読む› 巻 6› その異邦人がムフタシブの死を知り、被造物に頼り、被造物の与えるものに期待したことを悔い改め、神の恵みを思い出し、自らの罪を神に悔い改める。「しかし、その後、不信仰者たちは彼らの主と（他の神々を）同等にした」› 対句 3205

M6:3205 — آنچ روید از درخت بارور / زین سبد روید همان نوع از ثمر

آنچ روید از درخت بارورزین سبد روید همان نوع از ثمر
✦ このベイトを日本語でレンダリング

M6:3205

❋ ❋ ❋

شرحِ سروش — 彼のマスナヴィに関する講演の録音から

عبدالکریم سروش از درس‌گفتارهای مثنوی ↗

این متن بر پایهٔ سخنرانی‌های ضبط‌شدهٔ دکتر سروش دربارهٔ مثنوی بازنویسی شده است. بازبینی نهایی توسط ایشان انجام نشده.

ترجمه و معنا

ترجمه به فارسی روان: آنچه از درخت پربار می‌روید، از این سبد نیز همان نوع میوه برمی‌آید. معنا: این بیت بیان می‌کند که بندهٔ واصل به حق چنان صفات الهی می‌گیرد که گویی میوه‌های حکمت و رحمت خداوندی مستقیماً از وجود او می‌روید، نه از طریق او.

شرح

این بیت شگفت‌انگیز، نقطه‌عطفی است در تبیین حقیقت ولایت و وصال عارفانه. مولانا پیش‌تر مثالی می‌آورد که چون کسی خداوند را ستایش می‌کند، در واقع ولیّ او را می‌ستاید و ستایش ولیّ، ستایش حق است. اما نکته عمیق‌تر آنجاست که مولانا از حدّ ستایش فراتر می‌رود و از منبع و سرچشمه سخن می‌گوید. او می‌گوید که میوه و ثمر حکمت و حقیقت نه از طریق ولیّ به ما می‌رسد، بلکه مستقیماً «از عین این طبق» و «زین سبد» می‌روید؛ گویی طبق و سبد خود به بار نشسته است.

برای مولانا، این «سبد» نه فقط یک ظرف حامل است، بلکه خود به مقامی می‌رسد که گویی به «درخت بارور» تبدیل شده است. همان‌طور که قطعه آهنی که در کوره آتش گداخته می‌شود، چنان رنگ و بوی آتش می‌گیرد که خود می‌گوید «من آتشم، من آتشم»، ولیّ خدا نیز چنان از خدا پر می‌شود که صفات و افعال الهی از او سر می‌زند. این همان معنای حدیث قدسی است که بندهٔ مؤمن چنان به من نزدیک می‌شود که من چشم او، گوش او و دست او می‌شوم. مولانا این مفهوم را به سرحد نهایی خود می‌رساند و می‌فرماید که ثمرهٔ وجودی ولیّ، مستقیماً از او برمی‌خیزد، نه آنکه به او داده شده باشد.

این تجلی توحید افعالی در وجود بنده است که دیگر میان فعل بنده و فعل حق فاصله‌ای نیست. من بارها بر این تأکید کرده‌ام که برای مولانا، سخن پیامبر، همان سخن خداوند است؛ نه از آن رو که پیامبر صرفاً ابلاغ‌کننده باشد، بلکه از آن رو که وجود او چنان گداخته شده که حقیقت از او می‌روید. این قرآن، محصول خود اوست؛ نه آنکه سیبی را در طبق نهاده باشند و بگویند طبق از تو، سیب از ما. نه، بلکه طبق هم از او، سیب هم از او. اینجاست که مولانا می‌گوید اشکالی ندارد اگر این سبد را «درخت» بنامی، زیرا کاری را می‌کند که درخت می‌کند؛ ثمر می‌دهد. این «اتصالی بی‌تکیف، بی‌قیاس» است که میان جان انسان و رب‌الناس برقرار می‌شود. چشم‌ها را باید شست و جور دیگر باید دید تا این حقیقت را دریافت؛ حقیقتی که هر گونه فاصله و حجاب میان خالق و مخلوق را برمی‌دارد.

نکات کلیدی

  • ولیّ خداوند به قدری به حق نزدیک می‌شود که افعال و اقوال او عین افعال و اقوال الهی می‌گردد.
  • مولانا مفهوم «سبد» را به «درخت بارور» ارتقا می‌دهد؛ یعنی ولیّ نه واسطهٔ حامل، بلکه سرچشمهٔ حقیقی حکمت و رحمت می‌شود.
  • این بیت تجلی توحید افعالی است که فاصله بین خالق و مخلوق را در مقام وصال برمی‌دارد.
  • در این مقام، آنچه از ولیّ می‌روید، مستقیماً «محصول خود اوست»، همچون ثمرهٔ یک درخت از ریشهٔ خودش.

Sources: d6-s72 · 00:17:05 d6-s72 · 00:19:59 d6-s72 · 00:27:14 d6-s72 · 00:30:10 d6-s72 · 00:33:00

❋

به زبانِ تو — あなたの言語 · AI

❋

Discussion — Ask about this beyt — answered from the Masnavi, every verse cited

Your conversation stays on this device unless you share it.

What readers asked

No questions shared yet — yours could be the first.