読む› 巻 6› ネズミが小川のほとりまでカエルを呼び出し、糸の端を引いてカエルに自分の呼びかけを水中で知らせる物語に戻る› 対句 2949
M6:2949 — عقل را افغان ز نفس پر عیوب / همچو بینی بدی بر روی خوب
M6:2949
意味 · به زبانِ تو — あなたの言語 · AI
این بیت، رنج و نالهی عقل را از همراهی با نفسِ سرکش و پر از عیب، به بینیِ زشتی تشبیه میکند که زیبایی یک چهرهی دلنشین را تباه کرده است.
مولانا در ادامهی داستان موش و غوک (چغز)، از زبان غوک که به خاطر دوستی با همراه ناجنس (موش) به هلاکت میافتد، به یکی از مهمترین مصادیق «یار ناجنس» در وجود انسان میپردازد: همراهیِ عقل با نفس.
در نگاه عرفانی، «عقل» نمایندهی خرد الهی، بصیرت و گرایش روح به سوی تعالی است. «نفس» اما، نماد غرایز حیوانی، خودخواهیها و خواستههای پست و دنیوی است. این دو، همچون غوک (موجود آبی) و موش (موجود خاکی)، دو همراه ناهمگون و ناجنساند که در درون انسان با یکدیگر در کشمکشاند.
نالهی عقل از دست نفس، نالهای دائمی است. مولانا برای تصویر این وضعیت، از تشبیهی بسیار ملموس استفاده میکند: یک چهرهی زیبا که تمام اجزای آن متناسب و دلرباست، اما یک بینی زشت و بدشکل، تمام آن زیبایی را تحتالشعاع قرار داده و خراب کرده است. نفسِ سرکش و پر از عیب نیز دقیقاً چنین نقشی را برای روح انسان بازی میکند؛ هرچند اصل و گوهر انسان (عقل و روح) زیبا و الهی است، اما همراهی با نفس، این زیبایی را میپوشاند و تباه میکند. این بیت در واقع یک هشدار است که بزرگترین دشمن و یار ناجنس، نه در بیرون، که در درون خود ماست.
- افغان
- ناله، زاری، فریاد از روی درد
- نفس
- در اصطلاح عرفانی، «نفس امّاره» یا بخش حیوانی و غریزی وجود انسان که او را به سوی پستیها و شهوات میکشاند.
- عیوب
- جمع «عیب»؛ نقصها، ایرادها، کاستیها
Discussion — Ask about this beyt — answered from the Masnavi, every verse cited
Your conversation stays on this device unless you share it.
What readers asked0
No questions shared yet — yours could be the first.