Leggi› Libro 6› La storia di quel re che fece testamento ai suoi tre figli, dicendo loro: 'Durante questo viaggio nei miei domini, disponete così in quel luogo e nominate così i deputati in quell'altro, ma per amor di Dio, non andate in quella fortezza e non avvicinatevi ad essa'.› Distico 3589

M6:3589 — ای بسا کاریز پنهان هم‌چنین / متصل با جانتان یا غافلین

ای بسا کاریز پنهان هم‌چنینمتصل با جانتان یا غافلین
✦ Renderizza questo beyt in Italiano

M6:3589

❋ ❋ ❋

شرحِ سروش — dalle sue lezioni registrate sul Masnavi

عبدالکریم سروش از درس‌گفتارهای مثنوی ↗

این متن بر پایهٔ سخنرانی‌های ضبط‌شدهٔ دکتر سروش دربارهٔ مثنوی بازنویسی شده است. بازبینی نهایی توسط ایشان انجام نشده.

ترجمه و معنا

ترجمه به فارسی روان: ای بسا قنات‌های پنهانی که همچون این جریان، به جان‌های شما ای غافلان، متصل‌اند.

معنا: مولانا می‌گوید بسیاری از نیروهای پنهان و نامرئی، درست مانند قنات‌های زیرزمینی که زندگی را ممکن می‌کنند، با روح و جان شما پیوند دارند، در حالی که شما از این حقیقت غافلید.

شرح

مولانا در این بیت و ابیات پیش و پس از آن، ما را به حقیقتی بنیادین فرامی‌خواند: عالم تنها همین ظواهر ملموس و مرئی نیست که چشمان ما در آن محصور و منحصر شده‌اند. بلکه راه‌های نهانی هست، مجاری پنهانی که از طریق آن‌ها، امور در این عالم جریان پیدا می‌کنند و هستی ما را آبیاری می‌کنند، حتی اگر ما از وجودشان بی‌خبر باشیم و چشمانمان آن‌ها را نبیند.

من قبلاً هم تأکید کرده‌ام که نباید تغذیه را فقط در معنای مادی و لقمۀ حجیم دید. آنجا که از قوت جبریل سخن می‌گوییم که «بود از دیدار خلاق ودود»، آشکار می‌شود که رؤیت و دیدار نیز می‌تواند غذای روح باشد. این «کاریزهای پنهان» نیز همین‌گونه‌اند؛ آن‌ها شبکه‌ای از اتصالات و تغذیه‌های غیرمادی و روحانی هستند که با جان ما در پیوندند.

مولانا برای توضیح این اتصالات پنهان، از تمثیل بسیار زیبایی استفاده می‌کند: همان‌طور که پدر و مادر از نگاه به فرزند برومند خود شادی و قوت روحی می‌گیرند، این تغذیۀ روحی از طریق «چشمان پسر» به «ریاض مام و باب» می‌رسد. اگر فرزند بیمار شود و چشمه‌ای که دل والدین را آبیاری می‌کرد خشک گردد، نخل وجود پدر و مادر نیز پژمرده می‌شود. این یک الگوی دقیق از جریان پنهانِ حیات و حیات‌بخشی است که میان جان‌ها برقرار است. کارکرد این کاریزها، همین‌طور است. آن‌ها چشمه‌های جاری‌ای هستند که ناپیدا از چشم ظاهر، به جان ما آب می‌رسانند.

«کاریز» یا قنات، تمدنی دیرین در شرق و بخصوص ایران بود که آب را از دل کوه‌ها و اعماق زمین، قطره‌قطره و با رنج فراوان مقنی‌ها، به شهرها و مزارع می‌رساند. این آبِ حیاتی که با جان‌فشانی به دست می‌آمد، منبعِ زندگی بود. مولانا این شبکۀ پیچیده و پنهان زیرزمینی را به شبکۀ پنهان و حیاتی‌تری تشبیه می‌کند که با جان‌های ما در اتصال است. این یک تمدن روحانی است که در غفلت ما، نادیده گرفته شده است.

مولانا در ادامۀ این بحث، حتی از جسم ما سخن می‌گوید که چگونه «تن ز اجزای جهان دزدیده‌ای / پاره پاره زین و آن ببریده‌ای». ما تکه‌ای گوشت و استخوان کوچک نیستیم، بلکه یک جهان کوچکیم که از آسمان و زمین، از آفتاب و خاک، مایه گرفته‌ایم. عناصر بدن ما، از کربن و ازت گرفته تا فلزات کمیاب، همه از اجزای همین کیهان‌اند که طی میلیون‌ها سال گرد آمده‌اند تا ما شکل بگیریم. این خود بزرگ‌ترین کاریز پنهان است که حیات جسمانی ما را از دل تمام هستی به ما می‌رساند.

اما «یا غافلین»! اینجاست که مولانا خطابش را متوجه ما می‌کند. این همه مایه و اتصال و تغذیه را که ما از کل هستی وام گرفته‌ایم، آیا می‌پنداریم که «رایگان» برده‌ایم و کسی از ما باز نمی‌ستاند؟ خیر، ذره‌ذره‌اش را باید حساب پس داد. وجود ما «عاریه» و «امانت» است؛ کالای دزدیده نیست، اما مال خودمان هم نیست. کمتر باید به آن دل بست، کمتر باید بر آن تکیه کرد. چرا که آنچه گرفته‌ایم، باید روزی بازگردانیم. غفلت ما در این است که این اتصال بنیادین را به مبدأ خود فراموش می‌کنیم و به این جسم و جان عاریتی دل می‌بندیم، در حالی که تمام وجود ما، از کاریزهای پنهانِ هستی تغذیه می‌شود و با آن‌ها در پیوند است.

نکات کلیدی

  • بسیاری از اتصالات حیاتی و تغذیه‌های روحانی ما پنهان از چشم ظاهرند، درست مانند قنات‌های زیرزمینی.
  • وجود ما، هم در ساحت جسمانی و هم روحانی، از منابع نامرئی و گسترده‌ای در هستی مایه می‌گیرد و بدون آن‌ها ممکن نیست.
  • غفلت ما در این است که این پیوندهای عمیق را به سرچشمه‌شان فراموش می‌کنیم و خود را موجودی مستقل و بی‌نیاز می‌پنداریم.
  • زندگی و هستی ما وامی است از جهان و مبدأ آن؛ چیزی که به ما داده شده، روزی بازپس گرفته خواهد شد.
  • مولانا ما را به نگاهی عمیق‌تر از ظواهر دعوت می‌کند تا جریان‌های حیاتی و معنایی پنهان را درک کنیم.
  • نیروی حیات‌بخش و تغذیه‌کننده، تنها از راه مادی نیست؛ دیدار و پیوندهای روحانی نیز می‌توانند منبع قوت باشند.

Sources: d6-s79 · 19:45:15 d6-s79 · 21:03:13 d6-s79 · 24:03:33 d6-s79 · 27:25:05 d6-s79 · 29:13:46

❋

به زبانِ تو — La tua lingua · AI

❋

Discussion — Ask about this beyt — answered from the Masnavi, every verse cited

Your conversation stays on this device unless you share it.

What readers asked

No questions shared yet — yours could be the first.