Leggi› Libro 6› L'arrivo di Ja'far (che Dio sia soddisfatto di lui) per prendere la fortezza da solo e la consultazione del re della fortezza per respingerlo. E il ministro disse al re: 'Attento, arrenditi e non agire con temerarietà ignorante, perché quest'uomo è potente e ha una grande forza da Dio nella sua anima', fino alla fine.› Distico 3074

M6:3074 — بر دو کون اسپ ترحم تاختیم / پس عریض آیینه‌ای بر ساختیم

بر دو کون اسپ ترحم تاختیمپس عریض آیینه‌ای بر ساختیم
✦ Renderizza questo beyt in Italiano

M6:3074

❋ ❋ ❋

شرحِ سروش — dalle sue lezioni registrate sul Masnavi

عبدالکریم سروش از درس‌گفتارهای مثنوی ↗

این متن بر پایهٔ سخنرانی‌های ضبط‌شدهٔ دکتر سروش دربارهٔ مثنوی بازنویسی شده است. بازبینی نهایی توسط ایشان انجام نشده.

ترجمه و معنا

ترجمه به فارسی روان: ما بر گسترهٔ هر دو جهان (دنیا و آخرت)، اسب رحمت و شفقت خویش را دواندیم؛ آنگاه آینه‌ای فراخ و وسیع بنا نهادیم. معنا: خداوند پس از آنکه گسترهٔ بیکران رحمت خود را بر سراسر هستی جاری ساخت، آینه‌ای عظیم آفرید تا این فیض الهی را منعکس سازد و در جهان بپراکند.

شرح

این بیت، از آن دست ابیاتی است که گویی مولانا از زبان حق تعالی سخن می‌گوید و تصویری بلند از کیفیت تجلی رحمت الهی در هستی به دست می‌دهد. «بر دو کون اسپ ترحم تاختیم»، یعنی ما، ذات باری‌تعالی، اسب رحمت خود را بر دو جهان، این عالم طبیعت و آن عالم ماوراء طبیعت، بر سراسر دنیا و آخرت، دواندیم و رحمت خود را بی‌کران گسترانیدیم. این ترحّم، همان رحمت مطلق الهی است که لازمهٔ وجود و بسط هستی است.

پس از این گسترهٔ رحمت، چه اتفاقی افتاد؟ «پس عریض آیینه‌ای بر ساختیم». این آینهٔ عریض و وسیع، کانون اصلی معنای این بیت است. بی‌شک، این آینه، چیزی نیست جز «انسان کامل» یا «ولیّ خدا» که جامع جمیع صفات الهی است. همانگونه که در حدیث قدسی آمده است که خداوند فرمود: «لا یسعنی ارضی و سمائی ولکن یسعنی قلب عبدی المؤمن» — من در آسمان‌ها و زمین نمی‌گنجم، اما در دل بندهٔ مؤمنم می‌گنجم. این دل مؤمن، که همان دل انسان کامل است، تبدیل به مخزن انوار الهی می‌شود. این انسان کامل، به فرمودهٔ مولانا و دیگر عرفا، آینه‌ای است که خدا در او می‌تابد و او نیز به نوبهٔ خود می‌تابد و همه جا را روشن می‌کند.

به همین معناست که پیامبر اسلام (ص) «رحمة للعالمین» خوانده می‌شود؛ یعنی ایشان آینه‌ای بزرگ و جامع بودند که تمام انوار رحمت الهی را انعکاس می‌دادند. این آینه نه تنها رحمت را نشان می‌دهد، بلکه آن را فعالانه در جهان منتشر می‌کند. جهان هستی، بدون وجود چنین آینه‌ای، توان تحمل درخشش و جمال الهی را ندارد؛ این آینه نقش واسطهٔ فیض را ایفا می‌کند تا انوار و برکات خداوند در میان عالمیان پخش شود. از همین روست که مولانا بلافاصله در بیت بعد می‌گوید: «هر دمی زین آینه پنجاه عرس / بشنو آینه ولی شرحش مپرس.» این آینهٔ رحمت، هر دم، جشن‌ها و شادی‌های فراوانی را به وجود می‌آورد؛ یعنی رحمت‌ها و سرورها و برکات پیوسته از طریق این آینه در عالم پخش می‌شود. پس این بیت، عمق تجلی رحمت الهی را از طریق واسطهٔ انسان کامل به ما نشان می‌دهد.

نکات کلیدی

  • خداوند، رحمت خود را بر تمام هستی، اعم از دنیا و آخرت، گسترانیده است.
  • آینهٔ وسیعی که از آن سخن می‌رود، همان انسان کامل یا ولیّ خداست.
  • انسان کامل، ظرف و واسطهٔ تجلی و پخش رحمت الهی در عالم است.
  • رحمت الهی از طریق این آینه، منشأ برکات، شادی‌ها و جشن‌های معنوی در هستی است.

Sources: d6-s68 · 01:43:40 d6-s68 · 01:46:55 d6-s69 · 08:45:00

❋

به زبانِ تو — La tua lingua · AI

❋

Discussion — Ask about this beyt — answered from the Masnavi, every verse cited

Your conversation stays on this device unless you share it.

What readers asked

No questions shared yet — yours could be the first.