Leggi Libro 6 L'esempio del guercio è come quello straniero, 'Amr' di nome, cui fu detto di andare da un negozio all'altro a causa di questo, e lui non capì che tutti i negozi sono uno in questo senso, che non si vende pane a 'Amr' – lo rimedia qui. 'Ho sbagliato, il mio nome non è 'Amr''. Se faccio penitenza e rimedio a questo negozio, otterrò pane da tutti i negozi di questa città. E se, senza rimedio, sono ancora chiamato 'Amr', e passo oltre questo negozio, sono privo e guercio, e ho considerato questi negozi separati l'uno dall'altro. Distico 3237

M6:3237 — پس به معنی باغ باشد این نه آب / پس مشو عریان چو بلقیس از حباب

پس به معنی باغ باشد این نه آبپس مشو عریان چو بلقیس از حباب
✦ Renderizza questo beyt in Italiano

M6:3237

❋ ❋ ❋

شرحِ سروش — dalle sue lezioni registrate sul Masnavi

عبدالکریم سروش از درس‌گفتارهای مثنوی ↗

این متن بر پایهٔ سخنرانی‌های ضبط‌شدهٔ دکتر سروش دربارهٔ مثنوی بازنویسی شده است. بازبینی نهایی توسط ایشان انجام نشده.

ترجمه و معنا

ترجمه به فارسی روان: پس در اصل، این [که می‌بینی] باغ است نه آب؛ پس مانند بلقیس، از این حباب [و ظاهر فریبنده] عریان و رسوا مشو. معنا: این بیت به خواننده می‌آموزد که به حقیقت باطنی امور بنگرد، نه به ظواهر فریبنده. آنچه ظاهراً آب می‌نماید، در واقع باغی پرثمر است و نباید همچون بلقیس فریب حباب و خیال را خورد.

شرح

من در اینجا به شما می‌گویم که مولانا در این بیتِ پرمعنا، که در پی داستان غریبِ عمرنام در شهر کاشان می‌آید، غایتِ بینش خود را در باب وحدتِ وجود و کثرتِ ظواهر به دست می‌دهد. آن مرد عمرنام که در شهر کاشان به دنبال نان می‌گشت و از هر دکانی به دکان دیگر حواله می‌شد، و نمی‌فهمید که همه دکان‌ها در عمل یکسان‌اند در نان‌ندادن به او، یک "احول" بود. یعنی چشمِ دوبین داشت و وحدت را نمی‌دید. این "احولی" یا دوبینی، فرد را در "کاشانِ خاک"، یعنی در این عالمِ طبیعت، سرگردان و محروم می‌سازد و از "حواله جابجا" نمی‌رهاند؛ یعنی از این سرگردانی و تردید و بی‌معنایی زندگی نجات نمی‌دهد.

مولانا از این حکایت نتیجه می‌گیرد و می‌فرماید: «پس به معنی باغ باشد این نه آب». این، نقطهٔ اوجِ بحث است. آن آبِ روان که قبلاً سخن از آن رفت که عکس سیب در آن می‌افتاد و سبدِ فرد را از سیب‌های حقیقی پر می‌کرد، در نگاه ظاهربین تنها آب است، اما به "معنی" و در حقیقت، یک باغ است. این یعنی آنچه در نگاه اول صرفاً انعکاس یا خیالی بیش نیست، در واقع سرچشمهٔ حیات و ثمر و واقعیت است. عارفان از این تجارب بسیار دارند؛ اموری که برای دیگران "خیال" تلقی می‌شود، برای عارف "خودِ واقعیت" است که جامه‌ی خیال پوشیده است. حقیقت تنها در صورت مادی ظاهر نمی‌شود، بلکه مراتب و جامه‌های گوناگون دارد.

پس از این تبیین ژرف، مولانا به نکته‌ای دیگر می‌رسد و می‌گوید: «پس مشو عریان چو بلقیس از حباب». این اشاره مستقیم به داستان قرآنیِ ملکه سبا، بلقیس، و ملاقات او با سلیمان نبی است (قرآن ۲۷:۴۴). سلیمان کاخی داشت که زمینش از آبگینه (شیشه) ساخته شده بود و زیر شیشه‌ها آب روان بود. وقتی بلقیس وارد شد و کفِ شیشه‌ایِ کاخ را آب پنداشت، دامنش را بالا زد تا از آب بگذرد و ساق‌های پایش آشکار شد. سلیمان او را آگاه ساخت که این "صرح ممرد من قواریر" است، یعنی کاخی صاف و صیقلی از آبگینه. مولانا در اینجا به ما هشدار می‌دهد که همچون بلقیس، فریبِ حبابِ ظاهر را نخوریم. "حباب" اینجا نمادِ همین ظاهر فریبنده، همین خیال یا وهم است که ما را از حقیقت غافل می‌کند. بلقیس بر اساس یک ظن و وهم، خود را "عریان" کرد، یعنی در معرض خطا و رسوایی قرار داد. مولانا می‌گوید شما به دلیل ظاهربینی، خود را در برابر حقیقت برهنه و بی‌دفاع نسازید، به گمان اینکه با حبابِ آب مواجهید، در حالی که در حقیقت، یک باغ پر از ثمر در پیش دارید. این، دعوت به چشمِ شهشناس است که "شاه را در هر لباس" بشناسد.

این بینشِ وحدت‌بین، همان چیزی است که به زندگی آدمی "معنا" می‌بخشد و او را از "ملال" و سرگردانیِ دائمی نجات می‌دهد. وقتی "جویبار" جانِ آدمی پر از آبِ زلالِ معرفت و عشق باشد، جایی برای خاشاک و زباله‌های ملال‌آور باقی نمی‌ماند. این چشمِ شهشناس و دلِ عاشق‌پیشه، آدمی را در "هر دو سرای"، دوست‌پر می‌بیند و از "گوشه گوشه نقل نو" و دوندگی‌های بی‌حاصل می‌رهاند.

نکات کلیدی

  • مهم است که از ظاهر به معنی سفر کنیم؛ آنچه ظاهراً آب است، در باطن ممکن است باغی پرثمر باشد.
  • فریبِ "حبابِ" ظواهر را نباید خورد؛ دیدِ دوبین ما را از حقیقتِ یگانه باز می‌دارد.
  • داستان بلقیس نمادِ کسی است که فریبِ وهم را می‌خورد و خود را بی‌دلیل در معرض خطا قرار می‌دهد.
  • احولی (دوبینی) در "کاشانِ خاک" (دنیا) منجر به سرگردانی و محرومیت از نان حقیقت می‌شود.
  • بیداری معنوی و دیدن وحدت در کثرت، زندگی را از ملال و بی‌معنایی نجات می‌دهد.

Sources: d6-s72 · 00:40:55 d6-s72 · 00:45:13

به زبانِ تو — La tua lingua · AI

Discussion — Ask about this beyt — answered from the Masnavi, every verse cited

Your conversation stays on this device unless you share it.

What readers asked

No questions shared yet — yours could be the first.