Leggi Libro 6 Spiegazione del mujahid che non smette di lottare, anche se conosce l'ampiezza della grazia di Dio, che l'obiettivo gli viene raggiunto da un'altra parte e per un altro tipo di azione che non aveva immaginato. Egli ha riposto tutta la sua immaginazione e speranza in questa via specifica, e bussa alla stessa porta, sperando che Dio Onnipotente gli dia il sostentamento da un'altra porta che non aveva previsto, e "gli provvede da dove non si aspetta". Il servo pianifica e Dio decreta. E potrebbe essere che il servo abbia l'illusione di una servitù che lo porterà da un'altra porta, anche se lui bussa a questa porta. Dio Onnipotente gli darà il sostentamento anche da questa porta. In ogni caso, tutte queste sono le porte di una sola casa, con la sua spiegazione. Distico 4180

M6:4180 — بعد از آن گوید اگر دانستمی / این معیت را کی او را جستمی

بعد از آن گوید اگر دانستمیاین معیت را کی او را جستمی
✦ Renderizza questo beyt in Italiano

M6:4180

❋ ❋ ❋

شرحِ سروش — dalle sue lezioni registrate sul Masnavi

عبدالکریم سروش از درس‌گفتارهای مثنوی ↗

این متن بر پایهٔ سخنرانی‌های ضبط‌شدهٔ دکتر سروش دربارهٔ مثنوی بازنویسی شده است. بازبینی نهایی توسط ایشان انجام نشده.

ترجمه و معنا

ترجمه به فارسی روان: پس از آن [سالک] گوید که اگر این معیتِ حق را از ابتدا می‌دانستم، هرگز به جستجوی او برنمی‌خاستم. معنا: این بیت به این حقیقت اشاره دارد که درک عمیق حضور همیشگی خداوند در زندگی، اغلب پس از طی کردن سفرهای طولانی و جستجوهای دشوار حاصل می‌شود، تا سالک سرانجام دریابد که مطلوبش همواره در کنار او بوده است.

شرح

این بیت، پرده از حکمتی بس ظریف در سلوک عرفانی برمی‌دارد؛ حکمتی که خداوند گاه برای رساندن بنده به مقصود، او را در پیچ‌وخم‌های راه می‌پیچاند و از طریق درهایی به مطلوب می‌رساند که انتظارش را ندارد. سالک، در راه جستجو، گاه از موطن خود دور می‌افتد، اما این دور افتادن عین حکمت است، زیرا تنها از پس این رنج سفر است که حقیقت معیت آشکار می‌شود.

من بارها تأکید کرده‌ام که معیت خداوند با بندگانش، آن‌چنان که در قرآن آمده است – «وَ هُوَ مَعَكُمْ أَیْنَمَا كُنتُمْ» (او هر جا باشید با شماست) – از نوع معیت عددی نیست؛ یعنی چنین نیست که ما پنج نفر باشیم و خدا ششمی ما. خیر! این معیت، قیومی است؛ وجود اوست که قوام‌بخش وجود ماست. ما از خود هیچ نداریم، جز همان که او به ما داده است. حال، درک این معیت که ذاتی و فراگیر است، به صرف تیزهوشی فکر میسر نیست، بلکه نیازمند وقوف سفر است، نیازمند طی طریق و تجربه مستقیم است.

مولانا در اینجا از «قاعده خطأین» (Rule of Double False Positions) در علم حساب قدیم استفاده می‌کند. این قاعده می‌گوید که برای یافتن جواب صحیح یک مسئله، گاه لازم است دو حدس اشتباه بزنید و از نسبت خطاهای آن دو حدس، به پاسخ درست برسید. این استعاره‌ای عمیق برای سلوک است. سالک راه می‌افتد، می‌جوید، گاهی خطا می‌کند، به بیراهه می‌رود یا در جاهای اشتباهی دنبال مطلوب می‌گردد. اما این خطاها، این پیچاندن‌ها، این از این در و آن در رفتن‌ها، همه جزء برنامه الهی است تا او را به فهمی عمیق‌تر و لایه‌ای از واقعیت برساند که از ابتدا پیش رویش بوده اما از آن غافل بوده است.

این همان راز «وَ یَرْزُقْهُ مِنْ حَیْثُ لاَ یَحْتَسِبُ» (و از جایی که گمان نمی‌برد، روزی‌اش می‌دهد) است. خداوند از جایی به سالک عطا می‌کند که او تدبیرش را نکرده بود. این بنده، یار را این‌قدر «جد و چست» می‌جوید، این‌قدر با جهد و چابکی به دنبال او می‌دود، تا سرانجام با حیرت و شعف دریابد که «نمی‌بایست جست». اینجاست که می‌فهمد معشوق، مانند «خانه‌اش» همواره در کنارش بوده و این سفر و جستجو، برای آن بوده است که این حقیقت را نه با گوش عقل، بلکه با تمام وجود خویش درک کند؛ «تا که عکس آید به گوش دل نه ترد» (تا که بازتابی از آن به گوش دل بیاید نه به شکل مستقیم و بی واسطه). دانش واقعی، در پس این سفرها و این خطاهای حکمت‌آمیز نهفته است؛ دانشی که صرفاً با تیزهوشی فکر به دست نمی‌آید، بلکه با چشیدن و زیستن حاصل می‌شود.

نکات کلیدی

  • درک حضور همیشگی خداوند (معیت) نه از راه فکر، بلکه از طریق تجربه و سلوک حاصل می‌شود.
  • سفرهای دشوار و حتی خطاهای سالکانه، نه مانع که جزئی از حکمت الهی برای تعمیق معرفت است.
  • اینکه مطلوب همواره در کنار سالک بوده، در پایان سفر و پس از جستجوهای بسیار آشکار می‌شود.
  • مولانا از «قاعده خطأین» در حساب قدیم، استعاره‌ای برای ضرورت اشتباهات سازنده در راه معنوی می‌سازد.

Sources: d6-s93 · 01:01:15 d6-s93 · 01:05:00 d6-s93 · 01:08:30 d6-s93 · 01:12:13 d6-s93 · 01:14:47

به زبانِ تو — La tua lingua · AI

Discussion — Ask about this beyt — answered from the Masnavi, every verse cited

Your conversation stays on this device unless you share it.

What readers asked

No questions shared yet — yours could be the first.