읽기 권 1 금세공인을 죽이고 독살한 것은 신의 지시에 따른 것이었지, 욕망이나 부패한 생각에 따른 것이 아니었음을 설명함 대구 227

M1:227 — آنک جان بخشد اگر بکشد رواست / نایبَست و دستِ او دستِ خداست

آنک جان بخشد اگر بکشد رواستنایبَست و دستِ او دستِ خداست

M1:227

❋ ❋ ❋

شرحِ سروش — 그의 녹음된 마스나비 강의에서

عبدالکریم سروش از درس‌گفتارهای مثنوی ↗

این متن بر پایهٔ سخنرانی‌های ضبط‌شدهٔ دکتر سروش دربارهٔ مثنوی بازنویسی شده است. بازبینی نهایی توسط ایشان انجام نشده.

ترجمه و معنا

ترجمه به فارسی روان: آن کس که جان می‌بخشد، اگر جان هم بگیرد رواست (جایز است). او جانشین خداست و دست او، دست خداست. معنا: مولانا می‌گوید کسی که دارای ولایت الهی است و به فرمان خدا عمل می‌کند، می‌تواند کارهایی انجام دهد که از نظر ما عجیب می‌آید، زیرا او نایب حق است و اراده‌اش با ارادهٔ الهی همسوست.

شرح

بله، بی‌تردید، مولانا در اینجا برای توجیه اعمال خارق‌العاده و به‌ظاهر غیراخلاقی شخصیت‌هایی چون خضر، به اصل ولایت و نمایندگی الهی ارجاع می‌دهد. این بیت کلید فهم این قبیل داستان‌ها در مثنوی است؛ داستانی که حتی در قرآن هم محل سؤالات عمیق برای مفسرین بوده است. خضر پسربچه‌ای را می‌کشد و کشتی‌ای را سوراخ می‌کند و موسی تاب این اعمال را نمی‌آورد. اما مولانا می‌گوید که خضر «از حق یابد او وحی و جواب»؛ یعنی او مستقیماً با خداوند در ارتباط بوده و هر آنچه خداوند به او امر می‌کند، «عین صواب» است و باید بی‌چون و چرا بدان عمل شود.

این توجیه در واقع بیان می‌کند که دست خضر، دست خداست. چگونه؟ از طریق نیابت. همان‌طور که ابراهیم وقتی در خواب مأمور به قربانی کردن اسماعیل شد، اقدام به آن کرد، این طبیب الهی نیز به فرمان الهی عمل می‌کند. ما چگونه می‌توانیم از عزرائیل به خاطر گرفتن جان‌ها شکایت کنیم؟ او یک مأمور الهی است و کار او عین مأموریت است، نه گناه. خداوند است که جان می‌دهد، پس حق دارد جان را هم بگیرد. آن طبیب الهی (که در داستان خضر همین نقش را ایفا می‌کند) نیز کارگزار و فرمانبردار خداوند است. از یک سطح و ارتفاع دیگری در این عالم تصرف می‌کند که به او نمی‌توان نسبت غیراخلاقی بودن داد. این دقیقاً همان معنای «نایبَست و دستِ او دستِ خداست» است؛ که عملی که از این دست برمی‌آید، هرچند در نگاه ما ظالمانه جلوه کند، در حقیقت عین حکمت و فرمان الهی است و «آنک جان بخشد اگر بکشد رواست».

نکات کلیدی

  • حکمت اعمال اولیا برتر از فهم عادی است.
  • ولایت الهی به معنای نمایندگی و همسویی با ارادهٔ حق است.
  • اعمال نائب حق، بر اساس وحی و امر الهی است.
  • انتقاد از کارگزار الهی مانند انتقاد از خداوند است.
  • جان‌بخشی و جان‌ستانی، هر دو در حیطهٔ قدرت مطلق حق است.

Sources: d1-s21 · 00:40:43 d1-s21 · 00:42:07 d1-s21 · 00:42:54 d1-s21 · 00:44:16

به زبانِ تو — 당신의 언어 · AI

Discussion — Ask about this beyt — answered from the Masnavi, every verse cited

Your conversation stays on this device unless you share it.

What readers asked

No questions shared yet — yours could be the first.