Leggi Libro 6 La storia di due fratelli, uno senza barba e uno imberbe, che dormivano in una casa da celibi. Una notte, per caso, l'imberbe accumulò mattoni sotto il sedere. Alla fine, una serpe portò via quei mattoni con astuzia e dolcezza da dietro di lui. Il ragazzo si svegliò e litigò, dicendo: 'Dove sono andati questi mattoni? Dove li hai portati e perché?' Lui rispose: 'Perché hai messo questi mattoni?', ecc. Distico 3860

M6:3860 — ور گریزم من روم سوی زنان / هم‌چو یوسف افتم اندر افتتان

ور گریزم من روم سوی زنانهم‌چو یوسف افتم اندر افتتان
✦ Renderizza questo beyt in Italiano

M6:3860

❋ ❋ ❋

شرحِ سروش — dalle sue lezioni registrate sul Masnavi

عبدالکریم سروش از درس‌گفتارهای مثنوی ↗

این متن بر پایهٔ سخنرانی‌های ضبط‌شدهٔ دکتر سروش دربارهٔ مثنوی بازنویسی شده است. بازبینی نهایی توسط ایشان انجام نشده.

ترجمه و معنا

ترجمه به فارسی روان: و اگر بگریزم و به سوی زنان بروم، همچون یوسف در دام فتنه خواهم افتاد.

معنا: این بیت، از زبان جوانی بی‌ریش، اوج ناامیدی و بی‌‌پناهی‌اش را بیان می‌کند که حتی با دوری از مردان و پناه بردن به زنان نیز، همچون یوسف، از افتادن در دام فتنه و وسوسه ایمن نیست.

شرح

این بیت در میانهٔ گفتگوی یک لوطی با یک امرد می‌آید که از رنج‌ها و ناامنی‌های خود در جامعهٔ آن روزگار شکایت می‌کند. سخن از جوانی است که در محاصرهٔ نگاه‌های آلوده و شهوت‌انگیز مردان روزگار می‌گذراند و هیچ مأمنی برای خود نمی‌یابد. او در اوج استیصال، وضعیت خود را به تصویر می‌کشد که چاره‌ای از دست مردان ندارد و اگر بخواهد از این مهلکه بگریزد و به سوی زنان برود، وضعیتش بدتر خواهد شد؛ چرا که آنجا نیز با فتنه‌ای از جنس دیگر مواجه می‌شود.

تشبیه به یوسف (ع) در این بیت، بی‌تردید بسیار کلیدی و دارای بار معنایی عمیقی است. یوسفِ قرآن نمونهٔ والای کسی است که در برابر فتنه‌ای عظیم، یعنی وسوسهٔ زلیخا و زنان مصر، قرار گرفت و با پافشاری بر پاکدامنی، به زندان افتاد. اما این جوانِ امرد، با ارجاع به داستان یوسف، پیش‌بینی می‌کند که او نیز در میان زنان، گرفتار فتنه‌ای مشابه، اگر نه بدتر، خواهد شد. این فتنه ممکن است از طمع خود او به زنان برخاسته باشد یا از طمع زنان به او، یا ترکیبی از هر دو. نتیجهٔ این افتتان، به قول خودش، «توزیع بر پنجاه دار» است؛ یعنی تکه‌تکه شدن و به صلیب کشیده شدن، که نمادی از رسوایی و نابودی مطلق است. او با این تشبیه، شدت و گستردگی بلا و عواقب وخیم ناشی از آن را بیان می‌کند.

مولانا، که همواره بر جهان‌بینی‌ای متعالی و برآمده از عشق تأکید دارد، در این بخش از مثنوی، چهره‌ای از خود نشان می‌دهد که بی‌تفاوت به مفاسد اجتماعی نیست. این شکایت جوان، در واقع، نقد صریح و بی‌پردهٔ مولانا بر «فرهنگ فاسد زمانه» است. او حتی در همین گفتگو، به فساد خانقاه‌ها — که باید محل پاکی باشند — نیز اشاره می‌کند و از آنها به عنوان «عزب‌خانه» یاد می‌کند که در آنجا نیز امان برای جوانان نیست. این نشان می‌دهد که مولانا، با وجود تمرکز بر ابعاد معنوی و وجودی انسان، چشم از واقعیت‌های تلخ و آسیب‌های اجتماعی برنمی‌دارد و آنها را با شجاعت به تصویر می‌کشد. این بیت تصویری از بی‌خانمانی وجودی و اخلاقی انسان در جهانی پر از فتنه‌هاست که راه گریزی برایش متصور نیست.

نکات کلیدی

  • مولانا در این بیت، روایتی از آسیب‌پذیری انسان در برابر فتنه‌های اجتماعی و اخلاقی را ارائه می‌دهد.
  • تشبیه به یوسف (ع) شدت و گستردگی وسوسه‌ها را نشان می‌دهد؛ حتی شخص باایمان نیز در معرض خطر است.
  • این بیت، نقد صریح مولانا بر فساد فرهنگی و بی‌مأمنی در جامعهٔ آن روزگار، از جمله در خانقاه‌هاست.
  • مضمون بیت، اوج ناامیدی و فقدان هرگونه پناهگاه امن در برابر تهاجم شهوات را بازتاب می‌دهد.

Sources: d6-s86 · 01:03:16 d6-s86 · 01:04:30

به زبانِ تو — La tua lingua · AI

Discussion — Ask about this beyt — answered from the Masnavi, every verse cited

Your conversation stays on this device unless you share it.

What readers asked

No questions shared yet — yours could be the first.