M1:190 — اینک این خلعت بگیر و زرّ و سیم / چون بیایی خاص باشی و ندیم»

Este verso es uno de esos momentos cruciales en el Masnavi donde una apariencia agradable oculta una verdad aterradora. En el contexto de la historia de la doncella enferma y el rey enamorado, los enviados del rey han viajado a Samarcanda para atraer astutamente al orfebre, la causa del sufrimiento de la doncella, a la corte. Lo que se promete en este verso —la túnica de honor (khil'at), el oro y la plata, y la posición de «íntimo y confidente especial» (khāṣṣ y nadīm)— no es más que una tapadera para una intención siniestra; una especie de «beso de la muerte» con el que Judas señaló a Jesús ante los soldados. Su superficie es afecto, su núcleo es destrucción.

Como Rumi cree, «una acción da lugar a otra» (kār az kār khīzad). Una acción no conduce necesariamente a su resultado esperado, sino que se convierte en el origen de otra, a veces contradictoria. El amor del rey por la doncella (una acción) lo condujo al médico divino (otra acción), y el remedio del médico (otra acción más) culminó en este gran engaño. El pobre orfebre «fue engañado» (gharre shod). Al ver la riqueza y la túnica, fue seducido y abandonó a su familia y su ciudad, sin saber que este viaje era un viaje hacia la muerte. En esencia, «confundió el precio de su sangre con una túnica de honor».

Este relato es un excelente ejemplo de una persona que «va por su propio pie hacia su malvado destino» (khud ba pāy-i khvīsh tā sū’ al-qazā). Es decir, con pleno consentimiento y entusiasmo, se precipita hacia un destino desafortunado. Rumi nos enseña aquí a no dejarnos engañar por los «colores» y las apariencias, pues al final de la historia afirma que los amores basados en la apariencia externa no son amor, sino vergüenza. En contraste con estos amores efímeros, Rumi nos invita a un «amor viviente»: el amor por Dios, que es el Absolutamente Eterno. La generosidad y la gracia divinas son el polo opuesto de este engaño mundano. A diferencia de este rey terrenal, Dios no engaña ni se apega a las apariencias. Él es «el Generoso» (Karīm), y el camino a Su corte no es difícil para nadie. Es esta generosidad divina la que da al ser humano la esperanza de no atar su corazón a promesas y «colores» fugaces, sino de buscar refugio en el océano infinito de Su gracia.

Dieser Vers ist einer jener Schlüsselmomente im Masnavi, in denen eine verlockende Erscheinung eine schreckliche Wahrheit verbirgt. Im Rahmen der Geschichte von der kranken Magd und dem verliebten König sind die Gesandten des Königs nach Samarkand gereist, um den Goldschmied, die Ursache des Leidens der Magd, durch eine List an den Hof zu bringen. Was in diesem Vers versprochen wird – das Ehrenkleid (khilʿat), Gold und Silber und die Stellung eines besonderen Vertrauten (khāṣ) und Gefährten (nadīm) – ist nur ein Deckmantel für eine finstere Absicht; eine Art „Todeskuss“, mit dem Judas Jesus den Soldaten auslieferte. Äußerlich ist es Zuneigung, im Kern Verderben.

Rumi vertritt im Masnavi das grundlegende Prinzip, dass „eine Tat aus einer anderen Tat entsteht“ (kār az kār khīzad). Das bedeutet, eine Handlung führt nicht zwangsläufig zu ihrem erwarteten Ergebnis, sondern wird zum Auslöser für eine andere, manchmal gegenteilige Handlung. Die Liebe des Königs zur Magd (eine Tat) führte ihn zum göttlichen Arzt (eine andere Tat), und der Plan des Arztes, die Magd zu retten (wieder eine andere Tat), mündete in diesem großen Betrug. Der arme Goldschmied wurde getäuscht (gharra shod); er ließ sich von Reichtum und Ehre blenden und verließ seine Familie und seine Heimatstadt, ohne zu ahnen, dass diese Reise eine Reise in den Tod war. Im Wesentlichen „hielt er sein Blutgeld für ein Ehrenkleid“.

Diese Erzählung ist ein Paradebeispiel für einen Menschen, der „aus freien Stücken seinem bösen Schicksal entgegengeht“ (khud ba pāy-i khvīsh tā sūʾ al-qazā). Das heißt, er eilt mit voller Zustimmung und herzlichem Eifer einem unglücklichen Schicksal entgegen, das für ihn bestimmt ist. Rumi lehrt uns hier, uns nicht von „Farben“ und Äußerlichkeiten täuschen zu lassen. Denn genau dieses „Ehrenkleid und Gold und Silber“ und die hohe Stellung sind nichts weiter als eine „Farbe“, eine vergängliche Erscheinung. Eine Liebe, die auf solchen Äußerlichkeiten beruht, ist nicht von Dauer und endet in Schande.

این بیت یکی از لحظات کلیدی در مثنوی است که در آن، ظاهری فریبنده، باطنی هولناک را پنهان کرده است. فرستادگان شاه برای آوردن زرگر از سمرقند، به او وعدهٔ «خلعت» (جامهٔ افتخار)، «زر و سیم» (ثروت) و مقام «خاصی و ندیمی» (از نزدیکان و همنشینان شاه بودن) می‌دهند. این وعده‌ها، در واقع، پوششی برای یک نیت شوم و نوعی «بوسهٔ مرگ» است؛ ظاهرش محبت و احترام، اما باطنش هلاکت و نابودی است.

مولانا به این اصل معتقد است که «کار از کار خیزد». یعنی یک عمل، لزوماً به نتیجهٔ مورد انتظار نمی‌انجامد، بلکه خود سرآغاز عمل دیگری می‌شود. عشق پادشاه به کنیزک، او را به حکیم الهی رساند و تدبیر حکیم برای درمان، به این فریب بزرگ برای کشتن زرگر منجر شد. زرگر بیچاره با دیدن این هدایا «غَرّه شد»؛ واژه‌ای که در زبان مولانا به معنای «فریب خوردن» است، نه افتخار کردن. او فریب وعده‌های پوشالی را خورد و شهر و خانواده‌اش را رها کرد، بی‌خبر از آنکه این سفر، سفر به سوی مرگ است. در واقع، او «خونبهای خویش را خلعت شناخت»؛ آنچه به عنوان هدیه گرفت، بهای جانش بود.

این حکایت، نمونهٔ انسانی است که با اشتیاق و رضایت کامل «خود به پای خویش تا سوءالقضا» می‌رود؛ یعنی با پای خود به سوی سرنوشت شومش می‌شتابد. مولانا به ما هشدار می‌دهد که فریب «رنگ‌ها» و ظواهر را نخوریم، چرا که این مقام و ثروت، رنگی بیش نیست. عشقی که بر پایهٔ این ظواهر باشد، «عاقبت ننگی بود». در مقابل این عشق‌های فانی، مولانا عشق به «آن زنده» یعنی خداوند را پیشنهاد می‌کند که باقی و جاودان است. او برخلاف این پادشاه فریبکار، «کریم» است و راه رسیدن به درگاهش دشوار نیست: «با کریمان کارها دشوار نیست». این امید به کرم الهی، نقطهٔ مقابل فریبکاری‌های دنیوی است.