Leggi› Libro 6› La storia della mucca marina che tira fuori la gemma Kaviyan dalle profondità del mare e la depone sulla riva di notte. Pascola al suo splendore e al suo luccichio. Il mercante esce dall'agguato quando la mucca si è allontanata dalla gemma. Il mercante copre la gemma con fango e terra scura e si arrampica su un albero. Fino alla fine della storia e all'approssimazione.› Distico 2935

M6:2935 — تاجرش داند ولیکن گاو نی / اهل دل دانند و هر گل‌کاو نی

تاجرش داند ولیکن گاو نیاهل دل دانند و هر گل‌کاو نی
✦ Renderizza questo beyt in Italiano

M6:2935

❋ ❋ ❋

شرحِ سروش — dalle sue lezioni registrate sul Masnavi

عبدالکریم سروش از درس‌گفتارهای مثنوی ↗

این متن بر پایهٔ سخنرانی‌های ضبط‌شدهٔ دکتر سروش دربارهٔ مثنوی بازنویسی شده است. بازبینی نهایی توسط ایشان انجام نشده.

ترجمه و معنا

ترجمه به فارسی روان: تاجر آن را می‌شناسد اما گاو نه؛ اهل دل می‌دانند اما هر گِل‌کاوی نه. معنا: این بیت بیان می‌دارد که گوهر پنهان حقیقت، که زیر لایه‌های ظاهری پنهان شده، تنها برای عارفان و اهل بینش آشکار است، نه برای کسانی که تنها به سطح و پوستهٔ جهان بسنده می‌کنند.

شرح

این بیت، پرده از حقیقتی بنیادین در هستی‌شناسی مولوی برمی‌دارد که همان تمایز میان ظاهر و باطن است. مولانا پیش از این بیت، حکایت گاو بحری را نقل می‌کند؛ گاوی که از قعر دریا گوهرهای گران‌بها بیرون می‌آورد، اما تاجری زیرک آن گوهرها را با لجن و گل می‌پوشاند تا از چشم گاو پنهان بماند. گاو برمی‌گردد، لجن را می‌بیند و با بی‌اعتنایی از کنار آن می‌گذرد، بی‌خبر از آنکه گوهری تابناک زیر همان گل پنهان است.

من این تمثیل را بسانِ خطای ابلیس می‌بینم، همان‌گونه که خود مولانا نیز بارها به آن اشاره کرده است. ابلیس هنگامی که از فرمان سجده بر آدم سرپیچی کرد، تنها به «گل» وجود آدم نگریست، و «روح» دمیده شده در او را از نظر دور داشت. او تنها صورت را دید و از مضمون غافل ماند. این همان نقطه کوری است که بسیاری از انسان‌ها نیز به آن گرفتارند. ما خود نیز، گاه از خود بیگانه می‌شویم؛ آن گوهر الهی و روح متعالی که در وجود ما نهفته است را زیر غبار تن و تعلقات دنیایی پنهان می‌بینیم و از یاد می‌بریم که خودمان هم گوهریم، نه فقط گل.

بیت تأکید می‌کند که «تاجرش داند ولیکن گاو نی». «تاجر» در اینجا نمادِ حقیقت‌شناس است، کسی که می‌داند زیر این ظاهر فریبنده، باطنی گران‌بها نهفته است. او توانایی تشخیص جوهر از عرض، و گوهر از گل را دارد. در مقابل، «گاو» نمادِ ناآگاهی و تمرکز بر سطوح ظاهری است؛ او از درک عمق و ارزش حقیقی ناتوان است. این همان خطای ابلیس‌گونه است که تنها به «تین» (گل) می‌نگرد و از روح محروم می‌ماند.

عبارت «اهل دل دانند و هر گل‌کاو نی» این معنا را بیشتر بسط می‌دهد. «اهل دل» کسانی هستند که با نور بصیرت به عالم می‌نگرند، آنانی که با چشم جان، باطن اشیا و انسان‌ها را می‌بینند. آن‌ها از این جهت با حقایق یگانه می‌شوند. اما «هر گل‌کاوی» که صرفاً در پی کاوش و کنجکاوی در پوستهٔ جهان است، هرگز به آن گوهر دست نخواهد یافت. این گل‌کاوی می‌تواند مشغولیت بی‌حاصل به ظواهر علوم، یا سرگرم شدن به مادیات و تعلقات دنیوی باشد که ما را از درک گوهرمان بازمی‌دارد. مولانا هشدار می‌دهد که این خودفراموشی و گل‌بینی، ما را از نماز حقیقی، یعنی اتصال به خویشتنِ الهی‌مان، محروم می‌سازد.

نکات کلیدی

  • بصیرتِ «اهل دل» در برابر سطحی‌نگری «گل‌کاو».
  • حقیقت، گوهری پنهان در پس ظاهر فریبندهٔ جهان است.
  • خطای ابلیس در نادیده گرفتن روح آدم به دلیل دیدن گلِ وجودش.
  • لزوم نگاه باطنی برای شناخت خود و جهان.
  • از خود بیگانگی انسان از گوهر خویش با تمرکز بر تن و تعلقات.

Sources: d6-s66 · 00:58:01 d6-s66 · 00:64:52

❋

به زبانِ تو — La tua lingua · AI

❋

Discussion — Ask about this beyt — answered from the Masnavi, every verse cited

Your conversation stays on this device unless you share it.

What readers asked

No questions shared yet — yours could be the first.