AI

Discussion — Ask about this beyt — answered from the Masnavi, every verse cited

Your conversation stays on this device unless you share it.

What readers asked

No questions shared yet — yours could be the first.