Leggi Libro 6 Esempio Distico 2483

M6:2483 — جملگان دانند کین چرخ بلند / هست صد چندان که این خاک نژند

جملگان دانند کین چرخ بلندهست صد چندان که این خاک نژند
✦ Renderizza questo beyt in Italiano

M6:2483

❋ ❋ ❋

شرحِ سروش — dalle sue lezioni registrate sul Masnavi

عبدالکریم سروش از درس‌گفتارهای مثنوی ↗

این متن بر پایهٔ سخنرانی‌های ضبط‌شدهٔ دکتر سروش دربارهٔ مثنوی بازنویسی شده است. بازبینی نهایی توسط ایشان انجام نشده.

ترجمه و معنا

ترجمه به فارسی روان: همگان می‌دانند که این چرخ فلک بلند، صدها بار پهناورتر از این خاک فرومایه است. معنا: این بیت اشاره دارد به بزرگی و عظمت آسمان‌ها در مقایسه با کوچکی و حقارت زمین، که به نوعی برتری عالم بالا را گوشزد می‌کند.

شرح

این بیت، که در داستان سه مسافر از زبان ترسا نقل می‌شود، جلوه‌ای است از «منطق» و «استدلال» در برابر «درد» و «عمل» که مولانا در مثنوی بر آن تأکید دارد. ترسا در اینجا می‌خواهد با تکیه بر عظمت ظاهری افلاک و معراج عیسی به آسمان، برتری راه خود را اثبات کند. او به واقعیتی کیهانی، به ظاهر صددرصد غیرقابل انکار، اشاره می‌کند: بزرگی بی‌حد و حصر آسمان‌ها در قیاس با ناچیزی خاکدان زمین. این نوع استدلال، هرچند از نظر ظاهری صحیح به نظر می‌رسد، اما از جنس آن دردمندی و طلب بی‌امان نیست که صوفی را به حرکت و عمل وامی‌دارد.

مولانا به ما می‌آموزد که فلاسفه بحث می‌کنند، چرا که «درد خدا» ندارند؛ اما عارف به سبب این درد، می‌شتابد و عمل می‌کند. ترسا در این بیت، هنوز در ساحت مقایسه‌های عقلی و بیان حقایق مادی یا متافیزیکیِ صرف است، و نه در ساحت اشتیاق سوزان. او می‌کوشد با این وصفِ ازلی، راهی را برجسته سازد که مبتنی بر پرواز و اوج گرفتن به سوی قلعه‌های آسمان است، همان‌طور که عیسی به معراج رفت. اما برای مولانا، این عظمت بیرونی، هرچند واقعی باشد، راه به «وصول» نمی‌برد مگر آنکه با «بندگی» و «دردمندی» همراه شود. در اینجا، منطق هنوز «در» خود انسان را نمی‌جوید، بلکه به «بیرون» و به عظمتِ عالمِ محسوس و غیر محسوس اشاره می‌کند، و این تمایز بنیادین میان راه عقل و راه عشق را آشکار می‌سازد.

نکات کلیدی

  • این بیت بیان‌گر منطق ترسا در داستان سه مسافر است، نه لزوماً موضع اصلی مولانا.
  • ترسا با استناد به عظمت ظاهری آسمان‌ها، برتری راه خود را بر دیگران نشان می‌دهد.
  • این شیوه استدلال، از جنس منطق و قیاس است، نه دردمندی و شور عشق صوفیانه.
  • مولانا میان بحث‌های فلسفی بی‌درد و عمل عارفانه توأم با درد تمایز قائل می‌شود.
  • برای صوفی، عظمت بیرونی راه به وصول نمی‌برد؛ بلکه بندگی و درد درونی راهگشاست.

Sources: d6-s57 · 33:48:07 d6-s57 · 47:00:19 d6-s57 · 50:21:40

به زبانِ تو — La tua lingua · AI

Discussion — Ask about this beyt — answered from the Masnavi, every verse cited

Your conversation stays on this device unless you share it.

What readers asked

No questions shared yet — yours could be the first.