読む› 巻 6› 酔ったトルコのアミールが夜明けに歌手を招き、ハディース「神にはアウリヤーのために用意した飲み物があり、彼らが飲むと酔い、酔うと善くなる…ハディースの終わりまで」の解釈。酒は秘密の樽の中で泡立つ。それは、そこから飲む者が独身だからである。神は言われた。「善人たちは飲むであろう」。お前が飲む酒はハラーム（禁じられたもの）である。我々はハラール（許されたもの）以外は飲まない。「努力せよ、無から有となり、神の酒に酔いしれよ」。› 対句 660

M6:660 — پر خماران از دم مطرب چرند / مطربانشان سوی میخانه برند

پر خماران از دم مطرب چرندمطربانشان سوی میخانه برند
✦ このベイトを日本語でレンダリング

M6:660

❋ ❋ ❋

شرحِ سروش — 彼のマスナヴィに関する講演の録音から

عبدالکریم سروش از درس‌گفتارهای مثنوی ↗

این متن بر پایهٔ سخنرانی‌های ضبط‌شدهٔ دکتر سروش دربارهٔ مثنوی بازنویسی شده است. بازبینی نهایی توسط ایشان انجام نشده.

ترجمه و معنا

ترجمه به فارسی روان: آنانی که سخت مست‌اند، از نفس گرم مطرب جان می‌گیرند؛ و این مطربان آن‌ها را به سوی میخانه می‌برند. معنا: این بیت بیانگر قدرت جذب و هدایت‌گری مطرب (که می‌تواند نماد مرشد و راهبر معنوی باشد) است که مستان را با نوای خود به سوی سرمنزل مقصود (میخانه) رهنمون می‌شود.

شرح

این بیت، پرده از تمایزی عمیق میان دو گونه مستی و دو گونه مطرب برمی‌دارد که در فهم کل مثنوی نقشی محوری دارد. مولانا اینجا، بسانِ یک فیلسوف زبان، به «اشتراک لفظ» و مغالطات ناشی از آن اشاره می‌کند؛ اینکه چگونه یک واژه واحد، مثل «مستی» یا «شراب» یا «مطرب» و «میخانه»، می‌تواند به دو معنای کاملاً متضاد – یکی زمینی و دیگری آسمانی – دلالت کند. «شتان» است تفاوت میان این دو.

من قبلاً هم اشاره کرده‌ام که سعدی چقدر زیبا این تمایز را بیان می‌کند: «مرا بگذار تا حیران بمانم چشم بر ساقی» یا «کین مستی ما نه از شراب است.» حافظ نیز از مستی‌ای سخن می‌گوید که از افسون چشم و بوی گیسو می‌آید، نه از باده. اینها همه تأییدی است بر اینکه مستی مراتبی دارد، و عالی‌ترین مرتبه آن، مستی از ذاتِ ساقی یا مطرب است، نه صرفاً از شرابی که او در دست دارد.

مولانا در این بیت به وضوح می‌گوید که «پرخماران» – یعنی کسانی که غرق در حالت مستی‌اند – «از دم مطرب چرند». این «چریدن» نه به معنای خوردن علف، بلکه به معنای بهره‌بردن و نوشیدن از نفس گرم و نوای معنوی مطرب است. این مطرب است که با «دم» خود، با نفس قدسی و کلام هدایتگر خود، به این مستان خُماری‌کشیده جان می‌بخشد و آن‌ها را به سوی «میخانه» می‌برد. میخانه در اینجا، بی‌تردید، نمادِ محفل عشق و وصل الهی است؛ جایی که شراب ناب معرفت و حضور نوشیده می‌شود.

نکته‌ای که مولانا بلافاصله پس از این بیت به آن اشاره می‌کند، و از بصیرت‌های بزرگ اوست، این است که «در سر آنچه هست، گوش آنجا رود». یعنی ادراک و فهم ما از هر مطرب و میخانه‌ای، تابعِ آنچه است که در درون ماست. اگر «صفرا» در سر ما غالب باشد، گوش ما تنها سودا و مالیخولیا می‌شنود؛ همان‌گونه که خر به بغداد می‌رود و جز پوست خربزه نمی‌بیند. این بدان معناست که اگر جان ما طالبِ شرابِ حق باشد، مطرب معنوی را خواهد یافت و از دَم او مستیِ حقیقی خواهد چشید. اما اگر درون ما آلوده و متوجه دنیا باشد، حتی نوای قدسی مطرب هم در نظر ما به لهوی بیهوده تقلیل می‌یابد و میخانه را تنها یک مکان برای عیاشی خواهیم دید.

پس، این بیت نه فقط از دو گونه مستی، که از دو گونه مطرب، دو گونه میخانه، و مهم‌تر از همه، دو گونه گوشِ شنوا سخن می‌گوید. مطربی که هدایتگر است و مستان را به سوی میخانهٔ عشق می‌برد، خود می‌تواند نماد پیامبران، اولیاء، یا مرشدان کامل باشد که با دم مسیحایی خود، جان‌ها را از خمودگیِ خُماریِ دنیا رهانیده و به وصل حق می‌رسانند. این همان دعوتی است که از ابتدای مثنوی با «بشنو» آغاز می‌شود – دعوتی به شنیدن با گوشِ جان، نه گوشِ تن، تا آنچه در پسِ الفاظ پنهان است، آشکار گردد.

نکات کلیدی

  • مستی مراتبی دارد؛ مستی حقیقی از ساقی (راهبر معنوی) است، نه از شراب ظاهری.
  • کلمات واحد (مثل مطرب، شراب، میخانه) می‌توانند دو معنای متضاد، یکی زمینی و دیگری آسمانی، داشته باشند.
  • «دم مطرب» اشاره به نفس قدسی، کلام هدایتگر و قدرت تاثیرگذار مرشد معنوی دارد.
  • «میخانه» در اینجا نماد محفل عشق و وصل الهی و مقصد نهایی سالک است.
  • ادراک ما از جهان و هر پدیده، تابع آنچه است که در سر و درون ماست؛ طالب حقیقت، حقیقت را می‌یابد.
  • این بیت بر نقش فعال مطرب (راهبر) در جذب و هدایت مریدان تأکید می‌کند.

Sources: d6-s15 · 00:27:24 d6-s15 · 00:33:00 d6-s15 · 00:41:00 d6-s15 · 00:45:41

❋

به زبانِ تو — あなたの言語 · AI

❋

Discussion — Ask about this beyt — answered from the Masnavi, every verse cited

Your conversation stays on this device unless you share it.

What readers asked

No questions shared yet — yours could be the first.