読む 巻 6 彼らが中国の都に身を隠してしばらく滞在し、長兄の我慢が限界に達した後、「私は行く、さようなら。自分を王に差し出そう。しかし、私の目的を達成する足が、あるいは、私の頭を犠牲にする足が、あるいは、目的と望みに到達するか、あるいは、心臓を失うように頭を置くか」と言って、彼の兄弟たちの忠告が彼に何の役にも立たなかったこと。「おお、恋人を非難する者よ、神が迷わせた一団をどうして導けるだろうか」など 対句 4171

M6:4171 — آنچنان پا در حدید اولیترست / که آنچنان پا عاقبت درد سرست

آنچنان پا در حدید اولیترستکه آنچنان پا عاقبت درد سرست
✦ このベイトを日本語でレンダリング

M6:4171

❋ ❋ ❋

شرحِ سروش — 彼のマスナヴィに関する講演の録音から

عبدالکریم سروش از درس‌گفتارهای مثنوی ↗

این متن بر پایهٔ سخنرانی‌های ضبط‌شدهٔ دکتر سروش دربارهٔ مثنوی بازنویسی شده است. بازبینی نهایی توسط ایشان انجام نشده.

ترجمه و معنا

ترجمه به فارسی روان: پایی که در راه معشوق نمی‌رود، بهتر که در بند و زنجیر باشد، چرا که آن پا سرانجام مایهٔ دردسر خواهد شد. معنا: این بیت بیان می‌کند که پایی که به سوی معشوق حرکت نکند و در این راه به کار نیاید، بهتر است که بی‌کار و در بند بماند، زیرا در غیر این صورت جز رنج و زحمت نخواهد آورد.

شرح

در این بیت، مولانا از زبان عاشقی بی‌قرار و ناصبور سخن می‌گوید، عاشقی که از قید عقل و مصلحت رها شده و دیگر تاب و قرار ندارد. او پیش از این فریاد برآورده است که «صبر من مرد آن شبی که عشق زاد»، و اکنون با همین منطق آتشین، دربارهٔ کارکرد اعضا و جوارح بدن داوری می‌کند. اینجاست که می‌بینید چگونه یک عارف، نگاهی کاملاً متفاوت به هستی و کارکرد انسان دارد.

منطق این عاشق چنین است که هر عضوی از بدن، هر حسی از حواس، و هر نیرویی از نیروهای وجودی، اگر در مسیر رسیدن به معشوق به کار نیاید، نه تنها بی‌فایده است که مایهٔ دردسر و رنج است. او می‌گوید: پایی که مرا به کوی معشوق نمی‌برد، بهتر است که در بند و زنجیر «حدید» بماند، چرا که اگر رها باشد، مرا به هر سویی می‌کشاند و جز «درد سر» چیزی عایدم نمی‌شود. این نگاه، یک نوع «توحید اعضا» است؛ یعنی همهٔ اعضا باید فقط و فقط در خدمت یک هدف واحد باشند، و آن وصال معشوق است.

این اندیشه را می‌توان در مورد دیگر اعضا نیز تعمیم داد، چنان که در اشعار پیشین این پاره چنین آمده است: گلو و دهانی که شراب عشق را نچشد، چشمی که از دیدار معشوق به «فره» (فرح و شادی) نرسد، گوشی که سزاوار شنیدن «راز» او نباشد و دستی که «نصیب»ی از او نبرد، همه بی‌ارزش‌اند و بهتر است که نباشند یا از کار افتاده باشند. این رویکرد را در سخن عارفانهٔ ابن عطای اسکندرانی نیز می‌یابیم که می‌گوید: «کور باد چشمی که تو را رقیب (نگهبان) خود نبیند.» این بیان نشان می‌دهد که تا چه اندازه منطق عاشقان در این مرتبه از شدت و قاطعیت برخوردار است.

من و شما، مردمان عادی، ممکن است با پاهایمان هر راهی برویم، با چشمانمان هر منظره‌ای را ببینیم، و با گوش‌هایمان هر سخنی را بشنویم؛ بی‌آنکه هدف و غایتی متعالی در کار باشد. اما عاشق، تمام هستی‌اش را وقف یک مقصد می‌کند. پاهای او، چشم او، گوش او، همه و همه فقط برای یک چیز می‌خواهند کار کنند: رسیدن به محبوب. و اگر پایی از این مسیر منحرف شود، یا کارکردی جز این داشته باشد، از نظر او یک تهدید است، نه یک موهبت. از این رو، بند کشیدن چنین پایی، به معنی نجات آن از دردسرهای فراق و گمراهی است. این یک بیان رادیکال از عشق است که هیچ سازشی با دنیای کثرت و بی‌هدفی ندارد.

نکات کلیدی

  • اعضای بدن عاشق باید یک‌سره در خدمت معشوق باشند.
  • پایی که در راه معشوق نرود، نه تنها بی‌فایده که مایهٔ رنج و دردسر است.
  • زنجیر کردن پایی که گمراه می‌کند، بهتر از رها کردن آن در مسیر باطل است.
  • این نگاه، تجلی «توحید اعضا» در ساحت عشق است.
  • عاشق، هستی‌اش را وقف یک مقصد می‌کند و از هر انحرافی بیزار است.

Sources: d6-s93 · 46:47 d6-s93 · 49:37 d6-s93 · 55:00 d6-s93 · 57:02

به زبانِ تو — あなたの言語 · AI

Discussion — Ask about this beyt — answered from the Masnavi, every verse cited

Your conversation stays on this device unless you share it.

What readers asked

No questions shared yet — yours could be the first.