Leggi Libro 6 Dibattito tra l'uccello e il cacciatore sulla rinuncia e sul significato di rinuncia che Mustafa (su di lui la pace) proibì alla sua comunità, dicendo: 'Non c'è monachesimo nell'Islam'. Distico 502

M6:502 — هست سنت ره جماعت چون رفیق / بی‌ره و بی‌یار افتی در مضیق

هست سنت ره جماعت چون رفیقبی‌ره و بی‌یار افتی در مضیق
✦ Renderizza questo beyt in Italiano

M6:502

❋ ❋ ❋

شرحِ سروش — dalle sue lezioni registrate sul Masnavi

عبدالکریم سروش از درس‌گفتارهای مثنوی ↗

این متن بر پایهٔ سخنرانی‌های ضبط‌شدهٔ دکتر سروش دربارهٔ مثنوی بازنویسی شده است. بازبینی نهایی توسط ایشان انجام نشده.

ترجمه و معنا

ترجمه به فارسی روان: راهِ حق، سنتِ پیامبران است و یاران، جماعت ایمانی؛ بی‌راه و بی‌رفیق، به تنگناهای روحانی خواهی افتاد.

معنا: مولانا تأکید می‌کند که پیمودن مسیر معنوی نیازمند همراهی سنت و جامعهٔ ایمانی است، چرا که بدون راهنمایی و یاری دیگران، سالک در دشواری‌ها و گمراهی‌ها گرفتار خواهد شد.

شرح

مولانا در این بیت، که من آن را بسیار کلیدی می‌دانم، به صراحت به نقش حیاتی "سنت" و "جماعت" در سلوک معنوی اشاره می‌کند. این سخن او در تقابل کامل با برخی پندارهای رایج دربارهٔ خلوت‌نشینی و فردگرایی محض در طریقت است؛ حال آنکه ما می‌دانیم مولانا خود از مخالفان سرسخت خلوت‌های خودسرانه بود و اساساً، مثنوی خود حاصلِ "جماعت" او با حسام‌الدین چلبی است. او می‌گوید راهِ روشن، همان "سنت" است که پیشینیان و پیامبران طی کرده‌اند؛ راهی که نشانِ پا دارد و از پیش تردد شده است. و "جماعت" نیز رفیق این راه است. بی‌سنت و بی‌جماعت، فرد در مضیقه و تنگناهای روحانی گرفتار می‌آید و گمراه می‌شود.

این نکته، هشداری جدی علیه انزواطلبی افراطی است. امیرالمؤمنین علی (ع) در نهج‌البلاغه می‌فرمایند: «شاذ من الغنم للذئب»، یعنی بره‌ای که از رمه جدا شود، طعمهٔ گرگ می‌شود. مولانا با همین تعبیر، سالک تنها را به "شیشک تنها" (برهٔ شش ماههٔ تنها) تشبیه می‌کند که گرگ دیوصفتی به نام شیطان، او را به آسانی خواهد گرفت. شیطان در خلوت به انسان نزدیک‌تر است؛ زیرا خودخواهی‌ها و توهمات نفس، در نبودِ آئینهٔ دیگران، چنان آدمی را مغرور می‌کند که گمان می‌برد به طهارت رسیده است. اما حقیقت این است که "سنت" همان "ره" است و "جماعت" همان "رفیق" که سالک را از درافتادن در این مضیق‌ها و چنگال گرگان حفظ می‌کنند.

من معتقدم این "جماعت" نه فقط برای امنیت و حفظ از گمراهی، که برای سرعت و کیفیت سلوک نیز لازم است. همراهان همدل، "تعاون قلوب" و "اجتماع همم" را رقم می‌زنند. همت‌ها روی هم انباشته می‌شود و دل‌ها پیش یکدیگر قرار می‌گیرند؛ این تشویق متقابل، اعتماد و اطمینان خاطر را برای راهرو به ارمغان می‌آورد. این سخن مولانا که "بعد راه سنت با جماعت به بود / اسب با اسبان یقین خوشتر رود"، دقیقاً بر همین نکته تأکید دارد: سلوک جمعی، روان‌تر و دلنشین‌تر است.

البته مولانا با هوشمندی، بلافاصله شرطی بر این همراهی می‌افزاید: "لیک هر گمراه را همراه مدان / غافلان خفته را آگه مدان." همراهی باید با یاران صادق، همدل و بصیر باشد. او صفاتی را برای رفیق راه برمی‌شمارد: "همرهی را جو، همره را جو کز او یابی مدد / همدل و همدرد و گویان احد." از سوی دیگر، از همراهی با "اشتردل"ها (ترسوها) و کسانی که به دنبال فرصتی برای "غارت" (نهبه) سالک‌اند، به شدت برحذر می‌دارد. او می‌گوید ترسوها راهزن هستند و با درس دادن و بهانه آوردن، آدمیان را از ادامهٔ راه باز می‌دارند، چه آنکه "هر بدبخت خرمن سوخته / نمی‌خواهد شمع کس افروخته."

این راه دین، پر از "شور و شر" است و نه راه "هر مخنث‌گوهر" (ضعیف و بی‌اراده) است. "ترس" در این راه، خود فیلتری است برای "امتحان نفوس"، همچون "پرویزیان" (غربال) که سبوس را از دانه جدا می‌کند. فقط نفوس شجاع و آماده از این فیلتر عبور کرده و راهی را می‌پیمایند که نصیب ترسویان نیست، مگر آنکه خود نیز شجاعت کسب کنند. راه، آن است که نشان پاها در آن دیده شود؛ راهی که از رهروان تهی باشد، خطری بزرگ برای سالک به بار می‌آورد.

نکات کلیدی

  • سنت و جماعت، دو ستون اصلی برای پیمودن امن و موفق راه معنوی هستند.
  • انزوای کامل در سلوک خطرناک است؛ سالک تنها، طعمهٔ نفس و شیطان می‌شود.
  • همراهی با جماعتِ همدل، موجب تقویت اراده، افزایش اعتماد به نفس و سرعت بخشیدن به سفر روحانی است.
  • انتخاب رفیق راه بسیار اهمیت دارد؛ باید از گمراهان، ترسوها و سودجویان پرهیز کرد.
  • ترس در مسیر معنوی، فیلتری برای آزمودن نفوس و غربال کردن شجاعان از ترسوهاست.
  • راه حقیقی، راهی است که توسط پیشینیان طی شده و نشانه‌های آن قابل مشاهده است.

Sources: d6-s11 · 05:24:14 d6-s11 · 05:25:25 d6-s11 · 05:27:03 d6-s11 · 05:28:13 d6-s11 · 05:30:16 d6-s11 · 05:31:07 d6-s11 · 05:33:04

به زبانِ تو — La tua lingua · AI

Discussion — Ask about this beyt — answered from the Masnavi, every verse cited

Your conversation stays on this device unless you share it.

What readers asked

No questions shared yet — yours could be the first.